Nowiny Brdowskie – wieś położona w Polsce, w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Babiak.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego.
Położenie Miejscowość położona jest na południe od drogi wojewódzkiej nr 263 (Dąbie – Kłodawa – Babiak – Sompolno – Ślesin – Słupca) i na zachód od drogi wojewódzkiej nr 270 (Koło – Brdów – Izbica Kujawska – Lubraniec – Brześć Kujawski), przy drodze lokalnej Brdów – Nowiny Brdowskie – Lipie Góry.
Miejscowość oddalona jest 3,5 km na południe od centrum Brdowa, północną granicę Nowin Brdowskich stanowi ul. Kłodawska (dawniej Ostrowy Brdowskie), która wchodzi w skład Brdowa. Wieś położona jest 6 km na zachód od Babiaka, 17 km na północny wschód od Koła, 140 km na wschód od stolicy województwa – Poznania i 170 km na zachód od stolicy kraju – Warszawy.
Nowiny Brdowskie położone są w głębi lasu.
Demografia i infrastruktura W 2025 roku Nowiny Brdowskie zamieszkiwało około 60 osób. Liczba zabudowań wynosiła około 20 budynków mieszkalnych.
ŹródłaSkorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie pierwszego powszechnego spisu ludności z dnia 30 września 1921 r., Województwo łódzkie, Powiat kolski, Gmina Lubotyń
Historia thumb|150px|left|Tzw. gruby dąb – najokazalszy z nowińskich pomników przyrody Jedna z legend mówi, że przez dzisiejsze Nowiny Brdowskie biegł szlak, przez który przejeżdżali królowie. Do dziś droga łącząca Nowiny Brdowskie z Osówiem zwana jest przez mieszkańców traktem, rośnie przy niej kilka starych dębów o statusie pomnika przyrody. Drzewa te liczą od 300 do 600 lat.
Historycznie miejscowość była integralną częścią dóbr brdowskich. Nowiny Brdowskie (czasem dzielone na Kolonię i Wieś) zaczęły być zasiedlane w okresie kolonizacji tych terenów na przełomie XVIII i XIX wieku. Nazwa „Nowiny” bezpośrednio wskazuje na genezę osady – powstała ona na gruntach leśnych należących do miasta Brdowa lub klasztoru, które zostały zamienione na pola uprawne (tzw. nowizny).
Wiek XIX thumb|150px|left|Pomnik Powstańców Styczniowych
29 kwietnia 1863 r. na terenie Nowin Brdowskich polskie oddziały powstańcze – dowodzone przez Francuza Léona Younga de Blankenheima – stoczyły przegraną bitwę z dwukrotnie liczebniejszymi oddziałami Moskali – dowodzonymi przez gen. Apostoła Spirydonowicza Kostandę. Bitwa w Nowinach Brdowskich, znana jako bitwa pod Brdowem, była jedną z większych bitew powstania styczniowego na pograniczu Kujaw i Wielkopolski. W walce zginęło około 70 powstańców po stronie polskiej; wszyscy polegli zostali pochowani na cmentarzu w Brdowie, a ich pochówek przybrał formę manifestacji patriotycznej. Miejsce bitwy zostało upamiętnione wtedy drewnianym krzyżem i tablicą pamiątkową.
Wieś zaczęła się bardziej rozwijać najprawdopodobniej po pierwszym uwłaszczeniu chłopów w Królestwie Kongresowym, co miało miejsce 2 marca 1864 roku. Nowiny Brdowskie wchodziły w skład gminy Lubotyń.
Wiek XX W 1921 r. Nowiny Brdowskie zamieszkiwały 252 osoby, liczba ta zapewne systematycznie rosła w następnych latach. Bardzo prawdopodobne, że przed wybuchem II wojny światowej, w 1939 r. wzrosła do około 300 mieszkańców.
II wojna światowa Podczas niemieckiej okupacji nazwa wsi została zmieniona na Neuhagen. Od 2 października 1940 do 1 stycznia 1942, z inicjatywy hitlerowców, we wsi działało getto wiejskie dla ludności żydowskiej. Mieszkańcy Nowin Brdowskich w październiku 1940 zostali wypędzeni pieszo do klasztoru w Brdowie, następnie przetrzymywani przez dwa dni w synagodze w Izbicy Kujawskiej, a potem przewiezieni do Koła na badania lekarskie. Zdrowych i młodych mieszkańców wsi wywieziono na przymusowe roboty w głąb III Rzeszy. Z kolei większość mieszkańców Nowin, którzy trafili do Brdowa przesiedlono do Babiaka.
