Przeciwnica

Przeciwnica (pol. hist. Wielżyno) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie obornickim, w gminie Oborniki.

Nazwa Miejscowość nosiła kiedyś inną nazwę – „Wielżyno”. Obecna wieś Przeciwnica była jej częścią i wchłonęła tą dawniejszą dając jej obecną nazwę. Pierwszy zachowany zapis „Przeciwnica” pojawił się dopiero pod koniec XVI wieku. Pierwszy zachowany zapis nazwy pierwotnej wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1387 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Welszino”, 1387 „Velszino, Welssino”, 1389 „Velszini, Welszyno”, 1389 „Wylsyno”, 1390 „Welzino”, 1391 „Velzino, Velsino”, 1403 „Velszina”, 1420 „Welsyno”, 1421 „Welsino”, 1435 „Wyeszino”, 1448 „Wyelzbyno, 1485 „Wyelszyno”, 1508 „Vyelzino”, 1553 „Wyelzhyno”, 1591 we fragmencie „in Wielzyno alias w Przeczewniczy” .

Nazwa Wielżyno obecnie jest nieużywaną, historyczną nazwą wsi. Nie występuje ona na XVIII i XIX wiecznych mapach Pertéesa, Gilly’ego oraz Gaula. Historyk Piotr Bobolecki wskazał, że przynajmniej część Wielżyna określana była w XVI wieku mianem Przeciwnicy. Pierwsza wzmianka z tą nazwą pochodzi z 1591 i występowała w późniejszych przekazach pochodzących z XVII wieku. Przeciwnica zaznaczona jest na mapach XVIII i XIX wieku i istnieje do dnia dzisiejszego.

Historia Wieś istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Początkowo była własnością szlachecką należącą do lokalnej, wielkopolskiej szlachty z rodu Wielżyńskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Boboleckich. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1473 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1563 należała do parafii Stare Miasto koło Szamotuł .

Od XIV wieku dziedzicami we wsi byli Wielżyńscy. Pierwsze zapisy o nich pochodzą z archiwów sądowych i dotyczą spraw majątkowych. W 1387 doszło do procesu sądowego o rozgraniczenie wsi pomiędzy Bieniaszem komandorem komandorii joannitów ze św. Jana za murami Poznania, jako właścicielem Niemieczkowa, a Wielżyńskimi dziedzicami Wielżyna. Dziedzice wielżyńscy nie chcieli przyprowadzić do sądu swoich kmieci z Wielżyna.

W 1388 w procesie z Tomaszem wspomniano Pawła Wielżyńskiego. W 1388 toczył on także proces z Piotrkiem z Nosilina o porękę za Staszkowica. W 1389 Paweł w sporze z Tomaszem Stoszkowicem o 10 grzywien. W 1389 Paweł Wielżyński poręczył w sporze Maciejem Jadą z Bądlina wraz z Dobiesławem z Kwilcza. W 1389 Paweł wygrał proces z Piotrkiem z Nosilina o 12 grzywien. W 1390 toczył spór z sędzią kaliskim Mikołajem z Wenecji zwanym „Krwawym Diabłem”. W latach 1390-1391 Paweł Wielżyński wygrał proces ze swym bratem Jakubem z Wielżyna o 14 grzywien. W 1400 toczył kolejny proces z Dziersławem Świączyńskim o 10 grzywien poręki oraz 10 grzywien z tytułu wadium. W 1400 wygrał proces z Jakubem w Wielżyna o 10 grzywien i 28 grzywien. W 1400 Paweł oraz Ociesław z Wielżyna był w sporze z Krzywosądem z Popowa koło Szamotuł.

W 1393 odnotowany został w źródłach historycznych Świętosław Wielżyński, którego pozwał Mikołaj z Wenecji zwany „Krwawym Diabełem”. Dzieci tego Świętosława w sądzie odpierały jego roszczenia oświadczając, że Świętosław dokonał podziału dóbr wraz ze swymi braćmi. W latach 1388-1426 wspomniano Dziersława z Wielżyna. W latach 1388-1391 również on toczył proces z sędzią kaliskim Mikołajem z Wenecji zwany „Krwawym Diabłem” o 80 grzywien i 16 grzywien szkody. Dzierżsława odnotowano także w kilku innych średniowiecznych procesach sądowych z przełomu XIV-XV wieku. W 1401 toczył spór z Jakubem Wielżyńskim, który miał zapłacić 16 grzywien kar temuż Dziersławowi, a żupcom 15 grzywien. W 1424 Dzierżsław Wielżyński był w sporze sądowym ze Zbylutem oraz jego żoną Wichną z Lubowic i miał przynieść na rozprawę dokument sędziego ziemskiego poznańskiego stwierdzający, że osiadł i ma dobra w powiecie poznańskim, a jeśli go nie okaże, to winien stanąć przed sądem w Gnieźnie. W 1426 Dzierżsław Wielżyński toczył proces z Gawłem przeorem i konwentem zakonu augustianów z Sierakowa o dwie grzywny za pożyczonego konia.

