Wiązownica-Kolonia – kolonia w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie staszowskim, w gminie Staszów. Ma status sołectwa.
Wieś jest siedzibą parafii św. Michała Archanioła w Wiązownicy-Kolonii.
Współczesne części kolonii Integralne części wsi Wiązownica-Kolonia SIMC Nazwa Rodzaj 1019361 Browary część kolonii1019384 Granicznik część kolonii1019390 Grobla część kolonii1019444 Kopanina część kolonii1019496 Wronia Góra część koloni
Dawne części wsi – obiekty fizjograficzne W latach 70. XX wieku przyporządkowano i opracowano spis lokalnych części integralnych dla Wiązownicy-Kolonii.
Wykaz urzędowych nazw miejscowych i obiektów fizjograficznychPor. Nazwa wsiNazwy części wsiNazwy obiektów fizjograficznych— charakter obiektuI. Gromada WIĄZOWNICA Wiązownica-Kolonia Browary Dzięki Granicznik Grobla Kopanina Pod Kościołem Podgórze Poręby Trześnie Wronia Góra Zamłynie Zborniak Babia Góra — las Browary — pole Górecki Las — las Granicznik — pole Grobla — pole Fajgówka — pole, łąka Klimontówka — droga Kopanina — pole Kościelne — pole Las Nawodzki — las Pod Czarnym Lasem — pole Podgórze — pole Podlesie — pole Poręby — pole Rządowy Las — las Secemin — las Siedliska — wzniesienie Trześnie — pole Wronia Góra — pole Wulakowa Góra — pole, wzniesie-nie Za Wąwozem — pole Zamłynie — pole Zborniak — pole
Przynależność i podział administracyjny W latach 1867–1954 Wiązownica znajdowała się w granicach administracyjnych gminy Osiek i dzieliła się wówczas na: Wiązownicę (osadę młyńską), Wiązownicę Małą (wieś) i następujące kolonie: Wiązownicę-Majorat, Wiązownicę Poduchowną oraz Wiązownicę Sołectwo. W granicach obecnej gminy Staszów znajduje się od 1 stycznia 1973 roku, po reaktywacji gmin w miejsce gromad. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego, a od 1999 r. do województwa świętokrzyskiego i powiatu staszowskiego.
Warunki naturalne Przez miejscowość przepływa rzeka Kacanka, prawostronny dopływ Koprzywianki.
Historia Pierwsze udokumentowane wzmianki o miejscowości pochodzą z XIII wieku (1255 r.), kiedy to książę Bolesław V Wstydliwy w swoim dyplomie stwierdza, że wybudował w Zawichoście klasztor i szpital dla ubogich, który uposaża we włości i dochody z wsi królewskich, w tym z Wiązownicy. Następnym dokumentem potwierdzającym jest „Wezounice que nuns ostrow dicitur”, w którym to Wiązownica zostaje nadana klasztorowi franciszkanów w Zawichoście. Za czasów Jana Długosza jest wsią królewską z kościołem pw. św. Michała Archanioła i plebanem Janem Robociczem herbu pierścień. We wsi był zagrodnik i sołtys, należało do niej 45 łanów kmiecych, działały 2 karczmy. Nad rzeką stały dwa młyny: jeden królewski z łanem ziemi, drugi sołtysa dający dziesięcinę plebanowi.
W 1578 roku wieś liczyła 34 osady, 35 łanów, 1 chałupę, 4 ubogich osadników i 2 rzemieślników. W latach 1597–1602 dzierżawcą królewskiej wsi był wojewoda poznański starosta sandomierski Hieronim Gostomski. Ówczesny pleban Tomasz Starorząbski skierował na niego skargę do króla Zygmunta III za zaleganie w dawaniu dziesięcin i innych krzywd. Od końca XVII wieku następował powolny upadek gospodarczy wioski, o czym mówi rozporządzenie w sprawie kościołów parafialnych: filii strzegomskiej i parafii Wiązownica, wydane przez ks. S.K. Sadowskiego po wizytacji w roku 1694. W 1706 roku dzierżawcą dóbr królewskich, w tym Wiązownicy, zostaje Samuel Nahorecki, starosta kotelnicki, rotmistrz królewski. Kardynał Jan Aleksander Lipski w roku 1741 afiliował parafię Wiązownica do parafii św. Bartłomieja w Stradowie. W roku 1817 kościół podparto wewnątrz słupami, a nabożeństwa odprawiano w domurowanej do kościoła zakrystii. Kościół spalił się w 1820 r. od uderzenia pioruna. Przez kolejne 25 lat nabożeństwa odprawiano w szopie. Dopiero w 1844 roku, na gruntach należących do folwarku Dzięki, wybudowano nowy budynek świątyni i nową plebanię.
