Socjaldemokratyczna Partia Finlandii

Socjaldemokratyczna Partia Finlandii, (fiń. Suomen Sosialidemokraattinen Puolue, szw. Finlands Socialdemokratiska Parti) – fińska lewicowa, socjaldemokratyczna partia polityczna. Obecnym przewodniczącym partii jest Antti Lindtman.

Historia Geneza Ruch robotniczy w Finlandii w porównaniu do pozostałych państw Europy, narodził się dość późno. Niewiele czasu minęło od powstania organizacji robotniczych a zyskaniem przez nie dużego poparcia. Za prekursora SDPF uważane są stowarzyszenia proletariatu działające w ośrodkach przemysłowych w Helsinkach, Turku czy Tampere. Główną rolę odgrywała organizacja robotników z Helsinek, kierowana przez Wiktora von Wrighta. Wright i jego ugrupowanie znajdowało się pod wpływem solidaryzmu społecznego. Organizacja Wrighta miała stanowić forum dyskusji między przedsiębiorcami a robotnikami. Często przedstawicielami kierownictw takich organizacji byli liberałowie niechętni ideom socjalistycznym. W latach 90. XIX wieku, coraz więcej robotników odrzuciło ideologie solidaryzmu, uważano, że poprawę losu robotników przynieść mogą reformy państwowePartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 98.

Działalność partii Powstanie i początek działalności W lecie 1899 roku zjazd organizacji robotników utworzyło Robotniczą Partię Finlandii (RPF). Jej pierwszy program nie odwoływał się do socjalizmu i walki klas. Partia wystąpiła do całego społeczeństwa z apelem o postęp socjalny i ekonomiczny. Pierwszym liderem partii został liberał Nils Robert af Ursin. Do Partii Robotniczej dołączyło dwie trzecie członków organizacji robotniczych pozostali członkowie znaleźli się pod wpływami organizacji kierowanych przez burżuazję lub KościółPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 99.

III Zjazd partii w 1903 roku podjął decyzję o zmianie nazwy partii na obecną – Socjaldemokratyczna Partia Finlandii. Na zjeździe przyjęto program partii zbliżony do program lewicy z Austrii i Niemiec. Pierwszym dużym sukcesem fińskich socjalistów był udany strajk na jesieni 1905 roku. Strajk wywołany został jako protest przeciwko naruszeniu autonomii Finlandii przez carskie władze Rosji. Po sukcesie protestujących, rząd carski zgodził się na stworzenie parlamentu i powszechne prawo wyborcze. Tym samym wzrosło poparcie dla partii socjaldemokratycznej a socjaldemokraci umocnili swoje pozycje wśród związkowców. Organizacja Związków Zawodowych (założona w 1907 roku) zgłosiła zbiorowy akces do Partii Socjaldemokratycznej. W wyborach do parlamentu SDPF uzyskała aż 80 mandatów (na 200 możliwych), w wyborach partia została poparta przez m.in. chłopów którzy masowo głosowali na socjaldemokratów.

Program partii i jej dyskurs nie był oczywisty, większość miał nurt rewolucyjny, istniały też grupy reformistyczne. W 1916 roku socjaldemokraci po raz pierwszy w historii Finlandii uzyskali parlamentarną większość bezwzględną a w senacie blisko połowę miejsc. Socjalista został też wiceprzewodniczącym rządu Finlandii (przewodniczącym był Rosjanin). Reformiści umocnili się po rewolucji lutowej 1917 roku w Rosji. Rosyjski Rząd Tymczasowy zdecydował się w lipcu 1917 roku na rozwiązanie zdominowanego przez socjaldemokratów parlamentu, była to odpowiedź na przegłosowanie przez parlament przekazania uprawnień cara w ręce parlamentu fińskiego. W październiku 1917 roku socjaldemokraci utracili bezwzględną większość i zdobyli 92 mandaty.

Rozwiązanie poprzedniego parlamentu przez Rosjan spowodowało wzrost radykalizmu. Strajkowi z 13-20 listopada 1917 towarzyszyły zbrojne wystąpienia klasy robotniczej. Strajkującym udało się wywalczyć ośmiogodzinny dzień pracy. W listopadzie odbył się nadzwyczajny zjazd socjaldemokratów wybrano wówczas nowe kierownictwo w którym większość miała frakcja rewolucyjnaPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 100.

