mały|220x220px|dziecko Psychologia rozwoju – jedna z subdyscyplin psychologii. Zajmuje się badaniem wzrostu, rozwoju i zmian w zachowaniach ludzi od poczęcia do śmierci. Na określenie tej nauki używa się także innych nazw: psychologia rozwoju w ciągu życia, psychologia rozwoju człowieka, psychologia rozwojowa biegu życia. Psychologowie rozwojowi w zakresie zainteresowania badawczego wykraczają poza okres dorastania i podejmują zagadnienia związane z dorosłością i wiekiem podeszłym.

Psychologia rozwoju posiada dwa zasadnicze cele badawcze: cel opisowy kategoryzowanych etapów rozwoju, cel teleologiczny procesów rozwojowych.

Prekursorzy John Broadus Watson oraz Jean-Jacques Rousseau są uznawani jako prekursorzy współczesnej psychologii rozwojowej. W połowie XVIII wieku Jean-Jacques Rousseau w dziele Emil, czyli o wychowaniu zaproponował i opisał trójetapowy model rozwoju człowieka: niemowlęctwo, dzieciństwo i dojrzewanie. Jego koncepcje rozwojowe i miały ogromny wpływ na ówczesne idee wychowawcze.

Pod koniec XIX wieku pod wpływem odkryć teorii ewolucji Darwina ówcześni psychologowie w swych badaniach naukowych poszukiwali ewolucyjnego opisu rozwoju psychicznego człowieka. Wybitny pionier psychologii G. Stanley Hall próbował skorelować etapy rozwojowe z etapami rozwoju i ewolucji ludzkości jako rasy. Rozwój tej koncepcji został szczegółowo przedstawiony i rozwinięty w pracy Jamesa Marka Baldwina, pod znamiennym tytułem: Imitation: A Chapter in the Natural History of Consciousness and Mental Development in the Child and the Race: Methods and Processes.

Na przełomie XIX i XX wieku psychoseksualne koncepcje rozwojowe Zygmunta Freuda zrewolucjonizowały podejście społeczne i badawcze do problematyki psychologii rozwojowej. Paradygmaty teoretyczne w psychologii rozwojowej Teoria przywiązania, teoria więzi Teoria przywiązania () to opracowany przez brytyjskiego lekarza i psychoanalityka Johna Bowlby’ego teoretyczny system, skupiający się na rozwojowym znaczeniu bliskich intymnych emocjonalnie znaczących relacji. Przywiązanie w tym nurcie teoretycznym zostało opisane jako system biologicznych impulsów, niezbędnych do zapewnienia przetrwania w pierwszych latach jego życia. Nurt ten zajmuje się skutkami negatywnego oddziaływania, jaki wywiera na rozwój utrata obiektów znaczących, czyli biologicznych opiekunów w wyniku deprecjacji uwagi i zaangażowania. W roku 1965 Mary Ainsworth stworzyła Strange Situation Procedure jako sposób oceny indywidualnych różnic w zachowaniu przywiązania przez indywidualną reakcję doświadczania stresu oraz koncepcje bezpiecznego schronu. Teoria więzi wykorzystywana jest w praktyce terapeutycznej, szczególnie w zakresie związków partnerskich oraz w modelu etologicznym psychologii rozwojowej. Wczesny styl przywiązania może wpłynąć na relacje z ludźmi. Model stylu przywiązania ustala się we wczesnym dzieciństwie i jest stylem relacyjnym w dorosłości.