Po utracie przez Polskę niepodległości wieś Wiązownica znalazła się w zaborze rosyjskim, majoracie osieckim. Na mocy postanowienia cara Mikołaja I z dnia 4/16 października 1835 roku ziemie te otrzymał w nagrodę zasług senator i generał intendent armii paskiewiczowskiej Wasilij Pogodin (Василий Васильевич Погодин). Sam będąc wyznania prawosławnego, zaangażował się w zbudowanie kościółka w Osieku i Wiązownicy. W roku 1846 Pogodin wybudował okazały eklektyczny pałac „Dzięki” na swoją siedzibę.
W roku 1912 staraniem ks. Wł. Kłosińskiego architekt radomski Zygmunt Słomiński, późniejszy prezydent Warszawy, przygotował plan powiększenia kościoła. Zakończenie rozbudowy świątyni nastąpiło w 1924 roku.
Po zakończeniu I wojny światowej pałac „Dzięki” jako własność skarbu państwa przeznaczono na potrzeby odbudowywanej administracji Rzeczypospolitej. Ostatni remont pałacu przeprowadzono w 1943 roku. Po II wojnie światowej pałac był siedzibą nadleśnictwa, będąc własnością Lubelskiej Dyrekcji Lasów Państwowych. Umiejscowiono tam też ośrodek zdrowia, bibliotekę i pocztę, a w pewnym okresie siedzibę Gromadzkiej Rady Narodowej.
W roku 1966 zelektryfikowano miejscowość, a także oddano do użytku nowy budynek Wiejskiego Ośrodka Zdrowia. We wsi działa drużyna piłkarska Leśnik.
Kalendarium 1255 – 18 kwietnia Bolesław V Wstydliwy uposaża klasztor i szpital dla ubogich w Zawichoście dochodami z wsi królewskich, w tym Wiązownicy. 1257 – Wiązownica zostaje ofiarowana franciszkanom z Zawichostu przez króla Bolesława Wstydliwego. (Dokument z roku 1257: „Wezownice que nunc ostrów dictum” 1262 – 2 marca Bolesław Wstydliwy uposaża dobrami klasztor Klarysek w Skale, wśród nich jest wieś Wiązownica. 1411 – pierwsze wzmianki o istnieniu kościoła pw. św. Michała Archanioła. 1440 – Wiązownica należy do dóbr królewskich i zostaje wymieniona w dziele „Liber Beneficjorum Dioecesis Cracoviensis” Jana Długosza. 1442 – ustanowienie dziesięciny na rzecz probostwa w Koniemłotach. 1470 – kolejne poświadczenie o istnieniu świątyni w Wiązownicy. 1529 – ustalono źródła dochodów kościoła parafialnego w Wiązownicy. 1543 – Król Zygmunt Stary zezwolił Jakubowi Glibowi na wykupienie z rąk Mateusza Koczki młyna we wsi Wiązownica, należącego do miasta Osiek. 1596 – 3 września napomnienie królewskie dotyczące naprawy ogrodzenia cmentarza parafialnego. 1597 – administratorem dóbr królewskich zostaje Hieronim Gostomski herbu Nałęcz, starosta sandomierski, wojewoda poznański. 1598 – powstaje dekanat połaniecki, do którego należy parafia Wiązownica. 1602 – pierwsza wzmianka o istnieniu szkoły parafialnej (wizytacja bp. B. Maciejewskiego). Wizytację przeprowadził w imieniu biskupa archidiakon sandomierski Marcin Wróblewski, kierownikiem szkoły był wówczas Jan ze Stopnicy. 1602 – 6 czerwca skarga do króla na wojewodę Gostomskiego, złożona przez proboszcza T. Starorzębskiego, w sprawie zaległości w dawaniu dziesięcin i innych krzywd. 1609 – dnia 20 grudnia biskup Piotr Tylicki dołączył kościół i parafię w Strzegomiu do parafii Wiązownica, w dekanacie Połanieckim, diecezji Krakowskiej. 1617 – wizytacja bp. M. Szyszkowskiego potwierdza istnienie szkoły parafialnej ze scholarką Cyprianem. Wizytację w imieniu biskupa przeprowadził oficjał radomski Wojciech Gniewosz. 1685 – 15 kwietnia skradziono naczynia liturgiczne z kościoła. Dnia 25 września tegoż roku kościół powtórnie został okradziony. 1694 – protokół powizytacyjny ks. Prot. Apost. Sadowskiego o złym stanie świątyni i zalecenie remontu. 1703 – król August II przedstawia na probostwo królewskie w Wiązownicy i Strzegomiu ks. Jana Franciszka Kalisza, późniejszego oficjała sandomierskiego. 1706 – dzierżawcą dóbr królewskich (w tym Wiązownicy), został Samuel Nahorecki, starosta kotelnicki, rotmistrz królewski. 1715 – ks. Sebastian Dębicki skarży pod sąd królewski Jakuba Słowikowskiego za nocny napad na plebanię. 1749 – dzierżawcą dóbr królewskich jest Jan Hofman, a Stanisław Tymiński, podczaszy Pilzneński Kapitan wojsk królewskich, dzierżawcą traktu osieckiego. 