Radowo Wielkie (niem. Groß RaddowMPol XXVI nr 37 z 1947) – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie łobeskim, w gminie Radowo Małe.
Historia W latach 1818–1945 miejscowość administracyjnie należała do Landkreis Regenwalde (powiat Resko) z siedzibą do roku 1860 w Resku, a następnie w Łobzie. W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa szczecińskiego. W roku 1788 miejscowy folwark przejął późniejszy marszałek pruski Gebhard Leberecht Blücher von Wahlstatt. W roku 1829 właścicielem został Karl Friedrich Kannenberg, którego zastąpił w 1829 r. Eduard Tauber. W roku 1870 uruchomiono szkołę w domu zakrystiana. Około roku 1925 zbudowano nową szkołę w której do roku 1945 nauczycielem był Karl Dangs pochodzący z Dobrej. We wsi istnieje Ochotnicza Straż PożarnaStraż Pożarna, [dostęp 2023-05-21].
W miejscowości był przystanek kolei wąskotorowej Radowo Wielkie.
Nazwa W roku 1321 wieś wzmiankowana jako de RadowPommersches Pommersches Urkundenbuch, T. VI, S. 82. Na wielkiej mapie Lubinusa z 1618 nosi nazwę Reddow. Do roku 1947 wieś nosiła nazwę Groß Raddow następnie Radowo Wielkie. Obecna nazwa miejscowości ma związek z nazwą historycznąBeata Afeltowicz, rozprawa doktorska, Nazwy miejscowe byłych powiatów łobeskiego i nowogardzkiego, Gdańsk 2005, s. 205.
Demografia W 1910 wieś miała 252 mieszkańcówLudność, [dostęp 2023-05-21]. 16 VI 1925 we wsi mieszkało 317 osób. W roku 1933 wieś miała 327 mieszkańców, a w 1939 było ich 313Ludność,[dostęp 2023-05-20]. W roku 2021 wieś miała 281 mieszkańców.
Zabytki Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa - we wsi w 1491 zbudowano pierwszy kościół do którego w 1720 dobudowano zakrystię. Przypuszcza się, że pierwotnie była to kaplica rodowa von Kleistów o czym świadczą umieszczone w niej herby rodowe. Kościół jest orientowany na rzucie prostokąta, salowy, oskarpowany, nietynkowany. Od strony zachodniej jest wieża dzwonniczaKościół, [dostęp 2023-05-21]. Obecnie mieści się tu kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa z 2. połowy XVII w., który ponownie konsekrowano na potrzeby społeczności katolickiej 7.09.1945. Około roku 1840 zamknięto przy kościele cmentarz, a nowy urządzono na skraju wsi. Przy kościele znajdował się pomnik pamięci żołnierzy radzieckich poległych w 1945 r. Pomnik powstał w 1978, na nim został wyryty tekst cyrylicą: Wieczna chwała bohaterom poległym w boju za wolność i niepodległość naszej ojczyzny. Został zdemontowany w 2020 r.
Osoby związane z Radowem Wielkim Siegfried Hannemann (ur. 25 maja 1936 w Radowie Wielkim, zm. 12 grudnia 2019 w Barmstedt) – niemiecki urzędnik samorządowy do 1999, historyk ziemi łobeskiej i regionalista od 1945 roku mieszkający w Niemczech.
Komunikacja Przez Radowo Wlk. przechodzi droga wojewódzka nr 147, która krzyżuje się tu z drogami powiatowymi. Ciekawostką jest to, że na jednym ze skrzyżowań droga powiatowa z Reska ma pierwszeństwo nad drogą wojewódzką. Przypisy
Bibliografia Zbigniew Harbuz: Kalendarium ziemi i powiatu łobeskiego, „Łabuź”, Łobez 2007, ISSN 1509-6378.
