Aleksander Józef Lisowski (ur. około 1575–1580, zm. 11 października 1616 pod Starodubem) – pułkownik królewskiPor. portalwiedzy.onet.pl, najbardziej znany członek rodu Lisowskich herbu Jeż, twórca i dowódca lisowczyków. Był kalwinistą.
Życiorys Wywodził się ze szlacheckiej rodziny Lisowskich herbu Jeż. Ród ten pochodził z Pomorza, za panowania Zygmunta Augusta czterech rodzonych braci Jerzy, Krzysztof, Szczęsny i Jan Lisowscy osiedlili się na LitwieHerbarz polski Kaspra Niesieckiego powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych i wydany przez Jana Nep. Bobrowicza, Tom VI, Lipsk 1841, str. 133.. Aleksander urodził się prawdopodobnie w 1575, jako jedno z dwanaściorga dzieci Jana. O jego młodości nie wiadomo wiele, pierwszą pewną informacją jest służba w oddziałach walczących dla hospodara mołdawskiego w 1599. Po klęsce Mołdawian pod Bukowem Lisowski przeszedł na stronę zwycięskiego Jana Zamoyskiego. Następnie służył w Inflantach, w 1600 był towarzyszem chorągwi husarskiej Szczęsnego NiewiarowskiegoJerzy Cichowski, Andrzej Szulczyński: Husaria, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2004, s. 20.. Już w 1604 stał na czele konfederacji żołnierzy, którzy zbuntowali się z powodu niewypłacenia żołdu. Jako porucznik husarskiej chorągwi walczył przeciw Szwedom w bitwie pod Kircholmem. Za przywódczą rolę w buncie został skazany na banicję, ale wyroku nie wykonano. W czasie rokoszu Zebrzydowskiego stanął po stronie rokoszan z chorągwią kozaków, a po przegranej bitwie przeciw wojsku królewskiemu pod Guzowem uszedł z pola bitwy.
W 1607 na czele 200 żołnierzy zaangażował się w moskiewską wojnę domową (dymitriady), stając na służbie u Dymitra Samozwańca. W ciągu roku zwerbował na miejscu kolejnych żołnierzy (polskich rycerzy - w tym husarzy i Kozaków zaporoskich)a w 1609 jego oddział liczył 5 tysięcy zbrojnych. Zdobył z nimi Kołomnę, Suzdal i Kostromę (350 km na północny wschód od Moskwy). Musiał jednak wycofać się zagrożony przez natarcie armii Skopina i Szeremietewa, idącej Szujskiemu z odsieczą. W kolejnych tygodniach prowadził "wojnę szarpaną" na tyłach armii szwedzko- moskiewskiej pod Pskowem i Nowogrodem.Rok później przeszedł na służbę u Zygmunta III, przygotowującego wyprawę na Rosję i w następnym roku został powołany przez Jana Karola Chodkiewicza do stworzenia lekkiej jazdy, nie obciążającej skarbu Rzeczypospolitej, co oznaczało przyzwolenie na rabunek. Również w 1611 Sejm unieważnił nałożoną na niego karę banicji za wykroczenia popełnione w Inflantach. Lisowski zwerbował tysiąc szlachty służącej tylko za obietnice łupu, lecz szybkiej i sprawnej. Zasłynął prowadząc w czasie wojny polsko-rosyjskiej wojnę podjazdową, prowadził łupieskie wyprawy w rejonie Moskwy i Suzdala, spustoszył ziemię riazańską i PowołżeSłownik biograficzny historii Polski, [red] Janina Chodera, Feliks Kiryk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 2005, tom II, s. 862., dotarł aż po Morze Białe. W 1615 na rozkaz Chodkiewicza zdobył Briańsk, Bilichów, Torsk, Kazym i Halecz. W odwrocie walczył z oddziałami Kukarina i Łopatyna, jednak udało się mu powrócić na czele oddziału do Warszawy w 1616, tam też został entuzjastycznie powitany na Sejmie i nagrodzony kwotą 10 tysięcy złotych. Wkrótce po uroczystym powitaniu został ponownie wysłany do Rosji i w czasie tej wyprawy zmarł nieoczekiwanie rażony paraliżem w obozie pod Starodubnem.
Józef Bartłomiej Zimorowic opiewał jego czyny w jednym z utworów pomieszczonych w Żywocie kozaków lisowskich, broszurze okolicznościowej wydanej w 1620.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Lis z jeżem w herbie, czyli przemierzyć Polskę zagonem
Aleksander Józef Kategoria:Lisowczycy Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej Kategoria:Towarzysze husarscy Kategoria:Porucznicy husarii Kategoria:Pułkownicy królewscy Kategoria:Konfederaci sandomierscy (1606) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1609–1618 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Zmarli w 1616