1760 – ufundowanie przez księży (ks. Kaczmarczyk, Zieliński i Wysokiński) monstrancji dla świątyni. 1783 – dobudowanie zakrystii z lewej strony kościoła. 1807 – parafia Wiązownica znajduje się w dekanacie staszowskim, diecezji kieleckiej. 1817 – zły stan techniczny kościoła doprowadził do jego zapieczętowania i zamknięcia. 1818 – parafia Wiązownica znajduje się w dekanacie staszowskim diecezji sandomierskiej. 1835 – wieś Wiązownica wchodzi w skład majoratu osieckiego i należy do senatora Wasylija Pogodina. 1844 – rozpoczęto budowę kościoła na dobrach osady Dzięki. 1847 – budowa pałacu Dzięki. 1848 – budowa plebanii. 1851 – poświęcenie cmentarza parafialnego. 1863 – śmierć senatora Pogodina, który został pochowany na cmentarzu parafialnym w Wiązownicy. 1865 – Aleksandra i Aleksander Pietrow fundują tzw. mały dzwon do dzwonnicy, odlany w Warszawie. 1862 – powstaje szkółka parafialna z nauczycielem Janem Wojtaszkiem z Bukowej. 1867 – parafia Wiązownica znajduje się w dekanacie sandomierskim diecezji sandomierskiej. 1905 – powstaje jednoklasowa szkoła powszechna w prywatnym domu Andrzeja Mazura. thumb|Budynek szkoły w 2015 r. 1909 – wybudowano budynek przeznaczony na szkołę powszechną. 1912 – Pietrowowie oddają część posiadłości okolicznym chłopom i Żydom w tzw. administrowanie. 1912 – staraniem ks. Wł. Kłosińskiego architekt radomski, Zygmunt Słomiński, przygotował plan rozbudowy kościoła w Wiązownicy. 1914 – wybuch I wojny światowej i ucieczka Pietrowów w głąb Rosji. 1919 – w Wiązownicy na tle ekonomicznym doszło do krwawych starć mieszkańców wsi z policją. W tej sprawie poseł Antoni Pączek 27 stycznia złożył nawet interpelację w sejmieStanisław Giza. Kalendarz wydarzeń historii ruchu ludowego 1895-1965. Warszawa 1967, s. 50, 52.. 1921 – na podstawie spisu Wiązownica dzieliła się na Wiązownicę osadę młyńską i kolonie Wiązownicę majorat, Wiązownicę Poduchowną, Wiązownicę sołectwo. 1923 – 16 stycznia utworzenie Nadleśnictwa Sandomierz obręb Klimontów z siedzibą w majątku „Dzięki”. 1924 – 23 maja konsekracja nowo rozbudowanej świątyni przez ks. bp. Pawła Kubickiego, oraz trzech ołtarzy. 1934 – 1 sierpnia – parafia Wiązownica w dekanacie koprzywnickim diecezji sandomierskiej. 1936 – kierownikiem szkoły w Wiązownicy zostaje Józef Stępniewski. 1938 – dokonano rozbudowy budynku szkolnego o dwie sale lekcyjne. 1943 – remont pałacu Dzięki. 1943 – 11 marca Niemcy aresztowali i rozstrzelali w Wiązownicy Dziękach trzech pracowników nadleśnictwa. 1950 – otwarto Urząd Pocztowy i sklep spożywczy. 1954 – wpisano do rejestru pomników przyrody ożywionej Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody pod nr 685 dąb szypułkowy w parku Dzięki. 1956 – powstał punkt felczerski z siedzibą w Dziękach. 1958 – w dniu 1 września uruchomiono przedszkole w prywatnym domu państwa Lipców w Wiązownicy Małej – pierwszym kierownikiem zostaje Jadwiga Kaczmarczyk. 1964 – otwarto Szkołę Przysposobienia Rolniczego w Wiązownicy Kolonii. 1966 – elektryfikacja wsi Wiązownica Kolonia. 1966 – oddano do użytku Wiejski Ośrodek Zdrowia w Wiązownicy Kolonii. 1968 – kierownikiem szkoły w Wiązownicy Kolonii zostaje Zdzisław Kwiecień. 1975 – miejscowość administracyjnie należy do województwa tarnobrzeskiego. 1988 – konserwacja stropu i polichromii kościoła parafialnego. 1988 – dyrektorem szkoły wiązownickiej zostaje Maria Swatek. 1997 – wybudowano nowy dom parafialny poświęcony przez ks. bp. Mariana Zimałka. 1997 – właścicielem pałacu Dzięki zostaje Aleksander Pietrow. 1998 – miejscowość Wiązownica Kolonia znajduje się w województwie świętokrzyskim, powiecie staszowskim. 2003 – oddano do ruchu drogę asfaltową łączącą Wiązownicę Kolonię z Bukową przez Zamłynie. 2004 – modernizacja i remont szkoły filialnej w Wiązownicy Kolonii. 2005 – 31 marca wpisano do rejestru zabytków kościół parafialny, zespół pałacowo-parkowy Dzięki i cmentarz stary w Wiązownicy Małej. 2007 – remont dachu nad zakrystią i skarbczykiem – pokrycie miedzianą blachą.