thumb|right|150px|Historyczny herb Babiaka thumb|250px|Urząd Gminy w Babiaku Babiak – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, siedziba gminy Babiak, położona na Pojezierzu Kujawskim. Dawniej miasto; uzyskał lokację miejską w 1816 roku, zdegradowany w 1870 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 18-19.. W 1827 roku jako miasto prywatne Królestwa Kongresowego położone było w powiecie brzeskim, obwodzie kujawskim województwa mazowieckiegoTabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 6..

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Babiak. W latach 1975–1998 administracyjnie należała do województwa konińskiego.

Nazwa miejscowości miała charakter żartobliwy; w 1784 roku została założona jako osada sukienników.

Demografia

Źródła:Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie pierwszego powszechnego spisu ludności z dnia 30 września 1921 r., Województwo łódzkie, Powiat kolski, Gmina Lubotyń

Historia Kalendarium Babiaka: 1784 – na terenie leśnym założono wieś olęderską. na początku XIX wieku w Babiaku zaczęli osiedlać się pierwsi Żydzi. 1810 – wieś wskutek pożaru została przeniesiona na drugi brzeg rzeczki Tyśmienicy. 1816 – Bonawentura Raczyński sprowadził do Babiaka sukienników z Niemiec w celu założenia osady fabrycznej. Wieś uzyskała prawa miejskie. Liczba ludności wyniosła 205 mieszkańców. 1823 – Niemcy zbudowali w Babiaku kościół ewangelicki. 1828 – liczba ludności nowego miasta wyniosła 525 mieszkańców, co dało mu drugie miejsce pod względem liczby ludności na terenie obecnej gminy; zaraz po Brdowie, który liczył wówczas 919 mieszkańców. październik 1831 – po powstaniu listopadowym dobra Kazimierza Baczyńskiego, obejmujące Babiak, Ozorzyn, Wawrzyny, Holendry i Trzebuchów zostały zajęte przez generała Ksawerego Dąbrowskiego na mocy rozkazu feldmarszałka armii czynnej Paskiewicza-ErywańskiegoJanusz Iwaszkiewicz, „Wykaz dóbr ziemskich skonfiskowanych przez rządy zaborcze w latach 1773 – 1867”, wyd. Rady Naczelnej organizacji ziemskich z okazji powszechnej wystawy krajowej w Poznaniu, Warszawa 1929. Nastąpił upadek rzemiosła. 1857 – zaczęto budować kościół obrządku rzymskokatolickiego, którego budowę w 1863 roku przerwały władze carskie po powstaniu styczniowym. Babiak wchodził wówczas w skład parafii Brdów. 1870 – osada została zdegradowana do rangi wsi. pod koniec XIX wieku Żydzi wznieśli w Babiaku synagogę. 1907 – zbudowano kościół Przemieniania Pańskiego w Babiaku. Początkowo był to kościół filialny należący do parafii Mąkoszyn. 1918 – powołano parafię rzymskokatolicką w Babiaku. 1921 – liczba Żydów zamieszkałych we wsi wyniosła 247 osób, co stanowiło 29,2% ogółu mieszkańców. wrzesień 1939 – Niemcy zbombardowali teren stacji kolejowej. W czasie kampanii wrześniowej stacjonował tu III/3 dywizjon myśliwski. Żydowscy mieszkańcy miejscowości, w liczbie około 240 osób, zostali przewiezieni do getta w Nowinach Brdowskich, a pod koniec grudnia 1941 roku wywiezieni do obozu w Chełmnie nad Nerem i tam zgładzeniŻydowskiego Instytutu Historycznego https://web.archive.org/web/20110916042542/http://www.jewishinstitute.org.pl/pl/gminy/miasto/209.html. 1939–1940 – w latach niemieckiej okupacji nazwa miejscowości została zmieniona na Waldau, a następnie na Babenwald. 1945 – Okupację niemiecką Babiaka zakończyło 17 stycznia zajęcie miejscowości przez wojska 2 Armii Pancernej 1 Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej. 1949–1953 – zbudowano budynek szkoły podstawowej. 1973 – wieś została siedzibą gminy Babiak.

Od lat powojennych można zaobserwować znaczny wzrost liczby mieszkańców. Dziś miejscowość jest lokalnym ośrodkiem handlu i usług dla pobliskich wsi, a władze gminne zabiegają o uzyskanie statusu miasta.

Zabytki thumb|right|Budynek dawnego kościoła ewangelickiego z 1823 r. thumb|right|Kościół Przemienienia Pańskiego z 1907 r. Dawny rynek miejski. W maju 1975 roku – w 30. rocznicę zwycięstwa nad faszyzmem – ustawiono na placu głaz upamiętniający Polaków poległych na frontach II wojny światowej. Pomnik kryje ziemię z pól bitewnych (m.in. z Westerplatte, Lenino i Monte Cassino). Późnoklasycystyczny kościół ewangelicki (przekształcony w sklep spożywczy), zbudowany w 1823 roku. Jego elewacje rozdzielone są wnękami mieszczącymi okna. W fasadzie zachodniej znajduje się czterokolumnowy portyk, zwieńczony trójkątnym frontonem. Jest to jedyny budynek na terenie Babiaka wpisany do rejestru zabytków. Kościół Przemienienia Pańskiego wybudowany w stylu eklektycznym w 1907 roku. Przy jego budowie wykorzystano częściowo mury wzniesionej w latach 1857–1863 świątyni, której budowę przerwały władze rosyjskie po powstaniu styczniowym. Parafia Przemienienia Pańskiego w Babiaku administracyjnie należy do dekanatu izbickiego (diecezja włocławska). Synagoga położona niemalże w centrum miejscowości, przekształcona w budynek mieszkalny. Cmentarz żydowski (obecnie nie istnieje).

Transport Wieś położona jest przy drodze wojewódzkiej nr 263, łącząca Babiak z Kłodawą i Sompolnem oraz drodze lokalnej z Brdowa. 2 km na północ od centrum miejscowości znajduje się stacja kolejowa, położona na tzw. Magistrali węglowej.

Sport W miejscowości działa klub piłkarski Nałęcz Babiak. Zespół seniorów tej drużyny występuje na boiskach konińskiej A-klasy. W latach świetności klub grał w konińskiej klasie okręgowej.

Ludzie związani z Babiakiem

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Historia Żydów w Babiaku na portalu Wirtualny Sztetl

Kategoria:Dawne miasta w województwie wielkopolskim Kategoria:Miasta prywatne Królestwa Kongresowego (województwo mazowieckie) Kategoria:Miejscowości olęderskie w województwie wielkopolskim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIX wieku