W 1448 Andrzej z Wielżyna występuje jako asesor w dokumencie sędziego ziemskiego poznańskiego Piotra Skóry z Gaju wystawionym w Obornikach. W 1452 sąd postanawia, że synowie zmarłego Mirzona, bracia rodzeni oraz bracia niedzielni z Wielżyna, mają dokonać podziałów dóbr z Naramem dziedzicem wielżyńskim. W 1471 syn Mirzona Jan Marzanka Wielżyński kupił od Katarzyny wdowy po Tomku ze Starołęki oraz jej synów Mroczka i Mikołaja, a także jej wnuka Mikołaja całą ich część w Krzesinach za 300 grzywien, a Wielżyński sprzedał z zastrzeżeniem prawa wykupu tej Katarzynie 7 łanów w Górze w powiecie gnieźnieńskim koło Strzelna za 100 florenów i 20 grzywien. Jan Marzanka, niegdyś Wielżyński, był później dziedzicem w Krzesinach. Pełnił także w Poznaniu funkcję rybaka króla polskiego Jana I Olbrachta czyli prawdopodobnie posiadał zapis na dochodach króla związanych z prawem do połowu ryb w przepływającej przez Poznań rzece Warcie. W 1493 sprzedał on Wojciechowi Krzesińskiemu synowi Mikołaja Krzesińskiego połowę wsi Krzesiny wraz z folwarkiem za 300 grzywien.

W latach 1497-1525 źródła historyczne odnotowały Tomasza Wielżyńskiego, zwanego też Skrzetuskim, syna Macieja i brata Jana Wielżyńskich. W latach 1497-1498 został on zwolniony przez króla polskiego Jana Olbrachta z obowiązku udziału w wyprawie wojennej w czasie wojny polsko-tureckiej i wyznaczony do obrony zamków w Wielkopolsce. W 1499 Tomasz wraz z bratem Janem sprzedali z zastrzeżeniem prawa wykupu Janowi Gorzewskiemu dwa łany osiadłe oraz jeden łan opuszczony w Krężołach za 34 florenów. W 1502 Tomasz Wielżyński kupił od Jana Rudkowskiego i jego żony Elżbiety połowę Golcza za 200 grzywien. W 1516 odnotowany został jako dworzanin (łac. „curiensis”) króla polskiego Zygmunta I Starego. W tym roku Tomasz Wielżyński dał rotmistrzowi królewskiemu Jakubowi Boboleckiemu połowę Golcza, na której Małgorzata Ocieska miała zastaw. W 1517 rotmistrz królewski Jakub wraz z bratem Janem kupili od Jana Skrzetuskiego części w Skrzetuszu i Skrzetuszu Małym za 150 grzywien. W 1519 Tomasz Wielżyński pełnił funkcję rotmistrza króla polskiego.

W 1591 Piotr Bobolecki sprzedał za 10000 złotych Aleksandrowi synowi Piotra Biegańskiego swoje części w Osowie i Wielżynie czyli w Przeciwnicy. Jest to pierwszy zapis obecnej nazwy wsi Przeciwnica, która, jak uważają historycy, była wówczas częścią wsi Wielżyno i dała jej obecną nazwę. Po transakcji Aleksander Biegański na połowie tych części zapisał swojej żonie Barbarze, córce Boboleckiego, po 1200 złotych polskich posagu oraz wiana .

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1508 w Wielżynie nie było ról, a w 1553 odnotowano, że we wsi nie było kmieci. Wszystkie pola zostały zamienione na folwark przez Stanisława Niemieczkowskiego. W 1563 miał miejsce pobór z części wsi należących do Jakuba i Wojciecha Wielżyńskich od jednego łana, a z części Krzysztofa Niemieczkowskiego od karczmy dorocznej. W 1567 pobrano z części Krzysztofa Niemieczkowskiego podatki od 4 zagrodników. W 1576 miał miejsce pobór z części Krzysztofa Niemieczkowskiego od 4 zagrodników, a z części Bartłomieja Niemieczkowskiego od dwóch zagrodników. W 1577 pobrano podatki z części Bartłomieja Niemieczkowskiego od dwóch zagrodników oraz od karczmy, a z części Krzysztofa Niemieczkowskiego od 4 zagrodników. W 1580 miał miejsce pobór z części Krzysztofa Niemieczkowskiego od 2 zagrodników, z części Bartłomieja Niemieczkowskiego od 0,5 kwarty karczmarskiej, dwóch najemnych robotników zwanych ratajami „na pół pługa” oraz od dwóch zagrodników. W 1581 pobrano podatki z części Bartłomieja Niemieczkowskiego od dówch zagrodników, z części Bartłomieja Niemieczkowskiego od połowy kwarty roli, dwóch zagrodników i jednego pługa ratajskiego. W 1583 pobór miał miejsce z części tenutariusza Wojciecha Grzybowskiego od jednego pługa ratajskiego, dwóch zagrodników i 0,5 kwarty roli karczmarskiej, a z części Krzysztofa Niemieczkowskiego od dwóch zagrodników.

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Sołectwo W skład sołectwa wchodzą także wybudowania: Dołęga, Ruks Młyn.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Opis miejscowości na stronie gminy

Kategoria:Oborniki (gmina)