Żelazna Góra (niem. Eisenberg) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim, w gminie Braniewo.
Historia W 1308 komtur Bałgi Henryk von Eisenburg (von Eisenberg) lokował na tzw. surowym korzeniu wieś nazwaną od jego nazwiska Eisenberg (pol. „żelazna góra”). Jednocześnie zorganizował tam urząd leśny, zarządzający potem dużym obszarem puszczy natangijskiej i dwudziestoma czterema nowo powstałymi w niej wsiami czynszowymi. Po 1470 urząd ten został przeniesiony do Piel. Wieś została niemal całkowicie zniszczona podczas ciężkich walk niemiecko-radzieckich w marcu 1945 r.
Wieś w 1945 r. włączono do okręgu mazurskiego, a następnie od 1946 r. znajdowała się w województwie olsztyńskim. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego.
Gotycki kościół w Żelaznej Górze został wybudowany w pierwszej połowie XIV wieku. Świątynia powstała z kamienia z użyciem cegły, posiada wydłużone prezbiterium i wieżę, której górną kondygnację nadbudowano z drewna i nakryto dzwonowatym hełmem. Ściany nawy są naprzemienne przebijane blendami i oknamiPiotr Skurzyński „Warmia, Mazury, Suwalszczyzna”, wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 s. 98. Parafia w Żelaznej Górze przed rokiem 1525 należała do archiprezbiteratu braniewskiego. Po II wojnie światowej parafię katolicką w Żelaznej Górze reaktywowano w 1962 roku. Ruiny kościoła udało się uratować. W latach 1994–1999 świątynia została odbudowana staraniem braniewskiego księdza Tadeusza BrandysaJacek Wojtkowski, Powojenne losy kościoła św. Katarzyny w Braniewie w świetle archiwaliów Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Olsztynie, Studia Ełckie 14, 311-333, 2012.
Szkoła podstawowa W 1946 Jan Turek, jeden z pierwszych powojennych osiedleńców w miejscowości, wyremontował jedną z sal w poniemieckiej szkole w Żelaznej Górze. Od 1947 zaczął sam jako nauczyciel prowadzić zajęcia z 22 uczniami. Była to klasa łączona dla uczniów oddziałów I–IV. Od 1955 uruchomiono siedmioklasową szkołę podstawową w szkole gromadzkiej w Żelaznej Górze, w tym roku zaczęła również w szkole funkcjonować bibliotekaHelena Tyszkiewicz, Franciszek Chruściel Z dziejów gminy Braniewo, Braniewo 2000, s. 38–39, 111.
1 września 1987 w Żelaznej Górze został otwarty nowy budynek szkoły podstawowej, mogący pomieścić 150 uczniów. Został wybudowany w ciągu 5 lat, częściowo w czynie społecznym, na miejscu poprzedniego mniejszego budynku poniemieckiej szkoły. Szkoła podstawowa funkcjonowała najpierw jako samodzielna placówka, w ostatnim okresie jako filia Szkoły Podstawowej w Lipowinie. Szkoła została zlikwidowana w 2015 roku. Od tego roku uczniowie z Żelaznej Góry kontynuują naukę w Zespole Szkół –Szkole Podstawowej w LipowinieRozdzwoniły się dzwonki szkolne. W Elbląskiem [w:] Dziennik Bałtycki, 2 września 1987, nr 203, s. 1–2.
Ludzie związani z Żelazną Górą
Przypisy
Bibliografia Tadeusz Chrzanowski, Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii, Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn, 1978. (str. 8)
Kategoria:Żelazna Góra