Nozdrzec

mały|Nozdrzec centrum mały|Nozdrzec Góra – widok z Chełmu mały|Pałac Skrzyńskich, elewacja frontowa mały|Kościół pw. św. Stanisława Biskupa w Nozdrzcu mały|Dawna zabudowa wsi budynek przysłupowy z 1855, obecnie własność skansenu w Sanoku

Nozdrzec – wieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim, w gminie Nozdrzec. Ma status sołectwa.

Wieś leży na Pogórzu Dynowskim, na lewym brzegu Sanu przy ujściu Baryczki.

Miejscowość jest siedzibą gminy Nozdrzec oraz rzymskokatolickiej parafii św. Stanisława Biskupa, należącej do dekanatu Dynów w archidiecezji przemyskiej.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Nozdrzec. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

+ Integralne części wsiSIMC Nazwa Rodzaj0357788 Banachówka część wsi0357794 Baranówki część wsi0357802 Dół część wsi0357819 Grabnik część wsi0357943 Jaszcz przysiółek0357825 Kruhel część wsi0357831 Łąka część wsi0357848 Pierogówka część wsi0357854 Podchełm część wsi0357860 Poddąb część wsi0357877 Półanki część wsi0357883 Psiarnia część wsi0357890 Rymarczyna część wsi0357950 Rzeki przysiółek0357908 Smorogówka część wsi0357914 Stawki część wsi0357920 Turoniówka część wsi0357937 Uryciówka część wsi 0357966 Żurawiec przysiółek

Historia Nozdrzca Nozdrzec zwany dawniej Nieczujów istniał w XV w. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1436. Przy sporze Małgorzaty z Dynowa, a Mikołajem Kmitą – kasztelanem przemyskim – wymieniony jest jako jedna z wielu wsi należących do dóbr dynowskich. Nozdrzec odnotowano w 1436 jako własność rodziny Rzeszowskich. W dokumencie źródłowym z 1448 występuje jako osada na prawie niemieckim. Po raz pierwszy mamy informację o sołtysie Nabrzuchu z Nozdrzca. Potem jako właściciele figurują Tarnowscy, założyciele parafii rzymskokatolickiej (przed 1548), którzy sprzedali wieś Nieczujom Wapowskim. W drugiej połowie XVI w. właścicielką była Katarzyna Wapowska, a po niej jej syn Jan Stanisław Wapowski. Po jego śmierci w 1632 Nozdrzec przejął syn Karol Wapowski, który w 1644 sprzedał okoliczne dobra Olbrachtowi Grochowskiemu. W połowie XVI w. właścicielem był też Stanisław Stadnicki, który zniszczył dokumenty parafialne, a kościół przekształcił w zbór protestancki.

Prawdopodobnie w tym miejscu, gdzie zlokalizowany jest obecny pałac, istniał dwór obronny, który podczas potopu szwedzkiego został zniszczony przez wojska siedmiogrodzkie sojusznika Szwedów, Jerzego II Rakoczego, około 16 marca 1657.

Po I rozbiorze Polski w 1772 Nozdrzec znalazł się w zaborze austriackim, najpierw w cyrkule leskim, a do 1782 w sanockim. Ewaryst Andrzej, hr. Kuropatnicki w swym "Opisaniu królestw Galicyi i Lodomeryi", wydanym po raz pierwszy w 1786, pisał: Nostrzeć. Wieś z domem i ogrodem pięknym JW. Michała hrabi Bukowskiego, kawalera orderu ś. Stanisława.

Gdy w 1809 wybuchła wojna polsko-austriacka, na czele wojsk ziemi sanockiej stanął gen. Ksawery Franciszek Krasicki, były oficer kościuszkowski, a zorganizowanym na terenach przyległych do Dynowa oddziałem dowodził dziedzic Nozdrzca, Tadeusz Prek. Władzę administracyjno-polityczną pełnił Józef Parys.

W połowie XIX w. właścicielem posiadłości tabularnej Nozdrzec z Karolówką był Ludwik Skrzyński. Pałac w Nozdrzcu wybudowany został z inicjatywy Ludwika Skrzyńskiego według projektu Seweryna Fredry, w 1843.