Konstruktywizm Konstruktywizm () to jeden z paradygmatów w psychologii, który charakteryzuje koncepcja rozwoju intelektualnego jako proces aktywnego budowania wiedzy. Jednostka samodzielnie kreuje sens nowych informacji – wybierając, organizując i integrując informacje z innej wiedzy, często w kontekście interakcji społecznych. Koncepcja rozwoju intelektualnego może realizować się w sposób indywidualny lub społeczny. Teoria ta zakłada, iż integracja i budowanie wiedzy realizuje się poprzez procesy poznawcze oraz osobiste doświadczenia, a nie poprzez zapamiętywanie faktów

Ortodoksyjny paradygmat psychoanalityczny Jest to koncepcja Freuda postulująca postrzeganie rozwoju człowieka i jego zachowania jako ścisłe realizowanie nieświadomego, wrodzonego popędu seksualnego, popędu życia i rozwoju – libido. Libido realizuje się poprzez kontakt osoby z obiektami zewnętrznymi redukującymi napięcia (poprzez kateksje). Istnieje stała, zdeterminowana procesami dojrzewania biologicznego sekwencja przemieszczania się energii libido do różnych części ciała, które kolejno stają się bardziej wrażliwe na pobudzenia w określonym wieku. Sekwencja ta zmienia się w sposób fazowy (5 faz): faza oralna 0–1 (usta-wchłanianie), analna 2–3 (odbyt–wypróżnianie), falliczna 4–5 (genitalia-manipulacje, stymulacja), stadium latencji 6–12 (libido utajone), genitalna 13–18 (libido ponownie ujawnia się w sferze genitalnej, przygotowanie do podjęcia stosunków seksualnych). Osobowość charakteryzuje się organizacją, która zmienia się wraz z wiekiem jednostki. Najgłębszą wrodzoną warstwą jest ID – podporządkowane zasadzie przyjemności. Około drugiego roku życia zaczyna tworzyć się EGO. Rozwój to stopniowe wzmacnianie, dojrzewanie EGO.

Psychologiczna periodyzacja etapów rozwoju człowieka Według polskiej literatury psychologicznej mały|220x220px|dziecko kolorujące obrazek|lewo We współczesnej polskiej psychologicznej literaturze naukowej, stosowany jest podział na osiem podstawowych okresów rozwojowych: okres prenatalny – od poczęcia do narodzin okres wczesnego dzieciństwa (podokres wieku niemowlęcego i poniemowlęcego) od narodzin do 3 r.ż. okres średniego dzieciństwa – wiek przedszkolny od 4 do 6 r.ż. okres późnego dzieciństwa –wiek szkolny od 6/7 do 12 r.ż. okres adolescencji (podokres wczesnej adolescencji, tj. wiek dorastania i podokres późnej adolescencji, tj. wiek młodzieńczy) od około 13 do około 20/23 r.ż. okres wczesnej dorosłości od około 20/23 r.ż. do około 35/40 r.ż. okres średniej dorosłości od około 35/40 do około 55/60 r.ż okres późnej dorosłości od około 55/60 r.ż. i wyżej Według Daniela Levinsona + Okres Przedział wiekowy Podokres Przedział wiekowy dziecko 0-17/19 noworodek 0-1 niemowlę 1-2 wczesne dzieciństwo 3-5 wczesny okres średniego dzieciństwa 6-9 późny okres średniego dzieciństwa 9-11/12 okres dojrzewania 12/13-17/19 młody dorosły 19-45 przemiana w dorosłość 17/19-22 wstępowanie w dorosłość 22-28 przejście przez wiek 30 lat 28-33 ustatkowanie się 33-40 przemiana w okres wieku średniego 40-45 wiek średni 45-65 wejście w wiek średni 45-50 przejście przez wiek 50 lat 50-55 kulminacja wieku średniego 55-60 przemiana w późną dorosłość 60-65 późna dorosłość (starość) 65+ "młoda starość" (wiek dojrzały) 65-75 pełna starość 75-85 późna starość (wiek podeszły) 85+

Według WHO

+ Okres Przedział wiekowy dzieciństwo 0-14/15 młodość 14/15-44 wiek średni 45-65 starość 65+

Zobacz też

Przypisy

Bibliografia Janusz Trempała, Barbara Harwas-Napierała: Psychologia rozwoju człowieka. Tom 2. Charakterystyka okresów życia człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN 2000 Warszawa.

Linki zewnętrzne Cliffs notes. Developmental psychology. Newsweek. Chcielibyśmy żyć długo, szczęśliwie i nie bać się starości. Czy to możliwe?