Brzezinki (niem. Birksdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Jelcz-Laskowice.

Informacje ogólne Wieś położona jest 20 kilometrów od Oławy, na trasie drogi łączącej Jelcz-Laskowice z Oleśnicą. Wieś położona jest w otoczeniu lasów, na zachód i wschód od laskowickich lasów. Wieś ma charakter mieszkaniowyStrategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 37.

Podział administracyjny W okresie pruskim Brzezinki należały do gminy z siedzibą w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś należała do gminy Laskowice OławskieWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1972 wieś należała do gromady Laskowice OławskieUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). Od 1973 r. wieś jest częścią gminy Jelcz-Laskowice (do 1987 r. zwanej gminą Laskowice Oławskie)Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś była częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Wieś powstała w XVIII w. jako kolonia majątkowa na ziemiach będących częścią Laskowic Oławskich i posiadanych przez ród von Sauerma z Laskowic. Miejscowość została założona między 1736 a 1753 r. na terenach wykarczowanego lasu. W 1783 r. mieszkańcy wsi posługiwali się wyłącznie językiem polskim, zaś sama wieś należała do baronów von Sauerma z Laskowic. W latach 1819 i 1830 wieś należała do rodu hrabiów von Sauerma-Jeltsch. W 1837 r. powstał będący częścią wsi folwark Eichhof, znany od 1871 r. jako Waldvorwerk. W 1845 r. jako właściciel wsi jest wspomniany hrabia Moritz von Saurma-Jeltsch z Laskowic Oławskich.

W 1997 r., 2010 r. i w lutym 2024 r. obszar wsi został zalany w wyniku powodzi przez wody rzeki WidawyStrategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 16 i 59-60.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Brzezinki nosiły następujące nazwy:

1783 r.: Birksdorf 1819 r.: także Bürgsdorf do 1945 r.: Birksdorf (niemiecka nazwa wsi) od 1945 r.: Brzezinki (polska nazwa wsi, nadana po ustanowieniu administracji polskiejObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska)

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Birksdorf" do grupy nazw wsi wywodzących się od nazw drzew i roślin.

Gospodarka W 1819 r. we wsi znajdowała się karczma. W połowie XIX w. we wsi istniało 10 zakładów rzemieślniczych i sklepów, a także folwark. W 1845 r. odnotowano działalność pszczelarską (we wsi w 1830 r. znajdowało się ponad 60 uli) i uprawę maku. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 235 ha, z czego pola uprawne stanowiły 142 ha, a łąki 91 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 7,83 marek niemieckich za hektar pola i 22,72 marek za hektar łąki. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 259 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 12,69 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się od 1909 r. w Laskowicach Oławskich (Laskowitz-Beckern).

Teraźniejszość We wsi funkcjonuje kopalnia kruszywa naturalnego, w której wyrobiskach utworzono dwa stawy.

We wsi znajduje się nieczynny cmentarz parafialny, znajdujący się na terenie rzymskokatolickiej parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Jelczu-Laskowicach będącej częścią dekanatu Jelcz-Laskowice archidiecezji wrocławskiejJelcz Laskowice św. Stanisława Biskupa i Męczennika, dekanat Jelcz-Laskowice, archidiecezja wrocławska (dostęp 2026-08-20).

We wsi funkcjonuje koło gospodyń wiejskich, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji RolnictwaKrajowy Rejestr Kół Gospodyń Wiejskich - województwo dolnośląskie, powiat oławski, gmina Jelcz-Laskowice, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dostęp 2026-08-20).

Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz wiejski na północ od wsi zagrody nr 1 i 24, składające się z domu mieszkalnego i budynku gospodarczego domy mieszkalne nr 10 i 16 z budynkami gospodarczymu zespół budynków gospodarczych nr 12, składający się z dwóch budynków gospodarczych zagroda nr 15, składająca się z domu mieszkalno-gospodarczego, budynku gospodarczego i ogrodzenia dom mieszkalno-gospodarczy nr 17

Demografia W 1783 r. we wsi mieszkało 100 osób. W 1819 r. w Brzezinkach mieszkało 200 osób, w 1830 r. 243 osoby, w 1845 r. 261 osób, w 1871 r. 282 osoby, w 1885 r. 289 osób, a w 1895 r. 247 osób. W 1905 r. wieś zamieszkiwało 225 osób, w 1925 r. 198 osób, w 1935 r. 190 osób, a w 1939 r. 178 osób.

Według Narodowego Spisu Powszechnego w marcu 2011 r. liczyły 110 mieszkańcówGUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. Są jednym z najmniejszych miejscowości gminy Jelcz-Laskowice.

W 1925 r. na 198 mieszkańców wsi 102 było mężczyznami, a 94 kobietami. We wsi mieszkało 194 ewangelików i 4 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), a katolicy do parafii w Miłoszycach (Meleschwitz, później Fünfteichen).

