Chrząstowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie śremskim, w gminie Książ Wielkopolski.

Położenie Wieś położona 8 km na wschód od Śremu przy drodze wojewódzkiej nr 436 (Śrem – Książ Wielkopolski – Klęka). We wsi znajdują dwa się skrzyżowania z drogami powiatowymi nr 4074 z Łęg i nr 4077 ze Sroczewa do Dobczyna.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Wymieniona została po raz pierwszy w dokumencie z 1230 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Chranstovo”, 1247 „Cranztov”, 1252 ( wg zachowanej kopii z XVII wieku) „Hrestowo”, 1256 „Hrustovo, Grustov”, 1263 (wg kopii z XVII wieku) „Chrastovo”, 1399 „Chrzanstowo”, (wg kop. z XIX wieku) „Crąstowo”, 1400 „Charzustowo, Charznstowo, Crzanstowo, Cróstowo”, 1402 „Crzóstowo”, 1403 „Chrąstowo”, 1410 (wg kop. Z XIX wieku) „Chrząstowo”, 1411 „Chrzastowo”, 1413 „Chranstowo”, 1418 „Chrzascowo”, 1426 „Krzanstowo”, 1433 (reg. z XIX wieku) „Chrzestowo, Chranstow”, 1485 „Chrzasthow, Chrzasthkowo”, 1494 „Chrzasthowo, Chrostowo”, 1500 „Chrąszthowo”, 1563 „Chrąsthowo” .

Od nazwy miejscowej Chrząstowo, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Chrząstowskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Historia Miejscowość historycznie należała do Wielkopolski. Początkowo była wsią szlachecką, później kościelną, własnością opactwa cystersów w Paradyżu, następnie książęcą należącą do władców Wielkopolski i ponownie szlachecką własnością polskiej szlachty z rodu Chrząstowskich, którzy od jej nazwy przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1481 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1446 należała do parafii Wieszczyczyn.

Pierwszy historyczny zapis odnotowujący wieś pochodzi z 1230 kiedy to komes Bronisz nadał w testamencie po śmierci swej oraz swojej żony wszystkie swoje dobra, a w tym m. in. Chrząstowo, klasztorowi cystersów w Paradyżu

W 1236 książę wielkopolski Władysław Odonic zatwierdził wspomniane nadanie, za zgodą Sędziwoja, brata Bronisza i Jarosta, synów jego brata Chwała oraz żony i rodziców Bronisza, oraz uwolnił te nadane klasztorowi dobra od cła i ciężarów prawa polskiego. W 1247 papież Innocenty IV przyjął pod opiekę klasztor cystersów w Paradyżu oraz jego posiadłości, a w tym m. in. Chrząstowo, oraz uwolnił je od dziesięcin. W 1252 (według zachowanej kopii z XVII wieku) książę wielkopolski Przemysł I poświadczył, że komes Sędziwój (oryg. „Sudovoy”) syn zmarłego Chwała zamienił za zgodą swojego brata komesa Jarosta z klasztorem cystersów w Gościkowie-Paradyżu połowę swojej wsi Chrząstowo za wieś tegoż klasztoru zwaną Konarskie (koło Książa w powiecie kościańskim) oraz 7 grzywien srebra. W 1256 klasztor cystersów w Paradyżu otrzymał przez zamianę z komesem Jarostem synem Chwała, a także sędzią gnieźnieńskim i kaliskim, wsie Chrząstowo i Albrechtowo oddając mu wsie Zaborowo i Sroczewo. W 1257 (wg. falsyfikatu skopiowanego w 1650) książę wielkopolski Przemysł I wziął w opiekę i zatwierdził posiadłości klasztoru cystersów w Paradyżu, a w tym m. in. wieś Chrząstwo, nadając im immunitet oraz zezwalając na lokację wsi na prawie niemieckim. W 1263 (wg zachowanej kopii z XVII wieku) książę wielkopolskie Bolesław Pobożny oddał klasztorowi cystersów w Paradyżu dziedziny Grodziszcze i Suchcino w zamian za wsie tegoż klasztoru, otrzymane od zmarłego komesa Bronisza, a więc Chrząstowo, Kotowo koło Zaniemyśla i Albrechtowo. W 1296 wg zachowanej kopii z XV wieku odnotowano w Chrząstowie komesa, zapewne Mikołaja wojewodę kaliskiego z Głuszyna.