W założonym przez Niemców getcie w miejsce Polaków osiedlono 150 rodzin żydowskich z Koła i 50 rodzin żydowskich z BabiakaGetto w Nowinach Brdowskich, było to łącznie około tysiąc osób.The Holocaust experience in western Poland.. Warunki mieszkaniowe w getcie były bardzo trudne, bowiem Żydzi musieli pomieścić się w 64 wiejskich chałupkach, składających się zaledwie z jednej lub dwóch izb. Z czasem przebudowano wiele stodół na domy mieszkalne. Niemcy pozostawili w getcie siedmiu polskich gospodarzy - pracowników leśnych, a Żydów wykorzystywali do przymusowych prac w polu i w lesie.
Żydzi zorganizowali z czasem w getcie sklepy i piekarnie, handlowali z mieszkańcami okolicznych wsi, młodzież spędzała czas na grze w piłkę i inne gry. Sprawami administracyjnymi getta zajmowała się Rada Żydowska (Judenrat). Z zachowanych listów nadanych przez Radę Żydowską wynika, że zamierzali oni hodować: ziemniaki, żyto, tytoń, zioła lecznicze i inne warzywa. Inwentarz żywy składał się z kilku koni, kilkunastu kóz, ptactwa domowego; rozważano założenie hodowli drobiu. W jednym z domostw funkcjonowało ambulatorium świadczące drobną pomoc medyczną; zorganizowano m.in. szczepionki na tyfus.Przemysław Nowicki: Getto wiejskie Bugaj-Nowiny Brdowskie
W getcie Bugaj-Nowiny Brdowskie przebywał Mordechaj PodchlebnikPrzemysław Nowicki: PODCHLEBNIK Michał (1907 lub 1909-1985) – jeden z nielicznych uciekinierów obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem. Na terenie getta w Nowinach Brdowskich zajmował się on handlem bydłem, a jego teść wytwarzał wędliny. Uzyskał on pozwolenie na pracę w Kole u szynkarza przez pięć dni w tygodniu. W getcie Bugaj-Nowiny Brdowskie przebywał także jego kuzyn - Mordke Podchlebnik, który uciekł do Krośniewic.Przemysław Nowicki: PODCHLEBNIK Mordke (1915-?)
13 stycznia 1942 wszystkich pozostałych Żydów osiadłych w getcie, w liczbie około 600 osób, przewieziono do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem. Tam poddano ich masowej eksterminacji, razem z innymi Żydami i Cyganami z okolicznych miasteczek.DEPORTATIONS TO CHELMNOChelmno - Extermination camp
Po wywiezieniu Żydów z getta Bugaj-Nowiny Brdowskie domostwa zostały zabezpieczone i strzeżone przez Niemców, następnie rozsprzedane niemieckim rolnikom, wiele zostało zburzonych. To co pozostało po majątku Żydów zostało rozgrabione przez Niemców przesiedlonych z Besarabii do Kraju Warty. Po zakończeniu II wojny światowej zaledwie część dawnych mieszkańców, przesiedlonych w czasie funkcjonowania getta, powróciła do Nowin Brdowskich.
Nie jest znana liczba ofiar getta w Nowinach Brdowskich. Jeszcze w latach 70. XX wieku istniała we wsi mogiła skrywająca szczątki zamordowanych. Współcześnie nie istnieje żadne miejsce pamięci poświęcone ofiarom getta w Nowinach Brdowskich, lecz Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej zabiega o jego utworzenie.
Lata 50. XX wieku 22 lipca 1958 r., staraniem komitetu obchodów 95. rocznicy bitwy pod Brdowem, odsłonięto w Nowinach Brdowskich pomnik oraz krzyż ku czci poległych powstańców styczniowych w walce o wolność Polski, którzy zginęli w czasie powstania styczniowego w 1863 r. Napis na tablicy pamiątkowej został skopiowany ze starszej tablicy istniejącej we wcześniejszym miejscu pamięci, które zlokalizowane było w faktycznym miejscu bitwy, około 500 metrów dalej w głąb lasu.
Lata 60. XX wieku thumb|150px|right|Kapliczka z lat 60. XX w. W latach 60. XX wieku w miejscu drewnianej starszej kapliczki zaczęto wznosić kapliczkę murowaną. Fundatorzy - państwo Skoczylas - spotkali się z przeszkodami w jej budowie, gdyż o inicjatywie dowiedziały się władze komunistyczne. Skoczylasowie zostali postawieni przed sądem. Nie zniechęciło ich to jednak i dokończyli budowę kapliczki. Istnieje ona do dziś.
W 1968 roku wieś została zelektryfikowana.
Wiek XXI W 2021 roku dwa dęby: Mirosław i Maciej otrzymały status pomnika przyrody.
W latach 2022–2023 zbudowano we wsi dwa pierwsze odcinki drogi utwardzonej.
Przypisy
Kategoria:Nowiny Brdowskie