thumb|Päts wraz z prezydentem Polski Ignacym Mościckim na warszawskim dworcu głównym, 1935 r. thumb|Konstantin Päts po aresztowaniu przez NKWD 1941 thumb|Pomnik prezydenta Pätsa w jego wsi rodzinnej Tahkuranna Konstantin Päts (ur. 23 lutego 1874 w Tahkurannie, zm. 18 stycznia 1956 w Buraszewie k. Kalinina) – estoński polityk okresu międzywojennego, współtwórca państwowości estońskiej, wielokrotny premier, a od 1938 prezydent Estonii.
Życiorys Konstantin Päts pochodził z prawosławnej rodziny. Od trzynastego do osiemnastego roku życia uczył się w prawosławnym seminarium duchownym w Rydze, nie kończąc jednak pełnego kursu. Następnie wstąpił na Uniwersytet w Parnawie, ponadto kształcił się na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Dorpacie (1894–1898). Po ukończeniu szkół służył w armii rosyjskiej w Pskowie, po czym pracował jako adwokat w Tallinnie. Pełnił funkcję redaktora gazety „Teataja”. W latach 1904–1905 Päts był członkiem Rady Miejskiej w Rewlu (Tallinnie) oraz zastępcą rosyjskiego burmistrza w 1905. Opowiadał się wówczas za współpracą estońsko-rosyjską w celu osłabienia niemieckiego żywiołu w mieście.
Konstantin Päts uczestniczył w rewolucji rosyjskiej 1905, skazany na śmierć przez rosyjski sąd, uciekł za granicę. W okresie od 1905 do 1906 Päts przebywał w Szwajcarii, później w Finlandii. W roku 1909 dobrowolnie poddał się karze i spędził 9 miesięcy w carskim więzieniu. Po odbyciu kary został redaktorem „Gazety Petersburskiej” wydawanej dla mniejszości estońskiej („Peterburi Teataja”), 1911–1916 Päts kierował „Tallinna Teataja” („Gazeta Tallińska”), 1916–1917 powołany do wojska w czasie I wojny światowej służył w armii w Tallinnie.
W roku 1918 Konstantina Pätsa uwięziły niemieckie władze okupacyjne Ober-Ostu (przebywał m.in. w obozie w Grodnie). Po uwolnieniu został pierwszym premierem prowizorycznego rządu Estonii. Jednocześnie pełnił funkcję ministra spraw zagranicznych i obrony. 1922–1923 marszałek Riigikogu I kadencji. W latach 1919–1920 jako członek Konstytuanty Päts tworzył estońską konstytucję.
Przez cały okres międzywojenny Konstantin Päts był posłem Riigikogu. W okresie 1932–1934 ponownie został premierem. Päts miał ogromny wpływ na opracowanie nowej konstytucji z 1938. W 1934 rozwiązał wszystkie partie i stowarzyszenia polityczne (m.in. EVL), wprowadzając rządy autorytarne. W 1937 wybrano go na prezydenta kraju (oficjalnie „protektora”), parlament zdominowany był przez zwolenników Pätsa z dawnego „Związku Ludowego”.
W 1939 Konstantin Päts zgodził się na przyjęcie warunków sowieckich (bazy Armii Czerwonej o liczebności przewyższającej liczebność armii estońskiej na terytorium kraju), podobnie jak rok później na żądanie Andrieja Żdanowa mianował premierem Johannesa Vares-Barbarusa. W przeciwieństwie do litewskiego prezydenta Antanasa Smetony, Päts nie zdecydował się na wyjazd z kraju. W lipcu 1940 został aresztowany przez NKWD i deportowany w głąb ZSRR, gdzie żył jako zesłaniec, później ponownie więziony. W 1954 roku padł ofiarą psychiatrii represyjnej w ZSRR – jako „niebędącego w stanie przystosować się do rzeczywistości radzieckiej” osadzono w szpitalu psychiatrycznym opodal Kalinina, gdzie też zmarł.
Władze ZSRR nie pozwoliły Konstantinowi Pätsowi spocząć w ziemi ojczystej. Dopiero upadek imperium pozwolił na powrót ciała do kraju. W październiku 1990 demokratyczne władze Estonii pochowały go uroczyście na cmentarzu Metsakalmistu w Tallinnie.
Poza działalnością polityczną Päts pełnił też szereg innych funkcji. W latach 1919–1933 był prezesem zarządu przedsiębiorstwa ubezpieczeniowego Lloyd, później szefował Izbie Handlowo-Przemysłowej, ponadto przewodniczył Towarzystwu Estońsko-Fińsko-Węgierskiemu.
W 1928 otrzymał doktorat honoris causa uniwersytetu w Tartu, dziesięć lat później podobny na Politechnice Tallińskiej. Od 1938 honorowy członek Towarzystwa Naturalistów, jak również korporacji akademickiej „Fraternitas Estica”. Honorowy obywatel Tallinna, Narwy, Parnawy i Tartu.
Ponadto publikował liczne rozprawy na tematy polityczne i prawne.
Związki z Polską Od lipca do listopada 1918 uwięziony przez niemieckie władze Ober-Ostu przebywał w obozie w Grodnie. Jako silna osobowość w estońskiej polityce, a od lat dwudziestych de facto dyktator był nazywany „estońskim Piłsudskim”.
Od maja do czerwca 1935 przebywał na kuracji w Truskawcu, po której spotkał się w Warszawie z prezydentem Ignacym Mościckim, ministrem Józefem Beckiem i marszałkiem Edwardem Śmigłym-Rydzem i złożył wieniec pod Grobem Nieznanego Żołnierza.
Odznaczenia i wyróżnienia Estońskie Order Krzyża Wolności I kategorii I klasy (1920) Order Krzyża Wolności III kategorii I klasy (1920) Łańcuch Orderu Herbu Państwowego (1938) Wielka Wstęga Specjalna Orderu Herbu Państwowego (1938) Łańcuch Order Gwiazdy Białej (1938) Order Krzyża Orła I klasy (1929) Order Estońskiego Czerwonego Krzyża III (1921) i I (1926) klasy Honorowy obywatel Parnawy (1934), Tallinna (1935), Narwy (1939)
Zagraniczne Wielka Wstęga Orderu Odrodzenia Polski (Polska, 1924) Order Trzech Gwiazd I klasy (Łotwa, 1925) Order Lwa Białego I klasy (Czechosłowacja, 1932) Order Orła Białego (Polska, 1934) Krzyż Wielki Orderu Wazów (Szwecja, 1936) Łańcuch Krzyża Wielkiego Orderu Białej Róży Finlandii (Finlandia, 1937)
Przypisy Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 304.
Red. E. Thaden, Russification in the Baltic Provinces and Finland, 1855-1914, Princeton University Press, Princeton 2014, s. 325.
Bibliografia Tadeusz Zubiński, „Ciche kraje”, Rzeszów 2006
Kategoria:Premierzy Estonii Kategoria:Prezydenci Estonii Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Dorpackiego Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Orła Białego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu w Tartu Kategoria:Estońscy dziennikarze Kategoria:Estońscy parlamentarzyści 1920–1940 Kategoria:Estońscy prawnicy Kategoria:Estońscy samorządowcy Kategoria:Estońskie ofiary prześladowań komunistycznych 1940–1991 Kategoria:Honorowi obywatele Parnawy Kategoria:Honorowi obywatele Tallinna Kategoria:Ludzie związani z Grodnem (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Ludzie związani z Parnawą Kategoria:Ludzie związani z Pskowem Kategoria:Ludzie związani z Rygą Kategoria:Odznaczeni Orderem Białej Róży Finlandii Kategoria:Odznaczeni Orderem Estońskiego Czerwonego Krzyża Kategoria:Odznaczeni Orderem Gwiazdy Białej Kategoria:Odznaczeni Orderem Herbu Państwowego Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Orła Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Wolności (Estonia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Białego Kategoria:Odznaczeni Orderem Trzech Gwiazd Kategoria:Odznaczeni Orderem Wazów Kategoria:Ofiary psychiatrii represyjnej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Metsakalmistu Kategoria:Uczestnicy rewolucji w Imperium Rosyjskim (1905–1907) Kategoria:Urzędnicy Imperium Rosyjskiego Kategoria:Więźniowie w Imperium Rosyjskim Kategoria:Więźniowie w Prusach Kategoria:Wojskowi Imperium Rosyjskiego Kategoria:Zesłańcy na Sybir Kategoria:Urodzeni w 1874 Kategoria:Zmarli w 1956