Henryk Vogelfänger, ps. „Tońko”, „Tońcio” (ur. 4 października 1904 we Lwowie, zm. 6 października 1990 w Warszawie) – polski aktor radiowy i filmowy, doktor nauk prawnych, adwokat, nauczyciel.
Życiorys Urodził się we Lwowie w spolonizowanej rodzinie żydowskiej. Był synem Samuela i Berty oraz bratem Leontyny. Wywodził się ze lwowskiej dzielnicy Łyczaków, zamieszkiwał przy ulicy Krupiarskiej 6. Kształcił się w VI Państwowym Gimnazjum im. Stanisława Staszica we Lwowie, gdzie w 1921 ukończył VI klasę (w jego klasie byli także Wiktor Budzyński, Ludwik Bojczuk – wszyscy później współpracowali w lwowskim radiu). Studiował prawo na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie otrzymał stopień doktora praw. Zdał egzamin adwokacki i w 1935 otworzył we Lwowie własną kancelarię adwokacką, która mieściła się przy ul. Obertyńskiej 4/6. Pełnił funkcję syndyka Miejskich Zakładów Gazowych miasta Lwowa.
Po wyjeździe ze Lwowa inż. Stanisława Czernego, pierwotnie kreującego postać „Tońka” („Tońcia”) przejął tę rolę i stworzył duet wraz z Kazimierzem Wajdą jako „Szczepkiem” („Szczepciem”)
W tym charakterze w 1933 zaczął z nim występować w słuchowisku radiowym Wesoła Lwowska Fala w skeczach Wiktora Budzyńskiego, a następnie własnych. Pseudonimy obu zostały zaczerpnięte z przynależności obu do kościołów lwowskich: Wajdy do kościoła pw. św. Elżbiety (projektując tę monumentalną, neogotycką świątynię, architekt Teodor Talowski czerpał wyraźne inspiracje z wiedeńskiej katedry św. Szczepana i z tego powodu mieszkańcy Lwowa potocznie nazywali kościół św. Elżbiety „kościołem św. Szczepana” lub po prostu „Szczepanem”), a Vogelfängera do kościoła pw. św. Antoniego na Łyczakowie Czas filmu: 4:37-4:56.. Popularność przyniosły im role lwowskich batiarów. Dzięki m.in. jego występom, audycja w krótkim czasie z lokalnego programu stała się najpopularniejszą audycją radiową w przedwojennej Polsce i jedną z najpopularniejszych w całej historii Polskiego Radia (ponad 6 milionów stałych słuchaczy). W roli „Tońka” Vogelfänger wystąpił również w trzech filmach: Będzie lepiej (1936), Włóczęgi (1939, w filmie duet wykonywał piosenkę pt. „Lwów jest jeden na świecie”, popularnie nazywaną „Tylko we Lwowie”) i Serce batiara (produkowany w 1939, po wybuchu II wojny światowej negatyw filmu zaginął). Ostatni z tych filmów był jednocześnie pierwszym z czterech produkcji, na powstanie których Vogelfänger podpisał umowę w 1939 Czas filmu: 34:22-34:51.. Duet „Szczepko” i „Tońko” był również określany jako: „tajojkowie” (od używanej przez nich frazy: ta joj), „trubaciarzy Lwowa” (od trubadurów).
Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 wraz z Wajdą ewakuował się z Polski, po czym przez Rumunię, Jugosławię, Włochy dotarł do Francji. W czasie wojny był członkiem zespołu aktorskiego Polish Soldier’s Revue by Lwowska Fala we Francji, w Anglii i na froncie zachodnim, działającym przy Polskich Sił Zbrojnych do 1946. Był żołnierzem 1 Dywizji Pancernej generała Maczka, występując wraz z K. Wajdą, Henrykiem Hausmanem dla walczących żołnierzy, także w bunkrach Czas filmu: 43:00-44:21.. Na obszarze Holandii w 1944 został awansowany na stopień podporucznika Czas filmu: 44:21-44:32. i osobiście dekorowany przez gen. Maczka (wedle innej wersji w Modenie).
Po wojnie przebywał na emigracji w Wielkiej Brytanii. Studiował prawo administracyjne na Uniwersytecie w Edynburgu Czas filmu: 47:28, 48:04., jednakże nie kontynuował już kariery adwokackiej. Przez 17 lat był nauczycielem gimnazjalnym w szkołach angielskich ucząc łaciny, prawa konstytucyjnego Czas filmu: 47:47-48:10, 48:51-48:55., greki, starożytnej historii, mitologii, geografii. Przyjął nazwisko „Henry Barker”. Wcielił się w rolę Eugeniusza w dramacie Tango Sławomira Mrożka, wystawionym pod koniec 1965 w teatrze w Ognisku Polskim w Londynie w reżyserii Leopolda Kielanowskiego.
Powrócił do Polski w 1988 i zamieszkiwał w Domu Kombatanta na Woli w Warszawie. W tym samym roku powstał film dokumentalny pt. Tońko, czyli legenda o ostatnim baciarze. Otrzymał legitymację kombatanta od ministra pracy i polityki socjalnej Jacka Kuronia. Z uwagi na stan zdrowia i brytyjski paszport nie był już w stanie odwiedzić Lwowa. Zmarł 6 października 1990 w Warszawie w otoczeniu Jerzego Janickiego i jego żony Krystyny Czechowicz-Janickiej. Jego prochy pochowano na Chiswick New Cemetery w Londynie.
Jego żoną była dr Wanda Vogelfänger-Barker, z domu Bereza (zm. tragicznie 4 stycznia 1963, pochowana w Chiswick), z którą miał syna Anthony'ego Barkera (ur. 1955 w Johannesburgu), przebywającego w Południowej Afryce, potem dziennikarza Reutersa w Londynie Czas filmu: 49:08.Adam Redzik, Vogelfänger Henryk, w: Słownik biograficzny adwokatów polskich, tom III: Zmarli w latach 1945–2010, zeszyt 1 (redakcja Adam Redzik), Warszawa 2018, s. 585–586..
Odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (3 maja 1985, za całokształt wieloletniej pracy artystycznej w zespole „Lwowska Fala”) Srebrny Krzyż Zasługi (1939) Złota odznaka honorowa Koła Lwowian w Londynie (1970)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci University of Edinburgh Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Adwokaci II Rzeczypospolitej Kategoria:Artyści związani ze Lwowem Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochówki w Londynie Kategoria:Podporucznicy Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polscy aktorzy radiowi Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy nauczyciele języka łacińskiego Kategoria:Polska emigracja polityczna w Wielkiej Brytanii 1939–1989 Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Zmarli w 1990 Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej