II bitwa pod Guadalcanalem – bitwa morska stoczona w nocy z 14 na 15 listopada 1942 roku pomiędzy flotami japońską i amerykańską w pobliżu Guadalcanalu na Wyspach Salomona, podczas II wojny światowej, zakończona zwycięstwem amerykańskim.
Była jedną z zaledwie dwóch bitew pancerników podczas wojny na Pacyfiku oraz przedostatnią z siedmiu dużych bitew morskich i powietrzno-morskich podczas sześciomiesięcznej kampanii na Wyspach Salomona. Do bitwy doszło gdy zespół 14 japońskich okrętów admirała Nobutake Kondō usiłował ponowić ostrzał artyleryjski lotniska Henderson Field i pozycji marines na Guadalcanalu, zaś usiłujący temu zapobiec adm. William Halsey wysłał do cieśniny Ironbottom Sound zespół dwóch pancerników w eskorcie czterech niszczycieli, pod dowództwem adm. Willisa Lee.
W wynikłym stąd starciu zatopione zostały trzy amerykańskie niszczyciele, ogniem zaś pancernika USS „Washington” (BB-56) japoński pancernik „Kirishima” i niszczyciel „Ayanami”. Po zatopieniu „Kirishimy” i uszkodzeniu pancernika USS „South Dakota” (BB-57) oba zespoły wycofały się. Usiłujący w tym samym czasie zaopatrzyć japońskie wojska na Guadalcanalu kadm. Raizō Tanaka, wyrzucił eskortowane przez siebie cztery statki transportowe na brzeg wyspy, gdzie zostały częściowo rozładowane, zanim zostały zniszczone następnego dnia.
Rozstrzygnięta dzięki wykorzystaniu radaru nocna bitwa morska, zakończyła się amerykańskim zwycięstwem, które ostatecznie skłoniło japońskie dowództwo do wycofania się z Guadalcanalu.
Tło wydarzenia Po amerykańskim lądowaniu na Guadalcanalu 7 sierpnia 1942 roku oraz serii krwawych bitew morskich i powietrzno-morskich o dostawy zaopatrzenia na wyspę, w tym po ostatnim starciu w nocy z 12 na 13 listopada, admirał Isoroku Yamamoto nie zrezygnował z planów dostarczenia posiłków dla 17. Armii na wyspieMark Stille: The naval battles, s. 71-73.. Mimo utraty poprzedniej nocy pancernika „Hiei” i dwóch niszczycieli, japońska flota wciąż posiadała w okolicy znaczne siły morskie. Sam adm. Yamamoto znajdował się osobiście w Truk na pokładzie pancernika „Yamato”, mając tam do dyspozycji także pancernik „Mutsu”, niedaleko zaś znajdowały się trzy szybkie pancerniki „Kirishima”, „Haruna” i „Kongō”. Dowodzący japońskimi siłami nawodnymi w tym rejonie admirał Nobutake Kondō zdawał sobie sprawę, że w celu umożliwienia dostaw na Guadalcanal, konieczne jest wyeliminowanie operujących z lotniska Henderson Field na wyspie samolotów „Cactus Air Force”, przez powtórzenie dewastującego bombardowania lotniska z 14 października, gdy pancerniki „Haruna” i „Kongō” kilkugodzinnym bombardowaniem niemal całkowicie zniszczyły zgromadzone tam samoloty i większość ich zapasówMark Stille: Pacific Carrier War, s. 176-178.Mark Stille: The naval battles, s. 57.. Toteż nocą z 13 na 14 listopada ciężkie krążowniki „Maya” i weszły w cieśninę Ironbottom Sound i praktycznie bez żadnego przeciwdziałania wystrzeliły na Guadalcanal 989 pocisków kal. 203 mm, nie trafiając jednak w główny cel – Henderson Field, niszcząc jedynie trzy samoloty na małym lądowisku zapasowym.
Ostrzał Guadalcanalu osłaniać miał konwój 11 statków, który 13 listopada po południu wyszedł z wysp Shortland w eskorcie 12 niszczycieli pod dowództwem wiceadmirała Raizō TanakiPaul Stillwell: Battleship Commander, s. 142.. Niepowodzenie bombardowania nie skłoniło jednak Yamamoto do wycofania konwoju, toteż następnego dnia samoloty „Cactus Air Force” oraz czasowo stacjonujące na Henderson Field maszyny uszkodzonego wcześniej lotniskowca USS „Enterprise” (CV-6) zatopiły sześć statków eskortowanych przez niszczyciele Tanaki. Mimo niepowodzenia konwoju, admirał Kondō zorganizował nowy zespół okrętów, wokół pancernika „Kirishima”, z ciężkimi krążownikami „Atago” i „Takao” oraz z dwoma eskadrami niszczycieli, którego celem było przeprowadzenie artyleryjskiego bombardowania lotniska, co umożliwić miało pozostałym czterem statkom transportowym dostarczenie zaopatrzenia na wyspęTrent Hone: Guadalcanal Quintet, s. 17.. Mimo powagi sytuacji – cierpiących na brak amunicji, głód i choroby tropikalne – japońskich żołnierzy na Guadalcanalu, admirał Yamamoto nie zmienił decyzji Kondō i nie zdecydował się zaangażować wszystkich dostępnych w rejonie sił, w tym pancerników „Yamato”, „Haruna” i „Kongō”. Tymczasem dowództwo Połączonej Floty rozkazało Tanace podążanie z ocalałymi transportowcami ku GuadalcanalowiRichard Frank: Guadalcanal, s. 468-469..
