Język wenecki (wen. ; ) – zespół dialektów używanych przez ponad dwa miliony osób w północno-wschodnich Włoszech (przede wszystkim prowincje: Belluno, Padwa, Rovigo, Treviso, Triest, Wenecja, Werona, Vicenza) oraz przez włoską mniejszość narodową w Chorwacji i Słowenii (głównie na półwyspie Istria). Nie należy mylić z nazwą jednego z dialektów tego języka, używanego w Wenecji i określanego jako venexiàn/venesiàn. Dialekty weneckie są potocznie uważane za dialekty języka włoskiego, ale znacznie różnią się od włoskiego języka standardowego. Z językoznawczego punktu widzenia nie są wcale dialektami języka włoskiego, gdyż język wenecki jest klasyfikowany w podgrupie gallo-italskiej języków zachodnioromańskich.Ethnologue report for language code: vec., natomiast włoski standardowy w grupie italsko-dalmatyńskiejEthnologue report for language code: ita..
Język wenecki a język włoski Różnice w gramatyce Rodzajniki Język włoski Język wenecki un, uno un una na il, lo el la ła i, gli i le łe
Podobnie jak we włoskim, w weneckim rodzajniki określone skraca się przed samogłoską do l', a nieokreślone – do n'.
Przyimki Przyimki bez rodzajników Język włoski Język wenecki a/ad a con co da da di de in in per par
Przyimki włoskie z rodzajnikami il l’ lo la i gli le a al all’ allo alla ai agli alle da dal dall’ dallo dalla dai dagli dalle di del dell’ dello della dei degli delle in nel nell’ nello nella nei negli nelle su sul sull’ sullo sulla sui sugli sulle
Przyimki weneckie z rodzajnikami W rodzaju żeńskim przyimki nie łączą się z rodzajnikami. W rodzaju męskim mogą się łączyć lub nie, w zależności od wyboru piszącego. el i a al ai co col coi da dal dai de del dei in ntel ntei
Przysłówki Język włoski Język wenecki Język polski più pì/pi bardziej quando quando che kiedy sempre senpre zawsze
Czasownik Włoskiej partykule przeczącej non odpowiada wenecka no. Odmiana czasowników Bezokoliczniki włoskie pierwszej koniugacji mają końcówkę -are, a w weneckim ta końcówka ma postać -ar: wł. parlare – wen. parlar. Bezokoliczniki włoskie drugiej koniugacji mają końcówkę -ere, a w weneckim ta końcówka ma postać -ar: wł. correre – wen. córar. Czasowniki weneckie trybu oznajmującego poprzedza się odpowiednim rodzajnikiem: wł. arriva – wen. el/ła riva. Czasowniki weneckie trybu oznajmującego mają tę samą formę w liczbie pojedynczej i mnogiej. Na liczbę wskazuje odpowiedni rodzajnik: wł. può – wen. el/ła pol, wł. possono – wen. i/łe pol. W języku weneckim nie używa się czasu przeszłego dokonanego prostego. Zamiast niego, używa się czasu złożonego: wł. riformò – wen. el/ła gà riformà. Imiesłów bierny czasowników pierwszej koniugacji ma we włoskim końcówkę -ato lub -ata w zależności od rodzaju, zaś w weneckim -à. W liczbie mnogiej w weneckim, końcówka ta zwykle nie ma zaznaczonego akcentu i przybiera postać -ai, -ae: wł. passato, passata, passati, passate – wen. pasà, pasà, pasai, pasae. Analogiczną postać mają rzeczowniki o końcówkach -ato/-ata: wł. peccato – wen. pecà. Odmiana niektórych czasowników nieregularnych (wybrane formy):
Odmiana czasownika „być”: Język włoski Język wenecki Forma gramatyczna essere èser bezokolicznik è el/ła xe (również l'è) tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza sono i/łe xe tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga sia el/ła sia tryb łączący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza siano i/łe sia tryb łączący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga
Odmiana czasownika „mieć”: Język włoski Język wenecki Forma gramatyczna ho go tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 1. osoba, l. pojedyncza ha el/ła ga tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza abbiamo gavémo tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 1. osoba, l. mnoga hanno i/łe ga tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga
Odmiana czasownika „móc”: Język włoski Język wenecki Forma gramatyczna può el/ła pol tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. pojedyncza possono i/łe pol tryb oznajmujący, czas teraźniejszy, 3. osoba, l. mnoga
Różnice w ortografii Podwójne włoskie spółgłoski b, c, f, g, l, m, n, p, s, t odpowiadają pojedynczym w języku weneckim: wł. maggiore, polacco, appunto – wen. magiore, połaco, apunto. Włoskiej literze c przed i po samogłosce odpowiada s w słowach weneckich: wł. vicina, amici – wec. visina, amisi. Włoska litera l na początku wyrazu lub w połączeniach -al-, -il-, -ol-, a przed samogłoską przechodzi w wenecką ł: wł. logica, politica – wen. łogica, połitica. Taka konwencja jest stosowana w Wikipedii, niemniej jednak zamiast litery ł, spotykanej w niewielu alfabetach (prócz weneckiego właściwie tylko w polskim, łużyckim, białoruskiej łacince i nawaho), często pozostawia się l. Włoskiej literze m w połączeniach -mb-, -mp- odpowiada n w słowach weneckich: wł. campo, gamba – wec. canpo, ganba. Włoskiej literze s między samogłoskami odpowiada x w słowach weneckich: wł. famoso, fisiche – wec. famoxo, fixeghe. Włoskiej grupie chi oraz grupie cchi przed samogłoską odpowiada wenecka ci: wł. chiamati, vecchio – wen. ciamai, vecio. Włoskiej grupie gli przed samogłoską odpowiada wenecka j: wł. famiglia, tagliare – wen. faméja, tajar. Włoskiej grupie sc przed i odpowiada wenecka s: wł. scienza, crescita – wen. siensa, crèsita. Włoskiej dwugłosce uo odpowiada wenecka o: wł. uomo, scuola – wen. omo, scoła.
Przedrostki i przyrostki Przyrostki Język włoski Język wenecki Uwagi -ale -ałe -bile -biłe -ese -éxe/-exe w przymiotnikach od nazw narodowości -ico (m.), -ica (ż.) -ego/-ico (m.), -ega/-ica (ż.) -ione, -ione -ion -mente -mente tworzenie przysłówka -ore -or wykonawca czynności -tà -tà/-tât
Zobacz też języki romańskie język wenetyjski
Przypisy
Linki zewnętrzne www.logosdictionary.org oraz www.logosquotes.org Słowa oraz cytaty w różnych językach. Bogaty materiał porównawczy. dialettando.com Strona na temat języka włoskiego i jego dialektów.
Wenecki język Kategoria:Języki i dialekty w Chorwacji Kategoria:Języki zachodnioromańskie Kategoria:Języki Meksyku Kategoria:Języki Brazylii Kategoria:Języki Słowenii