Zobacz też Brzezinki Brzezinki Nowe Brzezinki Stare

Przypisy

Bibliografia

Efficon Sp. z o.o., Urząd Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice, Strategia rozwoju Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice na lata 2026-2035 (dostęp 2026-08-20) Helmut Vogt, Ostpreußische und Schlesische Ahnenstämme mit Angeheirateten, "Archiv ostdeutscher Familienforscher", t. VII (1979), s. 433-435 Hans Gebuhr, Leserbrief zur Entstehung von Birksdorf, Kr. Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/1985, s. 22 Gerhard Bock, Die Volksschulverhältnisse im nördlichen Teil des Kreises Ohlau am Ende der Regierungszeit Friedrichs des Großen, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/1993 , s. 24-26 Annemarie Marks, Zur Geschichte von Laskowitz/Markstädt, Groß-Dupine/Groß-Eichau, Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/1998, s. 29; nr. 8/1998, s. 40; nr. 9/1998, s. 33; nr. 10/1998, s. 26; nr. 11/1998, s. 27; nr. 1/1999, s. 24; nr. 2/1999, s. 26; nr. 4/1999, s. 27; nr. 6/1999, s. 26; nr. 7/1999, s. 27 i nr. 8/1999, s. 40 Annemarie Marks, Wer war Richard Kiesewetter?, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/1999, s. 27; nr. 3/1999, s. 28-30; nr. 4/1999, s. 26; nr. 5/1999, s. 26; nr. 9/1999, s. 25 i 32 oraz nr. 10/2001, s. 18 Annemarie Marks, Familien der Heimat: Familie Wieczorek (Daupe, Birksdorf), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2000, s. 21 Annemarie Marks, Lageplan von Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/2000, s. 20 i nr. 11/2000, s. 21 Annemarie Marks, Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 10/2000, s. 18 Annemarie Marks, Birksdorf im Mai 1999, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2001, s. 20 Annemarie Marks, Mikroverfilmungen der Standesamtsunterlagen von Laskowitz, Eintragungen, Birksdorf betreffend, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2001, s. 21 Annemarie Marks, Birksdorf im Juni 2000, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2002, s. 17-19 Annemarie Marks, Familien der Heimat: Familie Gasse aus Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/2002, s. 20 Gerda Kunath, Über Birksdorf Kreis Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/2002, s. 22-24 Annemarie Marks, Auf dem Friedhof Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/2002, s. 24 Annemarie Marks, Familien der Heimat: Gebuhr in Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/2003, s. 17-19 Annemarie Marks, Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/2003, s. 19 Annemarie Marks, Birksdorf - Die Schule, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2003, s. 20 Annemarie Marks, Familien der Heimat: Pohl in Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 8/2003, s. 25 Hans Gebuhr, Hinweis zu meinem Vorfahren Kurt Siegmund Gebuhr, der seit seiner Geburt im Jahre 1780 in Birksdorf lebte, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2004, s. 19 Annemarie Marks, Birksdorf mit Waldvorwerk, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/2004, s. 21 Annemarie Marks, Was sich nach so langer Zeit noch alles ermitteln läßt, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2005, s. 18-20 i 31 Matthias Marks, Klageschrift "Freistellenbesitzer Karl Kiesewetter zu Birksdorf contra Graf Saurma wegen Rückzahlung Laudemien und Zählgeldern, 1848-1851", "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2005, s. 19 Matthias Marks, Inhaltsverzeichnis der vorhandenen Akten des Gutes Saurma/Jeltsch, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2005, s. 27 Matthias Marks, Register = Inhaltsverzeichnis von "Akta majatku Laskowice" Nr. 122 (Schöppenbücher Birksdorf 1755-1792), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/2005, s. 19 Matthias Marks, Register = Inhaltsverzeichnis von "Akta majatku Laskowice" Nr. 123 (=Schöppenbücher Birksdorf 1793-1891 = Grundstückskäufe/-verkäufe in Birksdorf Kreis Ohlau), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/2005, s. 20 Matthias Marks, Kaufvertrag 72 Birksdorf Kreis Ohlau, 1804, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/2005, s. 21 Matthias Marks, Kaufvertrag 21 Birksdorf Kreis Ohlau, 1871, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/2005, s. 21 Annemarie und Matthias Marks, Abschrift von "Akta majatku Laskowice" 1812, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2005, s. 20 Annemarie und Matthias Marks, Abschrift von "Akta majatku Laskowice" 1831, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 8/2005, s. 18-20 Annemarie und Matthias Marks, Schöppenbücher von Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 8/2005, s. 25 Annemarie und Matthias Marks, Friedhof von Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/2005, s. 26 Dorothea Maskos, Der Erbhof von Pohl Karl und Christiane geb. Scholz in Trattaschine / Hirschaue, früher zu Birksdorf; Grundriß von Wohnhaus und Stall, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2006, s. 19 Annemarie Marks, Familie Wieczorek (Birksdorf, Daupe), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/2006, s. 22 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 31 Annemarie und Matthias Marks, Kauf des Johann Christoph Gebuhr um seine Freystelle (Abschrift einer Kopie des Kaufbriefes), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 8/2007, s. 27 Matthias Marks, Bericht über die Entstehung Birksdorfs, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2008, s. 16 Annemarie Marks, Soldatenbuch Ernst Richard Kiesewetter, Militärpaß 1914, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2008, s. 16 Karin Fritsch, Erinnerungen, die mir geblieben sind, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/2009, s. 20-22 Hans Gebuhr, Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/2009, s. 2-4 Ilona Timm, Familie Schnelle in Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2010, s. 16