Niedźwiedź polarny, niedźwiedź biały (Ursus maritimus) – gatunek dużego ssaka drapieżnego z rodziny niedźwiedziowatych, zamieszkującego Arktykę. Jest drapieżnikiem szczytowym w zasięgu swojego występowania. Grube futro i warstwa tłuszczu chronią go przed zimnem. Włosy tworzące sierść niedźwiedzia są półprzezroczyste; sierść jako całość ma zazwyczaj kolor biały lub kremowy, przez co umożliwia zwierzęciu dobry kamuflaż. Skóra ma barwę czarną. Niedźwiedź polarny ma krótki ogon i małe uszy, co pomaga mu redukować utratę ciepła. Stosunkowo mała głowa i długie, zwężające się ku tyłowi ciało nadają mu opływowy kształt przydatny do pływania. Jest ssakiem prowadzącym niemal morski tryb życia, potrzebującym do przetrwania jedynie kawałka pływającego lodu i żywności znajdowanej w wodzie oraz miejsca do urodzenia i odchowania młodych. Jego systematyczna (łacińska) nazwa Ursus maritimus oznacza „niedźwiedź morski”. Przystosował się do życia na lądzie, morzu i lodzieAnimal diversity..
Naukowcy, w tym klimatolodzy, uważają, że zanikanie lodu morskiego w wyniku globalnego ocieplenia może być znaczącym czynnikiem zmniejszającym możliwości przetrwania tego gatunku jeszcze w ciągu XXI wiekuPolar bear 'extinct within 100 years', BBC, 2006-02-01.. Systematyczne badania prowadzone przez International Union for the Conservation of Nature w latach 2005–2009 wykazały, że w 8 z 19 znanych subpopulacji niedźwiedzia polarnego liczba osobników spadła, w 1 wzrosła, a w 3 była stała. Brak jest danych wystarczających do zaklasyfikowania pozostałych siedmiu. Nowsze oszacowania populacji wskazują, że w 2013 roku spośród 13 kanadyjskich populacji niedźwiedzi polarnych, 12 wykazywało sytuację stabilną lub wzrost liczby osobników, a tylko w 1 liczba osobników spadła.
Charakterystyka Wielkość i masa ciała Niedźwiedzie polarne to jedne z największych niedźwiedzi. Obok niedźwiedzia kodiackiego są obecnie największymi żyjącymi drapieżnikami lądowymi. Samce mogą ważyć dwa razy tyle co tygrys syberyjski. Większość dorosłych samców waży 300–700 kg i osiąga długość 2,4–3,0 m. Wysokość w kłębie samca niedźwiedzia to natomiast 1,3–1,5 m. Stojąc pionowo, dorosły samiec może osiągnąć wysokość do 3,35 m. Samica jest zwykle ok. dwa razy mniejsza i waży w granicach 150–300 kg, mierząc 1,9–2,1 m długościU.S. Fish and Wildlife Service.. Po urodzeniu młode niedźwiadki ważą tylko 600-700 g. Największym opisanym niedźwiedziem był rekordowy duży samiec ważący 1002 kg, zabity w Kotzebue Sound w północno-wschodniej Alasce w 1960. Przy stosunkowo małej i wąskiej głowie u niedźwiedzi czoło przebiega w niemal prostej linii do grzbietu nosa. Szyja niedźwiedzia jest stosunkowo długa, a uszy małe i okrągłe. Stopy są długie (około 30 cm) i bardzo szerokie (około 25 cm), palce częściowo spięte błoną pławną, która podczas pływania pełni funkcję płetw. Mocne, krótkie i ostre pazury są przydatne do przytrzymywania zdobyczy.
Futro i skóra lewo|mały|Niedźwiedź polarny w Arctic National Wildlife Refuge, Alaska Futro niedźwiedzia polarnego nie jest białe, tylko przezroczyste. Tworzą je tysiące włosów wypełnionych powietrzem, które chronią go przed zimnem. Światło odbija się od futra, dając wrażenie, że jest białe. Skóra niedźwiedzia polarnego jest czarna, dzięki czemu pochłania promienie słoneczne, które ogrzewają jego ciało. Z wiekiem futro żółknie. Futro działa jak miniaturowa szklarnia, która zamienia światło słoneczne na ciepło potrzebne do ogrzania ciała, pochłaniane przez czarną skórę niedźwiedzia.
Zesztywniałe włosy na poduszeczkach jego łap zapewniają izolację w trakcie chodzenia po śniegu i lodzie. W odróżnieniu od innych ssaków Arktyki, niedźwiedzie polarne nie zmieniają latem swojego futra na ciemniejsze.
