Istria

mały|Herb habsburskiego Margrabstwa Istrii

Istria (słoweń. i chorw. Istra, wł. Istria) – półwysep w południowej Europie, w północnej części Morza Adriatyckiego. Zdecydowana jego większość należy do Chorwacji, tylko niewielka północna część do Słowenii, a najbardziej na północ wysunięte miasteczko Muggia do Włoch. Leży między zatokami Triesteńską, Kvarner i Rijecką. Za północno-wschodnią granicę półwyspu uznaje się zazwyczaj pasmo górskie Ćićarija i dolinę rzeki Rosandra (słoweń. Glinščica). Powierzchnia: ok. 3,5 tys. km². Ludność ok. 330 tys. (z tego ok. 235 tys. w Chorwacji, ok. 80 tys. w Słowenii, ok. 15 tys. we Włoszech).

Istrię tradycyjnie dzieli się na trzy części: Białą Istrię, Szarą Istrię i Czerwoną Istrię. Nazwy pochodzą od koloru ziemi. W pierwszej części dominują białe skały wapienne, w drugiej szare skały fliszu (niekiedy o żółtym lub zielonym odcieniu), w trzeciej czerwona gleba zawierająca wiele związków żelaza.

Duża część półwyspu jest górzysta (Učka, 1396 m n.p.m.) z wybitnie zaznaczonymi zjawiskami krasowymi. Brzegi w części wschodniej strome. Panuje tutaj klimat śródziemnomorski. Porasta go roślinność krzaczasta (makia, sziblak) i lasy dębowe. Główne rzeki: Dragonja, Mirna i Raša. Na Istrii rozwinięta jest turystyka i znajdują się tam liczne kąpieliska, z których największe to Opatija.

Główne miasta: Portorož, Piran, Koper (Słowenia), Pula, Rovinj, Pazin, Poreč, Umag. Siedzibą władz administracyjnych chorwackiej Istrii jest Pazin.

Gospodarka uprawa zbóż uprawa winorośli uprawa oliwek hodowla bydła górnictwo węgla kamiennego (zagłębie Raša) wydobycie boksytów produkcja soli z wody morskiej turystyka

Historia przed II wiekiem p.n.e. – zamieszkana przez plemiona iliryjskie w II wieku p.n.e. – podbita przez Rzymian (178 p.n.e. bitwa nad rzeką Timavus – Rzymianie dowodzeni przez Aulusa Manliusza Wulsona rozbili siły Istrów) od roku 538 n.e. pod władzą Bizancjum VII–VIII wiek – pojawienie się na Istrii Słowian od VIII wieku w królestwie Franków w ostatniej ćwierci XII wieku część półwyspu stała się księstwem Meranii w średniowieczu – rywalizacja między patriarchatem Akwilei, Wenecją a Habsburgami o posiadłości na Istrii w XV wieku podzielona między Austrię i Wenecję w XV i XVI wieku doszło do wyludnienia Istrii w wyniku epidemii, wojen i głodu; do opustoszałego kraju sprowadzono wielu osadników z Półwyspu Bałkańskiego 1797 – część należąca do Wenecji zostaje zajęta przez Austrię 1809–1815 – należy do Prowincji Iliryjskich Napoleona 1918 – zajęta przez Włochy 1920 – w Rapallo przyznana Włochom 1945 – partyzanci komunistyczni Josipa Broz Tito zamordowali na Istrii około 5 tys. Włochów, a setki tysięcy Włochów uciekły z półwyspu. 1947 – przyznana Jugosławii bez części pn.-zach., przyłączonej do Triestu 1954 – Triest otrzymały Włochy, pozostałą część Istrii (poza Muggią) Jugosławia do końca lat pięćdziesiątych mniej więcej ćwierć miliona osób, należących w większości do włoskiej grupy etnicznej, opuściło Istrię w związku z jej przejściem pod władzę Jugosławii; na ich miejsce przybyli migranci z innych krajów Jugosławii 1991 – miejsce Jugosławii zajęły Chorwacja i Słowenia

Sytuacja etniczna i językowa Dla Istrii od stuleci charakterystyczne jest współwystępowanie wielu grup etnicznych i języków. Do autochtonicznych języków półwyspu należą: język chorwacki, w tym dialekty czakawskie i język standardowy; język słoweński, w tym dialekty przymorskie i język standardowy; czarnogórski dialekt języka serbsko-chorwackiego, używany przez mieszkańców miejscowości Peroj; dialekt wenecki oraz włoski język standardowy; język istriocki, używany przez mieszkańców sześciu miast na południu Istrii; język istrorumuński, używany przez ludność wschodnioromańską, która zamieszkuje Istrię już od średniowiecza. W przeszłości na terenie Istrii używany był również język friulski.

Większość ludności półwyspu stanowią migranci z innych części byłej Jugosławii, którzy przybyli tutaj po II wojnie światowej. Używają oni głównie języka serbsko-chorwackiego, języka słoweńskiego lub języka albańskiego.

Według wyników spisów powszechnych językami ojczystymi mieszkańców półwyspu są: język serbsko-chorwacki dla 220 tys. mieszkańców; język słoweński dla 64 tys. mieszkańców; język włoski dla 33 tys. mieszkańców; język albański dla 2,5 tys. mieszkańców; i inne.

Na obszarze Istrii funkcjonują trzy języki urzędowe: język chorwacki w Chorwacji język słoweński w Słowenii język włoski we Włoszech, Słowenii i żupanii istryjskiej, obejmującym większość chorwackiej Istrii.

Zobacz też

Istrowie Romanofonia Schiavoni

Przypisy

Kategoria:Półwyspy Chorwacji Kategoria:Morze Adriatyckie

Kategoria:Krainy historyczne Chorwacji