II wojna światowa – największa i najkrwawsza wojna w dziejach, zaliczana do wojen totalnych, światowych i hegemonicznych, trwająca od 1 września 1939 roku do 2 września 1945 roku. Walki toczyły się głównie w Starym Świecie – Eurazji oraz Afryce, na wszystkich oceanach oraz w Oceanii, choć były też epizody w Ameryce PółnocnejWalki o Wyspy Aleuckie w latach 1942–1943 i japońskie ataki na terytorium USA, np. bombardowanie Fortu Stevensa. oraz PołudniowejBitwa u ujścia La Platy w 1939.. Brały w niej udział państwa wszystkich kontynentów oraz 1,7 miliarda ludzi, w tym 110 milionów pod bronią. Spośród nich zginęły dziesiątki milionów, według różnych szacunków od 50Twentieth Century Atlas – Death Tolls. do 78 milionów. Rekordowa liczba ofiar cywilnych to skutek między innymi ludobójstw (m.in. Holocaustu) i zbrodni wojennych pochłaniających miliony ludzkich istnień.

Stronami konfliktu były: państwa Osi – nazistowska Rzesza Niemiecka, faszystowskie Królestwo Włoch, Cesarstwo Wielkiej Japonii pod dyktaturą wojskową i ich sojusznicy (m.in. autorytarne Królestwo Węgier, absolutystyczne Carstwo Bułgarii, faszystowskie Królestwo Rumunii, demokratyczna Republika Finlandii) oraz marionetki, początkowo współpracujące także ze stalinowskim Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich; alianci – państwa koalicji antyhitlerowskiej, zapoczątkowanej przez Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, III Republikę Francuską (ze swoimi koloniami, dominiami i protektoratami) i II Rzeczpospolitą Polską, do których dołączyły potem między innymi ZSRR, Stany Zjednoczone i Republika Chińska (na krwawej wojnie z Japonią od 1937 roku) oraz liczni pomniejsi sojusznicy, a także część wcześniejszych stronników Osi.

Wojna wybuchła 1 września 1939 roku o godzinie 4:34 w Tczewie, gdy III Rzesza zaatakowała Polskę. W odpowiedzi Wielka Brytania i Francja postawiły Niemcom ultimatum w sprawie bezzwłocznego wycofania wojsk z Polski. Zostało ono zignorowane, przez co 3 września oba państwa wypowiedziały wojnę Niemcom, lecz w obawie przed powtórzeniem poprzedniej wojny światowej podjęły bardzo ograniczone działania zaczepne. Do walk przystąpił następnie ZSRR, 17 września atakując Polskę zgodnie z paktem Ribbentrop-Mołotow. Po przełamaniu głównego oporu armii polskiej Niemcy i ZSRR podpisały traktat o granicach i przyjaźni, by zająć się realizacją swoich planów ekspansji. Związek Radziecki spróbował bezskutecznie podbić Finlandię, zajął kraje bałtyckie i przyłączył część Rumunii. Niemcy skutecznie uderzyli na Skandynawię zajmując Danię i Norwegię, dalej Beneluks i w końcu samą Francję, którą pomimo wyrównanych sił błyskawicznie pokonali i okupowali jej północ, z pozostałości tworząc państwo kolaboranckie. Przystąpili też do ofensywy lotniczej na Wielką Brytanię mającej poprzedzić planowaną inwazję. Wykorzystując słabość aliantów, Włosi zaatakowali posiadłości brytyjskie w Afryce, błyskawicznie zajmując Somali Brytyjskie, po czym uderzyli na Egipt, gdzie jednak napotkali opór. Spróbowali też podbić Grecję, lecz zostali pokonani. Na obu frontach musieli ruszyć im na pomoc Niemcy. W ten sposób wojna rozszerzała się na kolejne kraje i regiony.

Przełom nastąpił w 1941 roku: 22 czerwca III Rzesza zaatakowała ZSRR – pomimo olbrzymich sukcesów najeźdźców ZSRR dał radę zatrzymać ich pod Moskwą, a po wielu bojach stopniowo przejść do kontrofensywy, wiążąc większość wojsk niemieckich i zadając im straty nie do odrobienia, kosztem o wiele większych własnych; 7 grudnia 1941 roku Japonia zaatakowała Hawaje i wypowiedziała tym samym wojnę USA, które przystąpiły do walki przeciwko państwom Osi, a 11 grudnia III Rzesza także wypowiedziała im wojnę – amerykańska potęga przemysłowo-gospodarcza dała aliantom decydującą przewagę nad Niemcami, a gigantyczna marynarka była w stanie przeciwstawić się potężnej flocie japońskiej.

Finalnie państwa Osi, wyniszczone wojną, odcięte od zasobów, przytłoczone wrogą przewagą liczebną i materiałową, dręczone przez ruchy oporu na podbitych ziemiach oraz opuszczone przez większość sojuszników, przegrały.