Kiedyś przypuszczano, że włosy futra służyły jako włókno optyczne przewodzące światło do czarnej skóry, gdzie mogło być pochłaniane – hipoteza ta została obalona przez niedawne badaniaIs Polar Bear Hair Fiber Optic?, Daniel W. Koon, Applied Optics LP, vol. 37, Issue 15, s. 3198-3200, 1998.. Gruby podszerstek pełni rolę izolacyjną: niedźwiedzie polarne zbytnio przegrzewają się przy temperaturach wyższych niż 10 °C, są niemal niewidoczne na fotografiach w podczerwieni; zaobserwować można tylko oddech i pysk.
Futro niedźwiedzi trzymanych w niewoli w ciepłych i wilgotnych warunkach nabiera bladozielonego zabarwienia. Jest to spowodowane rozwijaniem się glonów we włosach – w wyjątkowo gorących warunkach, puste rurki włosów dostarczają doskonałego schronienia glonom. Wprawdzie glony są niegroźne dla niedźwiedzi, ale przysparza to kłopotów ogrodom zoologicznym i zwierzęta są czasami kąpane w roztworze soli albo łagodnym roztworze nadtlenku wodoru w celu przywrócenia włosom białego koloru.
Ewolucja Specjacja Linie rozwojowe szopów i niedźwiedzi rozdzieliły się około 30 milionów lat temu. Andoniedźwiedź okularowy oddzielił się od innych niedźwiedzi około 13 milionów lat temu. Sześć odrębnych gatunków niedźwiedzi pojawiło się około 5 milionów lat temu. Zarówno odkryte dotychczas skamieniałości, jak i badania DNA wskazują na to, że niedźwiedź polarny oddzielił się od niedźwiedzia brunatnego około 300-250 tysięcy lat temu, a powodem tego były zmiany klimatyczne. Skamieniałości pokazują, że zęby trzonowe niedźwiedzia polarnego znacząco zmieniły się na typowe dla mięsożerców w porównaniu z zębami niedźwiedzia brunatnego około 10-20 tysięcy lat temu.
Niedźwiedzie polarne mogą dawać płodne krzyżówki z niedźwiedziami brunatnymiGunderson, A. 2002. „Ursus maritimus” (On-line), Animal Diversity Web. Accessed 28 lipca 2006.Report of wild hybrid bear., co sugeruje, że obydwa gatunki są bardzo blisko spokrewnione, ale fakt, że żaden gatunek nie może przeżyć długo w niszy drugiego oraz różnice w morfologii, metabolizmie, zachowaniu i inne cechy fenotypowe powodują, że obydwa niedźwiedzie są klasyfikowane jako oddzielne gatunki.
W powszechnie cytowanym artykule wydanym w 1996 porównano mitochondrialny DNA różnych populacji niedźwiedzi brunatnych, dzięki czemu wykazano, że niedźwiedzie brunatne Alaski z wysp Admiralicji, Cziczagowa i Baranowa oddzieliły się niedawno, a ich wspólny przodek jest bardziej spokrewniony z niedźwiedziami polarnymi niż z jakimikolwiek innymi populacjami niedźwiedzi brunatnych na świecietitle= Mitochondrial DNA Phylogeography of the North American Brown Bear and Implications for Conservation, Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R.H. Ward and G. F. Shields, 1998, Conservation Biology, p. 408-417..
Dwa gatunki niedźwiedzi posiadają również mniej widoczne wspólne cechy. Niedźwiedzie polarne mają wciąż HIT (hibernation induction trigger) we krwi, ale nie wykorzystują go do zapadania w sen zimowy, jak robią to niedźwiedzie brunatne. Od czasu do czasu mogą wchodzić w stan uśpienia (szczególnie samice w ciąży), chociaż ich temperatura ciała nie spada podczas tego okresu co jest typowe u ssaków we śnie zimowymStirling 1988, Polar Bears...& also... Bruce et al.,1990 in Pharmacol. Biochem. Behav., 35: 705-711..
Podgatunki i populacje Wiele źródeł nie podaje żadnych podgatunków niedźwiedzi polarnychWildfacts – Polar bear, BBC, 2006-07-28., podczas gdy inne rozpoznają dwa – Ursus maritimus maritimus i Ursus maritimus marinus... Liczba wskazywanych populacji jest również różna u różnych autorów. The IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group (PBSG), wybitne międzynarodowe naukowe ciało zajmujące się badaniami niedźwiedzi polarnych rozpoznaje dwadzieścia populacjiNatural history, Center for Biological Diversity, 2005-02-15.. Inni z kolei naukowcy rozpoznają sześć wyraźnych populacjiPolar Bear FAQ, Polar Bears International, 2006-07-28..