Mający swoją kwaterę w Numei na Nowej Kaledonii admirał William Halsey, był znacznie bardziej od admirała Yamamoto zdecydowany i do walki z siłami japońskimi rzucił wszystkie posiadane siły. Admirał Thomas Kinkaid na pokładzie „Enterprise” w towarzystwie pancerników USS „South Dakota” (BB-57) i USS „Washington” (BB-56) został dowódcą zespołu wsparcia oznaczonego jako Task Force 16, z rozkazem udania się ze swoimi okrętami na północ, w pobliże wyspy Rennell. Stamtąd wysłać miał pancerniki z czterema niszczycielami, aby przechwycić japoński zespół okrętów. Kinkaid nie popłynął jednak wystarczająco daleko na północ, toteż gdy w pobliże Guadalcanalu nadpłynęły okręty admirała Hiroaki Abe, ciężkie okręty amerykańskie znajdowały się zbyt daleko, aby wziąć udział w I bitwie pod GuadalcanalemPaul Stillwell: Battleship Commander, s. 145-147.. Były już jednak gotowe kolejnej nocy do interwencji w następnej japońskiej operacji, gdy admirał William Halsey wysłał je na północ wzdłuż zachodniego brzegu Guadalcanalu celem przechwycenia japońskiego zespołu, aby zapobiec zbombardowaniu przez niego Henderson FieldIan Toll: The Conquering Tide, s. 168..
Siły stron + Skład sił w porządku bojowym przed bitwą2. Flotawadm. Nobutake Kondō („Atago”) Task Force 64kadm. Willis Lee („Washington”)Zespół Torującykadm. Shintarō Hashimoto („Sendai”) USS „Walke” (DD-416)3. eskadraniszczycieli „Sendai” USS „Benham” (DD-397)19. dywizjon niszczycieli „Ayanami” USS „Preston” (DD-379) USS „Gwin” (DD-433) USS „Washington” (BB-56)siły rezerwowewadm. Nobutake Kondō („Atago”) USS „South Dakota” (BB-57)Sentai 4 „Atago” „Takao”Sentai 11 „Kirishima”Zespół Osłonykadm. Sumusu Kimura („Nagara”)10. eskadraniszczycieli „Nagara”9. dywizjon niszczycieli 11. dywizjon niszczycieli„Hatsuyuki” 61. dywizjon niszczycieli„Teruzuki”–
W skład głównego japońskiego zespołu okrętów 2. Floty weszły pancernik „Kirishima” oraz ciężkie krążowniki „Atago” – jako okręt flagowy – oraz „Takao”. Zespół ten poprzedzany był w odległości 9 mil przez wysunięte ugrupowanie niszczycieli „Ayanami”, i , z lekkim krążownikiem „Sendai” jako okrętem flagowym kadm. Shintarō Hashimoto, którego zadaniem było oczyszczanie drogi głównemu zespołowi. Bezpośrednią eskortę tego ostatniego stanowiło sześć niszczycieli: , „Hatsuyuki”, , „Teruzuki”, i , z lekkim krążownikiem „Nagara” jako okrętem flagowym kadm. Kimury Susumu.
Mimo że nie była okrętem flagowym w tej operacji, trzon japońskiego zespołu stanowiła „Kirishima” – przedstawiciel jedynego typu okrętów, które rozpoczęły służbę jako krążowniki liniowe, po czym zostały przebudowane na szybkie pancernikiStanley Sandler: Battleships, s. 121.. Po przebudowie w połowie lat 30. i dodaniu 4000 ton pancerza, „Kirishima” była szybsza niż większość współczesnych jej brytyjskich krążowników liniowych, dysponowała jednak ośmioma działami 356 mm i opancerzeniem niemal dorównującym klasycznym pancernikomJohnston, I., McAuley, R.: The Battleships, s. 118..
thumb|Zespół adm. Nobutake Kondō w drodze do Ironbottom Sound kilka godzin przed bitwą. Zdjęcie wykonane z rufy ciężkiego krążownika „Atago”. Za nim krążownik „Takao”, w głębi zaś pancernik „Kirishima”. Po zwycięstwie w nocy z 12 na 13 listopada, admirał Kondō nie spodziewał się znaczącej opozycji nawodnej w Ironbottom Sound, na pewno zaś nie spodziewał się konieczności walki z dwoma pancernikami. Toteż na czele okrętów japońskiej 2. Floty podążały jedynie cztery lekkie jednostki Zespołu Torującego z krążownikiem „Sendai”, których zadaniem było rozbicie wszelkich niewielkich amerykańskich sił, które mogłyby stanąć na drodze głównego zespołu adm. Kondō.