Większość rewolucyjna opowiedziała się za powstaniem. 6 grudnia 1917 roku ogłoszono niepodległość Finlandii a 31 grudnia suwerenność kraju uznana została przez rząd Rosji Radzieckiej, nie doprowadziło to jednak do osłabnięcia tendencji radykalnych. 26 stycznia 1918 roku, wcześniejsze oddziały lewicowe przekształciły się w Czerwoną Gwardię. Gwardziści zdobyli Helsinki, gdzie 28 stycznia proklamowani rząd ludowy z Kullervo Manerą na czele. Do wystąpień rewolucyjnych doszło też w Tampere. Zwolennicy rewolucji kontrolowali południe Finlandii, środkowa i północna Finlandia zajęta została przez Białą Gwardię. Do końca kwietnia białym udało się pokonać czerwonych. W wyniku represji białych partii socjaldemokratyczna została rozbita. Przedstawiciele frakcji rewolucyjnej wyemigrowali do Rosji gdzie już jako uchodźcy założyli Komunistyczną Partią Finlandii.

Lata międzywojenne i II wojna światowa Po zakończeniu działań wojennych grupa reformistycznych socjalistów która niezaangażowana się w działania wojenne i popierała pokój, ponownie zorganizowała partię socjaldemokratyczną. Na czele partii stanęli Vaino Tanner (były przewodniczący związku spółdzielczego robotników) i Matti Passivuori (były przewodniczący partii). Partia skupiła się na organizacji związków i ruchu spółdzielczego. Partia przyjęła program rewizjonistyczny oparty na myśli Eduarda Bernsteina i Karla Kautsky'ego. Wzorzec modelu przyjęto od partii takich jak Socialdemokraterne, Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza czy brytyjska Partia PracyPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 101.

Pozycja socjaldemokratów stopniowo została unormowana, w 1926 roku Tanner został premierem jednopartyjnego rządu socjaldemokratów. Wraz z wielkim kryzysem doszło do wzrostu skrajnej prawicy doprowadziło to do delegalizacji w 1930 roku Organizacji Robotników i Drobnych Rolników znajdujących się w zasięgu wpływów komunistów a kręgi skrajnej prawicy domagały się nawet zdelegalizowania Partii Socjaldemokratycznej. Socjaldemokraci zbliżyli się do Związku Agrariuszy chcąc zahamować wzrost wpływów organizacji faszystowskich (ruch laupański i Patriotyczny Ruch Ludowy). W wyborach prezydenckich 1937 roku socjaldemokraci poparli kandydata Związku Agrariuszy a w tym samym roku po dziesięcioletniej przerwie powrócili do rządu. W latach 30. ostatecznie tendencje reformistyczne uzyskały w partii większość.

W 1939 roku socjaldemokraci poparli wojnę ze Związkiem Radzieckim. W tym samym roku ministrem spraw zagranicznych został Väinö Tanner, przedstawiciel socjaldemokratów. Kolejna wojna z ZSRR w 1941 roku została poparta przez większość socjaldemokratów choć istniała grupa „opozycji pokojowej”, która uważała, że druga wojna z ZSRR nie jest potrzebna. Opozycja pokojowa na czele z Mauno Pekkalą w 1944 roku opuściła partię i weszła w skład organizacji Demokratycznego Związku Narodu Fińskiego (DZNF). We wrześniu 1944 roku zakończyły się działania wojenne a partia socjaldemokratyczna w wyborach z 1945 roku utraciła 35 mandatów. Było to spowodowane głównie pozyskaniem jej wyborców przez DZNFPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 102.

Socjaldemokraci w powojennej Finlandii Po wojnie socjaldemokraci stanęli przed wieloma dylematami; stosunkiem do ZSRR czy współpracy z ruchem komunistycznym; osądzeniem postawy fińskich liderów z okresu II wojny światowej. Przewagę w partii zyskała frakcja umiarkowana, która zastąpiła prawicowe kierownictwo partii. Skrzydło umiarkowane zdecydowało się na poparcia budowy z ZSRR stosunków dobrosąsiedzkich, polityka ta prowadzona była już od 1944 roku przez prawicowego premiera (a następnie prezydenta) Juho Kusti Paasikivi. W 1946 roku liderem socjaldemokratów został Emil Skog. Do 1963 roku wewnątrz partii miała miejsce batalia między frakcją prawicową a frakcją centrową. W 1957 roku na lidera partii został przedstawiciel prawicy partyjnej Tanner. Tanner spędził wcześniej pięć lat i sześć miesięcy w więzieniu za swoją rolę w decyzji o wypowiedzeniu wojny ZSRR w 1941 roku. Decyzja o wyborze Tannera na lidera partii doprowadziła do rozłamu w jej szeregach. W 1959 roku zwolennicy centrowego skrzydła z Skogiem na czele założyli nową partię; Socjalistyczny Związek Robotników i Drobnych Rolników. Do rozłamów doszło też w organizacjach masowych i związkach zawodowych.

