thumb| Język liguryjski – zespół dialektów używanych przez niemal 2 miliony osób w Ligurii, krainie rozciągającej się na północnym wybrzeżu Morza Liguryjskiego, głównie na terytorium Włoch, ale także Francji i Monako. Tradycyjnie dialekty liguryjskie uważa się za regionalny wariant języka włoskiego, lecz bardzo różnią się one od włoskiego języka standardowego. Bliskie są natomiast dialektom piemonckim i lombardzkim. Niektórzy językoznawcy, tacy jak , klasyfikują dialekt liguryjski jako należący do podgrupy gallo-italskiej języków zachodnioromańskich, podczas gdy włoski umieszczają w innej grupie, a mianowicie italsko-dalmatyńskiejEthnologue report for language code: lij.Ethnologue report for language code: ita..
Jak dotąd nie został stworzony liguryjski ustandaryzowany język literacki. Na terenie Włoch najważniejszą rolę odgrywa gwara genueńska, która może pochwalić się, skromną co prawda, literaturą, audycjami radiowymi, stronami internetowymi itp.
Zazwyczaj do dialektów liguryjskich zalicza się również dialekt monegaski, rdzennych mieszkańców księstwa Monako, który ma charakter przejściowy, wykazuje bowiem pewne pokrewieństwo z dialektami prowansalskimi. Nie ma statusu języka urzędowego, jest jednak nauczany w szkołach.
Liguryjskim posługiwali się między innymi: Niccolò Paganini, Giuseppe Garibaldi, Eugenio Montale, Giulio Natta, Italo Calvino, Fabrizio De André. Nieprzerwana literacka tradycja tego języka sięga XIII wieku z autorami takimi jak Luchetto (Anonim z Genui), Martin Piaggio oraz Gian Giacomo Cavalli.
Porównanie leksyki języka liguryjskiego i innych języków zachodnioromańskichPrzykłady pochodzą z: Per conoscere il genovese, Genova, Amministrazione Provinciale, 2000.:
Liguryjski włoski francuski hiszpański portugalski kataloński polskiprimmaveia [prima’veja] primavera printemps primavera primavera primavera wiosnadoménega [du’menega] domenica dimanche domingo domingo diumenge niedzielazennâ [ze’na:] gennaio janvier enero janeiro gener styczeńeutto ['øtu] otto huit ocho oito vuit osiemòmmo ['ɔmu] uomo homme hombre homem home człowiekascordâse [askur’da:se] dimenticare oublier olvidar esquecer oblidar zapomniećcösa ['kɔ:sa] cosa chose cosa coisa cosa rzecznïo ['ni:u] nido nid nido ninho niu gniazdoteito ['tejtu] tetto toit techo tecto sostre dachfreido ['frejdu] freddo froid frio frio fred zimnoceuve ['ʧø:ve] piovere pleuvoir llover chover ploure padać (o deszczu)graçie ['grasje] grazie merci gracias obrigado gràcies dziękujegexa ['ʤe:ʒa] chiesa église iglesia igreja eglésia kościółrosso ['rusu] rosso rouge rojo vermelho roig czerwonygiäno ['ʤa:nu] giallo jaune amarillo amarelo groc żółtygianco ['ʤaŋku] bianco blanc blanco branco blanc białysciô ['ʃu:] fiore fleur flor flor flor kwiatfænn.a ['fɛŋa] farina farine harina farinha farina mąkamoæ ['mwɛ:] madre mère madre mãe mare matkalalla ['lala] zia tante tía tía tía ciotka
Porównanie różnych dialektów liguryjskich: Genova Savona Albenga Ventimiglia La Spezia novi ligure włoski polski['ʤaŋku] ['ʤaŋku] ['ʤaŋku] ['ʤaŋku] ['ʤaŋko] ['bjaŋku] bianco biały[ku’niʤu] [ku’niʤu] [ku’niʤu] [ku’niʎu] [ko’niʤo] [ku’ni] coniglio królik[fa’miʤa] [fa’miʤa] [fa’mi:a] [fa’miʎa] [fa’miʤa] [fa’mi:a] famiglia rodzina['spe:ʤu] ['spe:ʤu] ['spe: ʤu] ['speʎu] ['speʧo] ['spe:ʤu] specchio lustro['tɔ:a] ['tɔ:a] ['tɔɹa] ['tɔwɹa] ['tɔ:a] ['tɔra] tavolo stół['ʧy:] ['ʧy:] ['ʧy:] ['ʧy:] ['ʧy:] ['py] più więcej['ʃama] ['ʃama] ['ʃama] ['ʃama] – – fiamma płomień[bruŋ'ziŋ] [bruŋ'ziŋ] [bruŋ'ziŋ] – [broŋ'ziŋ] [bruŋ'zejŋ] rubinetto kran[skɔ: 'sa:] [skɔ: ‘sa:] [sku’sa] [skaw’sa] [sko’sa] [skusa’rejŋ] grembiule fartuch['briku] ['briku] ['briku] ['briku] ['briko] ['briku] monte góra[maŋ'dilu] [maŋ'dilu] [maŋ'dilu] [maŋ'driʎu] [maŋ'dilo] [maŋ'dilu] fazzoletto chusteczka['zia:rdwa] ['zia:rdwa] [zga’vadwa] [zga’vawduɹa] [brilo’e:a] ['ʤɔrdura] trottola polski[se’truŋ] [se’truŋ] [purtu’galu] [purte’galu] [se’trɔŋ] [si’trɔŋ] arancia pomarańczowy[baŋ'ka:] [baŋ'ka:] [baŋka'ɹa] [baŋka'ɹa] [baŋka’a] [baŋka'ɹɔ] falegname stolarz[mi’a:ʤa] [mi’aʤa] [my'ɹaja] [my'ɹaʎa] [mi’a:ʤa] [my’rɔja] muro ściana['fɛŋa] [fa’iŋa] ['faɹina] ['faɹina] [fa’ina] [fa’rejŋna] farina mąka['lyŋa] ['lyŋa] ['lyna] ['lyna] ['lyna] ['løjŋna] luna księżyc['bejve] ['bɛjve] ['be:ve] ['beve] ['beve] ['bajve] bere pić['mejze] ['mɛjze] ['me:ze] ['meze] ['meze] ['majze] mese miesiąc['maska] ['maska] ['maska] ['maska] ['maska] ['maska] guancia policzek[kreʃeŋ'tiŋ] [kreʃeŋ'tiŋ] [kreʃeŋ'tiŋ] [saŋ'ʤytu] [kreseŋ'tiŋ] [kreseŋ'tɛiŋ] singhiozzo czkawka
Zobacz też język liguryjski (starożytny)
Przypisy
Linki zewnętrzne Wikipedia w języku liguryjskim
genoves.com.ar (genueński) (hiszpański) Académia Ligùstica do Brénno (genueński) Zeneize: Grafîa ofiçiâ (ortografia) (genueński) A Compagna (Genua) Fonologia
Kategoria:Język włoski Kategoria:Języki zachodnioromańskie Kategoria:Języki Argentyny Kategoria:Języki Monako Kategoria:Języki zagrożone we Francji Kategoria:Języki zagrożone we Włoszech