Osobny japoński zespół stanowił dowodzony przez kadm. Raizō Tanakę konwój zaopatrzeniowy złożony z dziewięciu okrętów 2. eskadry niszczycieli, eskortujących cztery transportowce („Yamazuki”, „Yamaura”, „Kinugawa” i „Hirogawa”) ocalałe z konwoju 11 statków z 13 listopadaMark Stille: The naval battles, s. 73-74..
Tymczasem po rozbiciu złożonego z krążowników i niszczycieli zespołu Task Force 67 (TF67) admirała Daniela Callaghana w pierwszej bitwie pod Guadalcanalem, dwa pancerniki i kilka niszczycieli, były jedynymi siłami, którymi dysponował admirał Halsey. USS „Washington” (BB-56) oraz USS „South Dakota” (BB-57) nie były okrętami bliźniaczymi, oba jednak szybkie pancerniki miały kilka wspólnych cech konstrukcyjnych. Oba okręty liniowe były też bardzo nowoczesnymi jednostkami zbudowanymi po wygaśnięciu traktatu londyńskiego z 1930 rokuJames Hornfischer: Neptune's Inferno, s. 345-352.. W obydwóch też położono nacisk na siłę ognia artyleryjskiego, toteż wyposażone zostały w sterowane radarem i analogowymi komputerami kontroli ognia działa kalibru 406 mm L/45, które strzelały pociskami o masie 1225 kilogramów. Zarówno „South Dakota”, jak i „Washington” wyposażone były w najnowocześniejszy amerykański radar SG. Co więcej, adm. Lee osobiście nadzorował jego instalację na „Washingtonie”, wymuszając na Bureau of Ships instalację repetytora radaru na pomoście bojowym, celem uzyskania osobistego wglądu w sytuację taktyczną. Nie zdołał jednak przekonać BuShips do instalacji anteny radaru zwróconej ku rufie okrętu, co tworzyło w tej strefie martwe pole obserwacji o rozwarciu 30° po obu stronach jednostki i stanowiło istotny mankament okrętu.
+ Zestawienie porównawcze uzbrojenia obu zespołów okrętów: 2 pancerników i 4 niszczycieli amerykańskich,w zestawieniu z 1 pancernikiem, 4 krążownikami i 9 niszczycielami japońskimiDziała Wyrzutnie torpedowe 406 mm 356 mm 203 mm 152 mm 140 mm 127 mm 100 mm 76 mm 533 mm 610 mmTask Force 64 18 – – – – 54 – – 46 –2. Flota – 8 20 16 14 71 8 4 – 90
thumb|USS „Washington” (BB-56) widziany od dziobu. Na pierwszym planie dwie potrójne wieże dział 406 mm L/45 Mark 6, na bakburcie zaś pięć podwójnych wież dział uniwersalnych 127 mm L/38 Mark 12
Obok dwóch okrętów liniowych, do zespołu Task Force 64 zostały wyznaczone cztery niszczyciele: USS „Walke”, „Benham”, „Preston” i „Gwin”James Hornfischer: Neptune's Inferno, s. 350.. Obok oficjalnego oznaczenia, TF64 nazywany był również Task Force LOVE. Wszystkie okręty amerykańskie po opuszczeniu Numei poruszały się w szyku torowym, z czterema niszczycielami wiedzionymi przez USS „Walke”, za którymi w odległości 4,5 kilometra podążał „Washington” z admirałem Lee na pokładzie, za okrętem flagowym płynęła zaś „South Dakota”, co znacząco wpłynęło na przebieg nadchodzącego starciaRichard Frank: Guadalcanal, s. 469-472.. Zespół adm. Lee nie był jednak wolny od wad – do momentu opuszczenia Numei 11 listopada, pancerniki nigdy dotąd nie współpracowały ze sobą, kwartet zaś niszczycieli eskorty pochodził z różnych eskadr i zostały przydzielone do zespołu admirała Lee tylko dlatego, że były dostępne i miały wystarczającą ilość paliwa. Żaden ze zbudowanych w latach 30. niszczycieli nie był wyposażony w najnowszy radar SG, który zainstalowany był tylko na pokładach obu pancerników, a jedynie „Walke” miał na wyposażeniu radar kierowania ogniem.
thumb|Pancernik „Kirishima” w kwietniu 1939 roku thumb|Adm. Willis Lee na pokładzie swojego okrętu flagowego USS „Washington” (BB-56) thumb|wadm. Nobutake Kondō