Na powojennej scenie politycznej główną rolę odgrywają cztery partie które zdobywają łącznie 80% głosów. Po 1966 roku przez pewien czas socjaldemokraci stali się najbardziej popularną w społeczeństwie partią polityczną, pozostałymi największymi partiami są Koalicja Narodowa (konserwatywna), Partia Centrum (do 1965 pod nazwą Związek Agrariuszy, profil liberalno-chłopski) oraz Związek Lewicy (do 1990 roku Demokratyczny Związek Narodu Fińskiego powstały jeszcze w czasie wojny front narodowy). Do 1966 roku największą partią byli chłopscy liberałowie a z partii chłopskiej wywodził się Urho Kekkonen, na drugim miejscu do tego czasu znajdowała się Socjaldemokratyczna Partia Finlandii. Socjaldemokraci stanowili obok komunistów największą partię ruchu robotniczego. Najczęściej rządy powojennej Finlandii kształtowała koalicja agrariuszy i socjaldemokratów do sytuacji takich doszło m.in.; do 1948 roku gdy partie te zawarły koalicję z DZNF.

W latach 1948–1959 koalicje sprawowały małe partie liberałów a po 1966 koalicja komunistów i liberałów. W okresie 1958–1962 socjaldemokraci współpracowali z konserwatystami i tworzyli wspólną opozycję wobec rządu i prezydenta z ramienia agrariuszyPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 103.

Sytuacja kryzysowa w partii zakończona została na zjeździe z 1963 roku. Nowym przewodniczącym został wtedy Rafael Passio, ustabilizowanie partii doprowadziło do odbudowy poparcia dla socjaldemokracji (po 1954 roku poparcie systematycznie malało). W wyborach z 1966 roku socjaldemokracja zdobyła najlepszy wynik od czasu wojny, uzyskali wtedy 55 mandatów. Centryści przeforsowali zmiany m.in. poparto neutralny statut Finlandii na arenie międzynarodowej i rozwój przyjaznych stosunków ze Związkiem Radzieckim. Zmiana pozycji z bardziej prawicowych na bardziej centrowe doprowadziły do powrotu socjaldemokratów do rządu (po ośmiu latach). W 1966 Rafael Passio został premierem rządu w skład którego weszli też przedstawiciele komunistów co tym samym zakończyło wcześniejszą antykomunistyczną postawę partii z okresu kierownictwa prawicowegoPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 102–103.

Od 1966 roku z drobnymi przerwami przez dość długi okres istniała koalicja liberałów z Partii Centrum, socjaldemokratów i DZNF. Koalicja nie miała oparcia we wspólnych programach; dokumenty zgłaszane przez Komunistyczną Partię Finlandii (wchodziła w skład DZNF) były odrzucane przez socjaldemokratów. Jednym z powodów zbliżenia socjaldemokratów do komunistów i liberałów było pogorszenie stosunków na linii konserwatyści-centrolewica. Po 1975 kontynuowano sojusz socjaldemokratów z DZNF. Głównym rywalem centrolewicy był partie skrajnej prawicy – Partia Konstytucyjna i Związek Chrześcijański oraz skrzydła prawicowe Szwedzkiej Partii Ludowej i Koalicji Narodowej. Do pewnego zdystansowania się socjaldemokratów od Partii Centrum i Liberalnej Partii Ludowej doszło pod koniec lat 70. na skutek wzrostu w tych partiach tendencji konserwatywnych domagających się wyjścia z rządu współtworzonego przez lewicęPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 103–105. Socjaldemokraci odeszli z rządu w 1979 roku gdy wybory wygrała prawicowa Koalicja Narodowa. W wyniku zmian na scenie politycznej władzę w partii objął lider frakcji prawicowej, Mauno KoivistoPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 114–115.

W wyborach parlamentarnych w 2003 roku centrolewica otrzymała 53 miejsca w parlamencie, co dało jej wynik bliski wynikowi Partii Centrum. Socjaldemokrata Paavo Lipponen został przewodniczącym parlamentu a socjaldemokraci, PC i Szwedzka Partia Ludowa powołali rząd koalicyjny. SDP w rządzie otrzymało osiem stanowisk ministerialnych.

Program