Działalność polityczna – ogół działań polegających na formułowaniu i realizacji celów politycznych, związanych z rolami spełnianymi przez jednostki bądź grupy w ramach systemu politycznego. Działalność polityczna określa proces uczestnictwa w procesie podejmowania decyzji oraz zaangażowanie w życie polityczne.
Charakterystyka Za działalność polityczną uważa się racjonalne, kontrolowane i dobrowolne czynności podmiotu realizującego swoje potrzeby i interesy związane w sposób bezpośredni lub pośredni z władzą polityczną. Działalność polityczna charakteryzuje się tym, że podmiot może świadomie i samodzielnie wybrać czas, miejsce i sposób postępowania. Jej istotą jest dążenie np. partii politycznej do sprawowania (samodzielnie lub w koalicji) władzy politycznej albo też wywieranie wpływu na ośrodki decyzji politycznych (np. rząd, parlament) w warunkach walki, kompromisów lub współpracy. Działania polityczne są podejmowane przede wszystkim z zamiarem osiągnięcia korzystnych dla danego podmiotu stanów (skutków) w sferze politycznej, ekonomicznej, socjalnej, kulturowej. Działania polityczne mają wiele przejawów w życiu politycznym. Działalność polityczna i jej skutki podlegają zmiennym ocenom ze względu na kryterium czasu, toteż pomimo doraźnej skuteczności może zostać oceniona negatywnie w dłuższym okresie.
Jej główne cechy to: celowy, kierunkowy charakter – jest wyrazem świadomego wyboru, wywołanie określonych skutków politycznych np. doprowadzenia do wcześniejszych wyborów parlamenatrnych, podejmowanie w interesach wielkich grup społecznych, duży stopień instytucjonalizacji, wysoki poziom zorganizowania uczestniczących w nich grup, konfliktowy charakter.
Podział działalności politycznej Działalność polityczną cechuje ogromna różnorodność, co sprawia dużą trudność w wydzieleniu pewnych rodzajów działań. W zbiorze działań politycznych wyszczególnić można według różnych kryteriów m.in. działania polityczne: konsensualne i konfliktowe, indywidualne i zbiorowe, zinstytucjonalizowane i nie zinstytucjonalizowane, itp.
Działalność polityczna może mieć formę bezpośrednią i pośrednią. Działalność bezpośrednia są bardzo wyrazista (np. wybory parlamentarne). Działalność pośrednia jest powodowana pod wpływem różnych czynników życia politycznego i jest mniej dostrzegana.
Główne kryteria podziału to: Kryterium podmiotu, Kryterium instytucjonalizacji działań politycznych, Kryterium stopnia przymusowości, Kryterium stopnia jawności.
Kryterium podmiotu Działalność polityczna ze względu na podmiot można podzielić na zbiorową i indywidualną.
Działalność zbiorowa jest sumą podobnych lub identycznych zachowań indywidualnych, które oddziałują na ośrodki kierowniczo- decyzyjne w systemie politycznym. Do działalności zbiorowej możemy zaliczyć zgromadzenia, strajki, manifestacje. Dotyczy ona interesów zbiorowości.
Działalność indywidualna prowadzona jest przez jednostki na własna rękę i na własny rachunek. Można do niej zaliczyć kampanie wyborcze poszczególnych kandydatów. Dotyczy interesów poszczególnych jednostek.
Kryterium instytucjonalizacji działalności politycznej Działania politycznie niezinstytucjonalizowane mają mniejszy stopień skoordynowania, planowości i reglamentacji a większy stopień spontaniczności. Działania zinstytucjonalizowane wyróżniają się określoną specjalizacją i reglamentacją.
Kryterium stopnia przymusowości Działalność przymusowa polega na obowiązaniu określonych podmiotów do działania. Podjęcie działalności dobrowolnej nie jest w żaden sposób nakazane ani przeciwwskazane, a chęć jej podjęcia zależy od woli grup kierowniczych, podmiotów politycznych.
Kryterium stopnia jawności. W tym kryterium możemy wyróżnić: działalność jawną, działalność ukrytą, działalność zamaskowaną. Pierwszy typ działalności jest prowadzony otwarcie i pod kontrolą opinii publicznej. Działalność ukryta prowadzona jest w najgłębszej tajemnicy i nie podlega kontroli opinii publicznej. Działalność zamaskowana informuje nas o założeniach ale pozostawia w tajemnicy szczegółowe cele. Jej występowanie i praktykowanie jest niezmiernie istotne.
Działalność podmiotów polityki Działalność podmiotów polityki przybiera różne formy uczestnictwa w polityce. Uczestnictwo w sprawowaniu władzy i wpływanie na nią może mieć charakter: bezpośredni lub pośredni stały, okresowy lub incydentalny formalny lub nieformalny legalny lub nielegalny racjonalny i irracjonalny.
Podmioty polityki, czyli jednostki uczestniczące w polityce, dążą w swoich działaniach albo do utrzymania obecnego systemu politycznego i zależności między podmiotami, albo do ich zmiany. Większy stopień wpływu na politykę będzie miało działanie osoby mającej większe poparcie społeczne, czy też wyższe stanowisko w hierarchii władzy.
Działalność podmiotów politycznych może być formalna, prowadzona w oparciu o działające jawnie zarejestrowane organizacje, nieformalna, albo wręcz nielegalna, prowadzona przez różne pozaprawne grupy nacisku. Każdy pełnoletni obywatel mający prawo wyborcze: bierne i czynne jest legalnym podmiotem politycznym. Podmioty polityczne mogą być w swoich działaniach asertywne, uległe lub nieuległe (dominujące, agresywne). Dwie ostatnie postawy są skrajne.
Sposób działania podmiotu politycznego zależy też od sytuacji, w jakiej się znalazł, będąc u władzy. Możemy podzielić rzeczywistość polityczną na cztery płaszczyzny sytuacyjne, warunkujące działalność podmiotu polityki: Wolności i swobody: idealna sytuacja dla człowieka: wszystko, co obiektywne mu sprzyja (np. dobrze rozwijająca się gospodarka, dobra koniunktura), ludzie popierają jego działania, ma pełną swobodę w decydowaniu. Konieczność i skrępowanie: jednostka posiada władzę, lecz czynniki obiektywne powodują, że jest źle (np. pojawiają się problemy gospodarcze), natomiast ludzie stwierdzają, że się nie nadaje do tego lub znów z powodu różnych zależności muszę zarządzić to, co ktoś mi każe. Wolność i skrępowanie: sytuacja sprzyja jednostce, ale jest uwikłana w zależności społeczne, które nie pozwalają jej na podejmowanie decyzji według własnej woli. Swoboda i konieczność: jednostka posiada poparcie, sama podejmuje decyzje, nikt jej niczym nie przymusza, lecz sytuacja jest niesprzyjająca (np. pojawiają się problemy gospodarcze, klęski żywiołowe).
Bibliografia Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut, Leksykon politologii, Wrocław 2002.
Leksykon politologii, pod redakcją Andrzeja Antoszewskiego i Ryszarda Herbuta, Atla2, Wrocław 1996.
Zobacz też błąd polityczny
Kategoria:Teoria polityki