W czasie I wojny światowej 15 listopada 1915 Nozdrzec wraz z dworem Skrzyńskich został spalony przez wojska rosyjskie. Następnie około 1920 został przebudowany z niewielkimi zmianami. W ostatnich latach został poddany gruntownej restauracji i przebudowie po zniszczeniach II wojny światowej. Po remoncie do 2011 służył jako ośrodek wypoczynkowy huty szkła w Krośnie. Wokół pałacu zachowały się niewielkie fragmenty parku. Rosną tu jeszcze stare lipy, miłorząb dwuklapowy, dęby szypułkowe, graby i jesiony. W bezpośrednim sąsiedztwie pałacu znajduje się zabytkowa dworska kaplica z 1889, z obrazem Matki Boskiej z dzieciątkiem, oraz przypałacowa oficyna, w której w latach 1945–1994 mieściła się szkoła podstawowa. Od strony południowej i wschodniej wokół kaplicy i przed oficyną zachowała się część umocnień ziemnych.

30 marca 1921 przez Nozdrzec przejeżdżał premier Wincenty Witos.

W czasie II wojny światowej w 1940 r. powstała tu Placówka ZWZAK Nozdrzec-Wesoła obejmująca Hłudno licząca 50 osób, dowodzona przez por. Kazimierza Chrzana ps. Józef, i Franciszka Dudka ps. Dąb wraz z Kapelanem ks. Stanisławem Buczkiem i mjr. ks. Jana Haligowskiego ps. Jaś, Cichy, i wchodząca w skład II Batalionu Brzozowskiego dow. przez ppor. Józefa Florczaka. 25 maja 1943 zorganizowano atak 50 osobowego oddziału pod dow. Józefa Maciołka – Komendanta AK Rzeszów na niemieckie siły policyjne w Pałacu w Nozdrzcu, które opuściły wkrótce ten teren.

Zabytki Zespół pałacowo-parkowy z Pałacem Skrzyńskich z 1843, Kościół parafialny pw. św. Stanisława z 1746: Pierwszy kościół w Nozdrzcu był drewniany, a obok niego istniał cmentarz. Nowy kościół Świętego Stanisława Biskupa został zbudowany z kamienia i cegły w formie krzyża łacińskiegow stylu renesansowo-barokowym w 1746 r. przez proboszcza ks. Jana Banieckiego. Kościół był konsekrowany w roku 1806 przez biskupa przemyskiego Antoniego Dąb-Gołaszewskiego. Młyn turbinowy z 1918, z drewnianym domem

Nozdrzecka Kalwaria Kalwaria na wzgórzu Chełm

Osoby związane z miejscowością Franciszek Ksawery Prek - ur. 1801 r. w Nozdrzcu, w rodzinie szambelana Stanisława Augusta Poniatowskiego – głuchoniemy malarz i pamiętnikarz galicyjski. Jego imię nosi Szkoła Podstawowa w Sielcu k. Sędziszowa Małopolskiego. kapitan Stanisław Prek z Nozdrzca, uczestnik wojen napoleońskich, brat pamiętnikarza Ksawerego Preka. Hr. Konstanty Bukowski h. Ossoria ur. w 1836 r. w Nozdrzcu, kapitan w 700-osobowym korpusie powstańczym gen. Antoniego Jeziorańskiego, walczył pod Kobylanką 1 maja 1863 r., gdzie stoczył zwycięską bitwę z oddziałami rosyjskimi w okolicach Józefowa. Pracował w organizacji powstańczej we Lwowie i Samborze. Wincenty Chmurowicz uczestnik powstania węgierskiego i styczniowego w 1863 r. - pochowany na cmentarzu w Nozdrzcu. Kapitan hr. Józef Skrzyński dowódca jazdy kujawskiej z Nozdrzca poległ 9 lipca 1863 r. bitwie pod Rogowem. Hr. Ludwik Skrzyński z Nozdrzca pracował w organizacji powstańczej w Galicji. Lubomir Zaręba Skrzyński z Nozdrzca służył w oddziale J. Wysockiego i brał udział w wyprawie na Radziwiłłów.

Sport W miejscowości istnieje klub piłki nożnej, San Nozdrzec, grający w B klasie, grupa Krosno III.

Przypisy Raport o stanie gminy Nozdrzec w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 3 BIP gminy, sołectwa Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Linki zewnętrzne

Mapa katastralna wsi Nozdrzec z 1854 Opis wsi na stronie gminy Nozdrzec z lotu ptaka i nie tylko Pałac w Nozdrzcu.

* Kategoria:Wsie w powiecie brzozowskim