W latach 1393-1418 w źródłach historycznych wraz z żoną Katarzyną odnotowany został Paweł, Paszek Wyskota Chrząstowski z Chrząstowa, Rusocina i Dobczyna oraz 4 wsi w powiecie pyzdrskim Radłowa, Mikuszewa, Graboszewa, Zdzieża. W 1412 był on asesorrem sądu kościelnego. W latach 1413-1418 pełnił funkcję łowczego kaliskiego. W latach 1393-1399 Paszek Wyskota wraz z żoną Katarzyną toczył spory sądowe z Jaśkiem Radłą. W 1393 Katarzyna pozwała Radłę o wieś Rożnowo i wiano swej matki. Paszek wraz z żoną wzywolili Radłę o okazanie przywileju na dziedzinę Rożnowo. W 1399 Paszek w imieniu swojej żony Katarzyny uzyskał przysąd 120 grzywien na połowie wsi Rożnowo w części, w której stał kościół i miał dziedziczyć tę część wraz z wszystkimi dochodami do czasu całkowitej zapłaty wspomnianej kwoty przez Jaśka Radłę. W 1394 Paweł Paszek Chrząstowski był w sporze z Grzymkiem Murzynowskim z Murzynowa Borowego w powiecie pyzdrskim, obecnie to Murzynówko. W latach 1399-1401 Paszek ten był w sporach sądowych z dziedzicami z Graboszewa. W 1399 Paszek Chrząstowski wraz z żoną Katarzyną z Chrząstowa albo z Radłowa (koło Słupcy w powiecie pyzdrskim) zobowiązani zostali przez Michała i Andrzeja i ich matkę Afkę z Graboszewa do zapłaty wiana tejże Afce w kwocie 60 grzywien zapisanego na karczmie koło kościoła w Graboszewie i połowie zastawionego gruntu koło dworu przy rzece. W 1401 Paszek Chrząstowski wspomniany został w sporze Afką o podpalenie jego dziedziny.

W źródłach historycznych odnotowano także mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1486 odnotowany został niejaki Piecz. W 1492 kmiecie Paweł Leszek, Maciej Leszek, Maciej Krząg (oryg. „Chrzag”), Malik (oryg. „Malyk”), Wojciech Gądek (oryg. „Gandek”), Marek, karczmarz Ponieczek (oryg. „Ponyeczek”), zagrodnik Bieniek (oryg. „Byenyek”). W 1503 kmieć Szymon Gadek, karczmarz Jan Czudnik, zagrodnicy Jan Bieniek, Jan Rożek (oryg. „Roszek”). W 1532 kmiecie Stanisław Piecz, Maciej Piecz, Kasper Krząg (oryg. „Krzang”) oraz Błażej Rachwalik.

Miejscowość wspominały również historyczne rejestry podatkowe. W 1510 w Chrząstowie odnotowano 5 łanów osiadłych należących do Marcina Baranowskiego, 8 łanów opustoszałych, 4 zagrodników oraz karczmę. W 1530 miał miejsce pobór w Chrząstowie od 5 łanów. W 1563 miał miejsce pobór z 5 łanów oraz ze „Sroczewskiego Młyna”, który był młynem wodnym o dwóch kołach walnych w dzierżawie dziedzicznej .

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Obecnie We wsi znajduje się niepubliczna szkoła podstawowa i niepubliczne przedszkole.

Zabytki Zabytkiem wsi prawnie chronionym jest zespół dworski, w skład którego wchodzą: dwór z ok. 1850 r., przebudowany w 1954 r. na szkołę; park krajobrazowy, a w nim m.in. 3 dęby szypułkowe o obwodach 450-610 cm.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Książ Wielkopolski (gmina)