Konflikt zakończyły: podpisany 7 maja 1945 roku w Reims akt bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy, z wejściem w życie 8 maja 1945 roku – formalnie zamknął on walki w Europie; powtórzona kapitulacja III Rzeszy w Berlinie, która nastąpiła 8 maja według czasu miejscowego (według czasu moskiewskiego był to już 9 maja, dlatego właśnie na tę datę ustanowiono w ZSRR (i potem w Rosji) Dzień Zwycięstwa); akt bezwarunkowej kapitulacji Japonii podpisany 2 września 1945 roku na pokładzie pancernika USS „Missouri” w Zatoce Tokijskiej. Zamknął on wojnę definitywnie, choć poszczególne jednostki (zwłaszcza japońskie) kontynuowały opór na nieznaczną skalę. Japonia nigdy też nie podpisała traktatu pokojowego ze Związkiem Radzieckim ani z Rosją, nie uznając zajęcia Kuryli.

Główne skutki II wojny światowej to: katastrofalne straty w ludności i mieniu; radykalne zmiany na mapie politycznej świata: zdenazyfikowane i zdemilitaryzowane Niemcy obciążono reparacjami, podzielono na cztery strefy okupacyjne, tak jak odebraną im Austrię, kraj utracił również ziemie wschodnie (Śląsk, większość Pomorza, Prusy Wschodnie, wschodnią Brandenburgię) oraz przyłączone przed wojną Sudetenland i Memelland, a także tereny formalnie anektowane w trakcie wojny (Eupen i Malmedy, dawna Alzacja-Lotaryngia, Wielkopolska, Luksemburg, część Słowenii, Gdańsk, korytarz polski, Górny Śląsk), wyłączono z niego także Protektorat Saary oddany pod kontrolę francuską – na gruzach III Rzeszy powstały trzy państwa niemieckie: stojąca po stronie Zachodu Republika Federalna Niemiec (RFN), będąca satelitą ZSRR Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD) i neutralna Republika Austrii, ponadto quasi-wolnym miastem został Berlin Zachodni; Japonia została zdemilitaryzowana, dostała się pod aliancką okupację, utraciła Tajwan, Koreę, Peskadory, Liaotung, Spratly, Mikronezję, południowy Sachalin i, czego po dziś dzień nie uznaje, Kuryle oraz kontrolę nad Mandżurią i Mongolią Wewnętrzną – pozostałości dawnego cesarstwa nazwano po prostu Japonią, nie zdetronizowano ani nie pociągnięto też do odpowiedzialności cesarza Hirohito (urząd cesarski ograniczono jednak do roli symbolicznej), kraj związano pacyfistyczną konstytucją, pozbawiając go sił zbrojnych; Włochy, w których w 1943 roku obalono faszystów, a kraj przeszedł na stronę aliantów, potraktowane zostały łagodnie – zachowały ciągłość państwową, utraciły jednak Istrię, kolonie afrykańskie (w tym podbitą wcześniej Abisynię), skrawki terytorium na pograniczu francuskim oraz zdobycze w Albanii i Dalmacji, wyłączono z nich również niepodległe Wolne Terytorium Triestu; ZSRR zdobył północne Prusy Wschodnie na Niemczech, Kresy Wschodnie na Polsce, Kuryle, południowy Sachalin i Liaotung na Japonii oraz Zakarpacie na Czechosłowacji, zachował również anektowane w trakcie wojny wcześniej niepodległe kraje bałtyckie, rumuńską Besarabię i północną Bukowinę, fińską Karelię, większość Salli i okręg Petsamo, ponadto wymusił dzierżawę Porkkali; państwowość krajów Europy Środkowo-Wschodniej podtrzymały radzieckie satelity o zmienionych granicach: Bułgaria w 1946 roku przekształcona w Ludową Republikę Bułgarii zatrzymała wcześniej rumuńską południową Dobrudżę, oddając jednak Jugosławii Macedonię Wardarską, a Grecji część Macedonii Egejskiej; odtworzona jako Trzecia Republika Czechosłowacka (początkowo niezależna, dopiero w 1948 roku przekształcona w komunistyczną Republikę Czechosłowacką) Czechosłowacja odzyskała od Węgier południową Słowację, Zaolzie od Polski i Sudetenland od Niemiec; Węgry (przekształcone w 1946 roku w (Drugą Republikę Węgierską) zwróciły Rumunii (przekształconej w 1947 roku w Rumuńską Republikę Ludową) północny Siedmiogród, Kriszanę i Marmarosz, a Jugosławii Baczkę, Prekmurje, Baranję i Međimurje; Rzeczpospolita Polska powstała w prawie zupełnie zmienionych, sztucznych granicach, nawiązujących do zasięgu