Wyspa Wrangla i zachodnia Alaska Północna Alaska Kanadyjski archipelag Arktyczny Grenlandia Svalbard-Ziemia Franciszka Józefa Północno-centralna Syberia
Zasięg występowania mały|180px|Niedźwiedź polarny w Churchill, porcie leżącym nad Zatoką Hudsona, na terenie kanadyjskiej prowincji Manitoba. mały|200px|lewo|Trzy niedźwiedzie polarne badają okręt podwodny USS Honolulu 450 km od bieguna północnego mały|180px|Matka i dwa młode wspinające się po Guillemot Island, Ukkusiksalik National Park Chociaż przebywa na lądzie i lodzie, niedźwiedź polarny jest postrzegany jako ssak morski z powodu ścisłych związków z morzemUS Environmental Protection Agency.. Jest gatunkiem występującym wokół bieguna północnego, na lodach Oceanu Arktycznego oraz północnego Atlantyku i wokół niego, z zasięgiem ograniczonym od południa przez obszar występowania lodu, najdalej na południe do James Bay w Kanadzie.
Chociaż ich liczebność spada na północ od 88 stopni, są dowody na występowanie niedźwiedzi polarnych na całym obszarze Arktyki. Populacja jest szacowana na 20 000 do 25 000 osobników. Występowanie jest ograniczone przez dostępność lodu morskiego, którego używają do polowania na foki stanowiące podstawę ich diety. Niszczenie środowiska naturalnego w Arktyce grozi wyginięciem tego gatunku niedźwiedzia. Tryb życia mały|Niedźwiedzie polarne biorą udział w walce dla zabawy w Churchill w KanadzieNiedźwiedzie polarne spędzają większość roku wzdłuż skutych lodem brzegów. Najchętniej przebywają na terenie łączącym części oblodzone z otwartymi wodami i ziemią wzdłuż wybrzeża. Niedźwiedzie polarne wiodą samotniczy tryb życia i pokonują duże obszary terenu. Spotykają się tylko przy padlinie i w okresie rozmnażania. Niedźwiedzie są znakomitymi pływakami. Płynąc, posługują się przednimi łapami i mogą osiągnąć szybkość do około 10 km/h. Nurkują z otwartymi oczami i zamkniętymi nozdrzami. Potrafią wytrzymać pod powierzchnią wody do 2 min. Niedźwiedzie polarne żyją średnio 15-18 lat. W niewoli najdłużej żyła niedźwiedzica Debby, w ogrodzie zoologicznym w Winnipeg – dożyła 42 lat..
Pokarm i strategia polowania mały|Niedźwiedź polarny pożywiający się upolowanym fokowąsem brodatym Niedźwiedź polarny jest najbardziej mięsożernym członkiem rodziny niedźwiedziowatych i jednym z najczęściej polujących na ludzi; ma znakomity węch. Głównym jego pożywieniem są foki, szczególnie nerpy, na które poluje, czatując przy otworach lodowych, przez które foki łapią powietrze, lub skrada się do sztuk leżących na lodzie. Drapieżnik zabija je jednym uderzeniem łapy. Zimą poluje także na ptaki, gryzonie, skorupiaki, kraby, białuchy, młode morsy, okazjonalnie piżmowoły lub renifery i bardzo rzadko na inne niedźwiedzie polarne. Renifery i piżmowoły łatwo uciekają niedźwiedziom polarnym, ponieważ niedźwiedź w biegu szybko się przegrzewa, dlatego jego pożywieniem są prawie wyłącznie foki i młode morsy. Żywi się też padliną morsów i wielorybów, kiedy późnym latem i wczesną jesienią patroluje wybrzeże. Przy jednej padlinie może gromadzić się od 10 do 20 niedźwiedzi. W ciągu roku w poszukiwaniu pokarmu niedźwiedź polarny pokonuje około 15 tys. km. By przeżyć, musi zabić średnio 50-75 fok rocznie. Niedźwiedzie rzadko zabijają dorosłe morsy, które są od nich dwukrotnie cięższe, jednak takie sytuacje także są znaneThe Polar Bear.. Ludzie i większe osobniki ich własnego gatunku są jedynymi drapieżnikami zabijającymi niedźwiedzie.