Galeria
Kalendarium Autorem kalendarium jest Siegfried HannemannKalender Groß Raddow-Radowo Wielkie, Łobez, 10.01.2018. 1321 Właścicielem wsi był Henningus de Rado, miejscowość to Radow. 1385 Wzmianka, Hans Ubesche van Raddow (Ubeske), właścicielem wsi i fundatorem drewnianego kościoła. XV w. Zbudowano drewniany kościół, fundator Hans von Ubesche. 1491 Właścicielem wsi był ród Borcke, Ulrich von Borcke, Joachim von Borcke, Mutzeke von Borcke, Henninghus von Borcke, Johannes von Borcke, Branthe von Borcke. 1491 Księdzem był Johannes Czulouwe (Czubow). Miejscowość to, villa major raddaue. XVI w. -1945 W miejscowości mieszka rodzina Hannemann. 1524 Otto 5 von Borcke właścicielem wsi. 1547 Wzmianka, Groten-Radaf. 1570-1617 Właścicielem części praw do wsi był Ulrich von Borcke ze Stramehl. 1575 Zbudowano kościół. 1578 Pastorem był Paul Krüger. 1583 Prawo do wsi miał Georg der Jüngere von Borcke z Zozenow i Henning von Borcke z Stramehl. 1583 Istnieje Grossen Raddow. 1598 Miejscowość to Gross Raddow. 1604 Wzmianka o Grossen Raddow. 1615 Prawa do wsi miał Otto 7 von Borcke z Rogow, jest 4 rolników. 1615-17 Właścicielem wsi był Adrian von Borcke z Stramehl. 1618 Wieś Reddow z kościołem na mapie Lubinusa (Eilhard Lubin, 1565-1621, fot.). 1628 Właścicielami wsi byli Henning II von Borcke z Regenwalde, Otto VIII von Borcke z Roggow, Christian VII von Borcke z Karow, Anton von Borcke (Henning II von Borcke). Jest 25 większych gospodarstw rolnych, 1 mniejsze, owczarnia i karczma. 1636/38 Georg Stromerus był pastorem. do 1637 Wieś w Księstwie Pomorskim. 1650 Wieś i majątek rycerski, właściciel Anton von Borcke. Kilka lat później sprzedano majątek staroście ziemskiemu, kapitan Carl Friedrich von Oelsnitz. właściciel wsi Wolkow i Sallmow. 1651 Zbudowano młyn Groβ Raddower Mühle (Wassermühle), Landrat Carl Friedrich von Oelsnitz i Anton von Borcke. 1656 Właścicielem majątku był Ewald von Kleist, a następnie Matthias von Wenden. 1696 Zbudowano ceglany kościół. 1698 Johann Karl Porsch był pastorem. 1701-1918 Wieś w Królestwie Prus. 1713 Właścicielem majątku był Paul Nicolas von Wenden, jego ojcem był Matthias von Wenden. 1715 Właścicielem majątku był ród Edling, a następnie Bogislav Heinrich von Kleist. 1720 Do kościoła dobudowano zakrystię, początkowo kaplica rodu Kleist. do 1748 Pastorem był Gottfried Venzcke, po nim Gotthilf Ferdinand Nebueser. 1750-1850 Wzmiankowana rodzina Hellwig. 1777-89 Właścicielem majątku był generał Gebhard Leberecht von Blücher (1742–1819), który w 1815 pokonał Napoleona Bonaparte (1769-1821) w Bitwie pod Waterloo. 1780 W okolicy istniał młyn Raddower. 1789 Właścicielem majątku był Ernst Bogislav von Bülow. 1799-1822 Właścicielem majątku był Ludwig Philip von Borcke, a następnie jego żona Sophia. 1800-1913 Wzmiankowana rodzina Roloff/Rohloff. 1821 W okolicy istniał młyn Raddower. 1822-29 Właścicielem majątku był Karl Friedrich Kannenberg. do 1825 Pastorem był Gotthilf Ferdinand Nebueser. 1827 Wieś z młynem i kościołem miała 179 mieszkańców. 1829 Właścicielem folwarku był Johann Heinrich Eduard Tauber. 1839 Pastorem był Karl Gustav Alexander Schultz. ok. 1840 Zamknięto przy kościele cmentarz, nowy urządzono na skraju wsi, obecnie zdewastowany. 1843-1910 Z tej miejscowości do Ameryki i Brazylii emigrowały osoby z rodzin Brehmer, Fleichfresser, Gabriel, Hannemann, Kröning, Krüger, Luedecke, Moede, Ninnemann (Brazylia), Ott, Rohrschneider, Roloff, Schmidt, Schumann, Zimdars, znane statki „Geestemünde”, „Baltimore”, „Minnesota”. 1845-1920 Wzmiankowana rodzina Lobmayer. 1865-1945 Właścicielem majątku ziemskiego 803 ha był Julius Ernst Klug, a następnie od 1919 jego syn Julius Friedrich Wilhelm Klug. 1870 Uruchomiono szkołę w domu zakrystiana, było 26 dziewcząt i 31 chłopców. 1870 Na wojnie z Francją 1870/71 poległ mieszkaniec wsi Hermann Leddin. 1871 Mieszkało tutaj 284 osób, wieś 98, a w majątku 186 osób. 1871-1918 Wieś w Cesarstwie Niemieckim. 1874 Pastorem był Ernst Hermann Reinhold Pieper. 1875-1941 Wzmiankowana rodzina Liermann. 1890-1945 Wzmiankowana rodzina Raddant. 1900-45 Wzmiankowana rodzina Lüdtke. 1903 Superintendentem był Taubert, pastor. 1905 Wieś miała 82 mieszkańców, majątek 219. 