wczesnośredniowiecznego państwa Bolesława I; niezależność od Związku Radzieckiego zachowały: Finlandia (za cenę ustępliwej polityki), restaurowane Królestwo Grecji (po klęsce komunistów w wojnie domowej) oraz kraje wyzwolone przez komunistyczne partyzantki, które utworzyły Socjalistyczną Federacyjną Republikę Jugosławii i Albańską Republikę Ludową – ich przywódcy, Josip Broz i Enver Hoxha, zostali samodzielnymi dyktatorami i władali dożywotnio, ponadto, poza Europą, nie powiodła się radziecka próba ustanowienia kontroli nad Iranem; odtworzono lub zlikwidowano następujące państwa: restaurowano anektowaną przez Japonię w 1910 roku Koreę jako krótkotrwałą Koreańską Republikę Ludową, rozwiązano istniejące od roku 1932 Mandżukuo (o ograniczonym uznaniu międzynarodowym), Wolne Miasto Gdańsk wcielono do Polski, a Pierwszą Republikę Słowacką do odrodzonej Czechosłowacji; przyspieszyła dekolonizacja, stopniowo kładąc kres potędze imperium brytyjskiego i francuskiego, większość lub całość swoich posiadłości utracili również HolendrzyGłówną posiadłość, Holenderskie Indie Wschodnie utracili już w 1949 roku, a ich pozostałości, Nową Gwineę Holenderską, w roku 1962. Ponadto, do 1975 roku utrzymali Gujanę Holenderską. Pozostałości imperium kolonialnego do 2010 roku nosiły nazwę Antyle Holenderskie, później zostały podzielone na mniejsze jednostki administracyjne, wciąż pod władzą niderlandzką., BelgowieGłówną posiadłość, Kongo Belgijskie, utracili w roku 1960. Pozostałości, Ruanda-Urundi, usamodzielniły się dwa lata później., PortugalczycyJako pierwsze utracili Indie Portugalskie, które w 1961 roku zaatakowały i zdobyły niepodległe Indie. W roku 1974 utracili Gwineę Portugalską, a rok później swoje kluczowe posiadłości: Portugalską Afrykę Wschodnią i Portugalską Afrykę Zachodnią oraz Wyspy Zielonego Przylądka. Ponadto, w 1999 roku zwrócili ChRL Makau, a w roku 2002 przestali kontrolować Timor Portugalski. Zachowali tylko Maderę i Azory. i HiszpanieW 1956 roku utracili Maroko Hiszpańskie, zachowując jednak po dziś Ceutę i Melillę, później w 1958 roku utracili Hiszpańską Afrykę Zachodnią, w roku 1968 Gwineę Hiszpańską, natomiast w roku 1976 Saharę Hiszpańską. Do dziś utrzymali kontrolę nad Wyspami Kanaryjskimi. – jako pierwsze suwerenność uzyskały: na Bliskim Wschodzie kontrolowane przez Brytyjczyków Królestwo Transjordanii i kontrolowana wcześniej przez Francuzów (de iure niepodległa od 1943 roku) Republika Syryjska (obie w 1946 roku), ponadto już w trakcie wojny, w 1943 roku usamodzielnił się jako Republika Libańska władany przez Francuzów Liban; w Azji Dalekowschodniej zarządzana przez Amerykanów Republika Filipin (1946 rok), choć już w 1945 roku niepodległość ogłosiła Demokratyczna Republika Wietnamu, lecz do 1954 roku pozostawała ona nieuznawana; w Afryce Zjednoczone Królestwo Libii administrowane po wojnie przez Brytyjczyków i Francuzów (1951 rok); zagłada Żydów nasiliła syjonizm, co doprowadziło do wojny domowej w Palestynie, zakończonej zwycięstwem Żydów i proklamacją w 1948 roku Państwa Izrael – w odpowiedzi kraj nieskutecznie zaatakowała koalicja arabska i rozpoczął się trwający po dziś konflikt izraelsko-arabski; dokonano masowych przesiedleń ludności: Niemców z ziem włączonych do Polski i ZSRR oraz autochtonicznej ludności niemieckiej z innych regionów Europy Środkowej (Niemców sudeckich, bałtyckich, karpackich, siedmiogrodzkich, naddunajskich i galicyjskich do późniejszych RFN i NRD, Niemców krymskich do Azji), równocześnie rozpoczęła się wewnątrzniemiecka ucieczka ze strefy radzieckiej; Polaków z ziem włączonych do ZSRR na ziemie poniemieckie, równocześnie nastąpiło wypędzenie Ukraińców z ziem polskich najpierw do ZSRR, później na zachód Polski; japońskich kolonistów z Korei, Mandżurii, Dongbei, południowego Sachalinu i Tajwanu do Japonii, Włochów z Istrii i Dalmacji do Włoch, Finów z Karelii w głąb kraju, części Węgrów słowackich do Czech;