Unieszewo (dawniej Sząfałd, w gwarze warmińskiej Szófald, , , ) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Gietrzwałd. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Unieszewo położone jest na Warmii, około 16 km od Olsztyna, nad Jeziorem Wulpińskim. We wsi znajduje się Ochotnicza Straż Pożarna.

Komunikacja i transport Transport kolejowy Miejscowość położona jest na trasie linii kolejowej nr 353: Poznań Wschód – Skandawa Unieszewo (przystanek kolejowy)

Transport lokalny PKS Olsztyn, linia: Olsztyn Dworzec Autobusowy – Unieszewo Dworzec Kolejowy Przewoźnik prywatny, linia nr 320: Woryty – Unieszewo – Olsztyn

Historia Nadanie aktu lokacyjnego wsi nastąpiło w 1347 roku przez biskupa i kapitułę warmińską, w ramach kolonizacji terenów w komornictwie olsztyńskim. Zasadźcami wsi byli Sangeden i Jannestingen, którzy otrzymali 6 włók wolnych oraz urząd sołtysa. W czasie wojny polsko-krzyżackiej, zwanej głodową, wieś została zniszczona. W 1416 r. sołtys Lenman otrzymał odnowiony dokument lokacyjny. W 1688 r. wystawiono kolejny dokument lokacyjny na 60 włók czynszowych, w tym 5,5 wolnych włók sołeckich.

W latach 70. XIX wieku w miejscowości powstała biblioteka polska, zorganizowana przez działające w Poznaniu Towarzystwo Oświaty Ludowej. Była to jedna z dwóch placówek, jakie powstały na Warmii (druga zlokalizowana była w Bartągu). Podczas plebiscytu z roku 1920 mieszkańcy Unieszewa opowiedzieli się za przynależnością do Niemiec (282 głosy), odrzucając chęć włączenia regionu w granice Polski (161 głosów).

W 1927 roku w znajdującej się w granicach Prus Wschodnich miejscowości założono polskie przedszkole. 4 kwietnia 1929 roku otwarto we wsi polską szkołę, która funkcjonowała do 1939 roku.

Po zamordowaniu przez żołnierzy sowieckich ks. Otto Langkaua 22 stycznia 1945 roku w parafii w Bartągu nie było proboszcza (aż do 8 czerwca 1945 roku). Za wstawiennictwem ks. prałata Jana Hanowskiego parafia otrzymała nowego proboszcza (emerytowany ks. Edward Barkowski), w zamian za przyrzeczenie złożone pułkownikowi Armii Czerwonej – Jurijowi Unieszewowi, że ten przejdzie do historii. Dlatego podolsztyńska wieś Sząfałd zmieniła nazwę na Unieszewo.

Demografia

Zabytki mały|Budynek szkoły polskiej z 1931 roku (stan na 26 sierpnia 2008 roku) kapliczka przydrożna z 1818 roku Budynek szkoły polskiej z 1931 roku zespół stacji kolejowej z 2 poł. XIX w.: budynek stacyjny z budynkiem ekspedycji kolejowej, nr 69 3 domy kolejarzy, nr 66; 67; 68 5 budynków gospodarczych d. karczma, ob. dom nr 65 szpaler zieleni peronowej neoklasycystyczny dworek zbudowany w II połowie XIX wieku kapliczki przydrożne z XIX i początku XX wieku

Atrakcje turystyczne Sanktuarium Maryjne w Gietrzwałdzie (7,8 km od Unieszewa) pole golfowe „Mazury Golf & Country Club” w Naterkach (5,4 km od Unieszewa) skansen maszyn rolniczych w Naterkach Arboretum w Kudypach (7,9 km od Unieszewa)

Sport Cegielnie Olsztyńskie Unieszewo – piłka nożna (w sezonie 2009/2010 A-klasa, gr. warm.-maz. III) GKS Gietrzwałd Unieszewo – piłka nożna (stan na sezon 2023/2024 – Klasa A, grupa: warmińsko-mazurska III)

Przemysł Cegielnia Wienerberger w Unieszewie (zburzona)

Urodzeni w Sząfałdzie mały|Obelisk upamiętniający przedwojennych polskich nauczycieli z Sząfałdu Maciej Karwacki – jezuita, profesor greki, łaciny i języka hebrajskiego Ludwik Franciszek Karwacki – zakonnik, profesor szkół m.in. w Braniewie i Nowogródku Tomasz Karwacki – zakonnik, profesor retoryki i teologii moralnej bp Edward Herrmann – niemiecki ksiądz katolicki, biskup pomocniczy warmiński, poseł do parlamentu pruskiego, zwolennik używania przez Polaków języka ojczystego w katechizacji i liturgii Augustyn Hohmann – ludowy działacz warmiński ks. Paweł Chmielewski – polski ksiądz katolicki, działacz warmiński ks. Wojciech Turowski – pierwszy Polak na stanowisku generała pallotynów Augustyn Steffen – polski etnograf, działacz warmiński i żołnierz Jan Bauer – polski nauczyciel i działacz społeczny na Pomorzu

Znani mieszkańcy Janusz Połom – operator filmowy, fotografik, poeta, w latach 1981–1984 dziekan Wydziału Operatorskiego łódzkiej Szkoły Filmowej

Społeczeństwo

Mieszkańcy Unieszewa aktywnie uczestniczą w lokalnych inicjatywach, mających na celu rozwój wsi oraz podniesienie jej atrakcyjności turystycznej. Zrzeszeni są w stowarzyszeniach: U-Babki (stowarzyszenie Unieszewianek) oraz Towarzystwie Unieszewian Bardzo Aktywnych (TUBA). Obecnie trwają prace nad stworzeniem witryny internetowej wsi.

Zobacz też Biesal Gietrzwałd Naterki

Przypisy Edward Cyfus: …a życie toczy się dalej. cz. 2, Olsztyn 2006.

Jan Wróblewski, Biblioteki polskie na Warmii Mazurach i Powiślu, w latach 1881–1939, Olsztyn 1968, s. 22. J. Omilian, K. Omilian, K. Kotulak, E. Kozuń Unieszewiak; nr 1/2008.

M. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Olsztyn 1991 Agencja Wyd. „Remix”. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().

Tadeusz Filipkowski, W obronie polskiego trwania. Nauczyciele polscy na Warmii, Mazurach i Powiślu w latach międzywojennych, Olsztyn 1989, s. 173.

Bibliografia Georg Kellmann, Historia parafii Klebark Wielki, jej wiosek i okolic. Parafia pw. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim, Klebark Wielki 2007, .