1907 Otwarcie przystanku Groß Raddow kolejki wąskotorowej na trasie Regenwalde-Daber 1908 Franz David Leopold Kempe został pastorem. 1910 Wieś miała 96 mieszkańców, majątek 252 1914-18 Na I wojnie światowej poległo z tej wsi 4 żołnierzy, Max Abraham (†1916), Wilhelm Grade (†1914/1918), Albert Liermann (†1914/1918), Otto Umnus (†1914). W kościele powieszono im tablicę. 1917 Dzwon kościelny oddano na cele wojskowe, nowy w 1920 wykonał Voß w Szczecinie. przed 1918 Wybudowano 25 mieszkań. 1918-33 Wieś w Rzeszy Niemieckiej. 1918-44 Wybudowano 28 mieszkań. 1922 W okolicy istnieje wybudowanie Fuchskaten i młyn Gross Raddow. 1925 Wieś z młynem i cegielnią miała 317 mieszkańców w tym 169 kobiet, 69 gospodarstw domowych, 309 protestantów, 3 katolików, 0 Żydów. ok. 1925 Zbudowano nową szkołę. 1929-45 Właścicielem majątku ziemskiego (803 ha) był Julius Klug junior. 1930 Gmina Radowo Wielkie miała powierzchnię 11,9 km² (1189 ha), 37 budynków mieszkalnych. W skład gromady wchodzi Groß Raddow, Mühle i Ziegelei. 1930 Pastorem i autorem tekstu „Vom Marschall Vorwärts „ w „Heimatkalender” był Franz Kemp. 1932 Parafia Groß Raddow ma 1 013 wiernych, wsie Groß Raddow, Klein Raddow i Zachow. 1934 Zbudowano nową remizę strażacką. 1936 W miejscowości urodził się regionalista, historyk niemiecki Siegfried Hannemann. 1936 We wsi zbudowano wodociąg wiejski, od wodociągu w majątku, istniał pomnik przyrody Blüherlinde. 1939 Wieś miała 315 mieszkańców w tym 153 kobiety, 75 gospodarstw domowych, 240 osób utrzymuje się z rolnictwa, 16 z przemysłu i leśnictwa, 18 z handlu i usług, jest 1 majątek ziemski powyżej 100 ha i 16 gospodarstw rolnych. 1939 Julius Klug właścicielem majątku 803 ha i dworu. 1939 Miejscowi rolnicy to Hans Hannemann 22 ha, Herman Liermann 42 ha, Marie Liermann 40 ha, Franc Lüdtke 28 ha , Walter Schmidt 28 ha. 1939-47 Ofiary II wojny światowej i okresu wysiedlenia z tej wsi to 32 osoby. 1940 Johannes Domke był sołtysem, pastorem Rudolf Hensel, a Karl Dauß był nauczycielem - pochodził z Dobrej, gospodę prowadził Gustav Schmidt. 1940 Handlem się trudnił Willi Abraham. 1940 Parafia Radowo Wielkie miała 1 203 wiernych. do 1945 Otto Buss dzierżawcą kościelnym. do 1945 W majątku istniała gorzelnia. 1945 Feliks Twardowski, miejscowy robotnik przymusowy, Władysław Spórek, Stanisław Dębczyński, pierwsi osadnicy. 1945 Konsekrowano kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa. od 1945 Sołtysem wsi byli kolejno Stanisław Dębczyński, Zygmunt Mańkowski do 1956, Franciszek Łapsza do 1970, Stanisław Perła i Adamski. 1945-70 Wybudowano 24 mieszkania. 1945-75 Miejscowość w Parafii Resko. 1946-54 Wieś w Gminie Radówka Mała/Radówko Małe/Radowo Małe, od 1973 ponownie. 1946-75 – Miejscowość w Powiecie Łobez. 1947 Wsi nadano nazwę Radowo Wielkie, wcześniej Groß Raddow. 1947 Powstała szkoła podstawowa 4 klasowa. 1949 W okolicy istniała osada Jaraczewo, wcześniej młyn Groβ Raddower Mühle. 1950 Założono Spółdzielnię Produkcyjną „Kujawianka”. 1951 W okolicy istniała osada Jaraczewo. 1958 Szkoła ma 5 oddziałów, nauczycielami byli Stanisław Perła i Franciszka Kobzdej. 1959 Zamknięto przystanek kolejki wąskotorowej. 1963 Przeprowadzono remont szkoły. 1963 Kościół wpisano do rejestru zabytków. 1966 Wieś wzmiankowana jako Radowo Duże. 1967 W okolicy istniała osada Jaraczewo. 1968-99 Rozbudowa budynku szkoły, 8 oddziałów, dyrektorem był Józef Biskupiak, a następnie aż do likwidacji szkoły Zygmunt Bławzdziewicz. Nauczyciele o najdłuższym stażu to Stanisław Olek, Helena Biskupiak, Daniel Lachowicz, Stanisława Glonek. 1970-92 Sołtysem był Stanisław Perła. do 1970 Istniał młyn wodny obok wsi. 1971-78 Wybudowano 4 mieszkania. 1975 Biskup Jerzy Stroba eryguje Parafię Radowo Wielkie. 1975-85 Proboszczem był ks. Bernard Półtorak. 1978 Postawiono pomnik dla żołnierzy radzieckich poległych w 1945. 1979-88 Wybudowano 2 mieszkania. 1984-85 Nauczycielem był Jerzy Jan Sola. 1984-89 Tadeusz Łapsza I Sekretarzem KZ PZPR KPGR. 1986 Z Parafii Radowo Wielkie wydzielono Parafię Radowo Małe. 1986-96 – Proboszczem był ks. Stanisław Sołtys. 1988 – Wieś miała 311 mieszkańców w tym 153 kobiety, 86 gospodarstw domowych , 83 mieszkania. Wyższe wykształcenie miało 5 osób, 16 osób miało średnie.