Nienawiszcz – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie obornickim, w gminie Rogoźno, nad jeziorami Nienawiszcz Duża i Nienawiszcz Mała.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1388 kiedy odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Nenaviscz”, 1389 „Naviscz”, 1389 „Nenauisscz”, 1391 „Nawiscze”, 1394 „Nenaviczsz”, 1401 „Nawiscz, Nenawiscz”, 1422 „Nyenawyscz”, 1464 „Nawyscz”, 1475 „Nyenawisz”, 1494 „Nawyszcz”, 1500 „Nyenawiszcz”, 1508 „Nyenawysch”, 1510 „Nyenawyschcz”, 1519 „Nienawiscz”. Od nazwy miejscowej wsi Nienawiszcz, pochodzi polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Nienawisckich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była wsią szlachecką należącą do szlachty polskiej z rodu Nienawisckich herbu Przosna. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1464 miejscowość leżała w powiecie poznańskim w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 leżała w parafii Słomowo.

Pierwsze zachowane zapisy o wsi pochodzą z XIV wiecznych zapisów sądowych i dotyczą spraw kryminalnych. W 1388 Mirosław z Tucholi i Nienawiszczy pozwany został przez Macieja Jada z Bądlina o zabójstwo jego brata. W latach 1389-1394 i w 1420 wspomniano Zofię z Nienawiszczy, żonę Mirosława. W latach 1389-1391 pozwała ona Pietrasza ze Słomowa o zabójstwo męża i zabranie jego rzeczy wartości 4 grzywien. Pietrasz zarzucił z kolei, że Mirosław nie był tak samo szlachcicem jak inni, przeciwko czemu protestowała Zofia wraz ze swoim szwagrem Małą z Golęczewa, bratem Mikołaja z Nienawiszczy oraz z innymi krewnymi. W 1391 Pietrasz dowodził przed sądem przy pomocy świadków, że nie zabił Mirosława, ani nie kazał go zabić.

W latach 1394-1404 właścicielem wsi był brat Mirosława Nienawisckiego Mikołaj Nienawiscki z Nienawiszczy. W 1394 wraz z Małą z Golęczewa (prawdopodobnie jego bratem) zostali zobowiązani przez sąd do rezygnacji z Nienawiszczy na rzecz Zofii, jej brata Bodzęty lub wuja Szymona z Boguniewa koło Rogoźna i z Czekanowa. Mieli oni zrezygnować z połowy dziedziny zwanej Nienawiszcz albo dać mu w zamian 60 grzywien. Jeżeli tego nie uczynią, powinni wwiązać Zofię lub jej krewnych w całą dziedzinę Nienawiszcz. W 1401 Mikołaj Nienawicski był w sporze z Blizborem Kurnatowskim. W 1402 toczył kolejny spór z bratanicą Przechną z Nienawiszczy o połowę wsi oraz o ścięcie jej ojcu zboża wartości 15 grzywien. W 1404 toczył spór z Abrahamem Żydem z Pyzdr, gdzie zobowiązany był wykupić w ciągu 6 tygodni swój dokument zastawny.

W 1401 Sędka z Nienawiszczy była w sporze sądowym z Blizborem z Kurnatowic. Jako dziedziczka wsi miała dzierżyć swoją ojcowiznę wraz z dobrami doń przynależnymi, dopóki dzieci nie ukończą 12 lat. W 1402 odnotowano Przechnę z Nienawiszczy. W 1403 Bodzęta z Nienawiszczy wraz ze swoim ojcem i braćmi toczył w sądzie spór z Pietraszem Wojnowskim w sprawach wartości 3 grzywien. W 1409 jako świadek odnotowany został Paszek Rzepczyński prawdopodobnie właściciel ziemski w Nienawiszczy. W 1414 Stanisław z Nienawiszczy był w sporze z Teodorykiem Margonińskim o 80 grzywien sumy głównej oraz o czynsze od niej.

W latach 1419-1424 wymieniony został Mirosław, w latach 1419-1420 Nosala i w latach 1423-1424 Dziersław z Nienawiszczy., bracia wywodzący się z Nowej Wsi w parafii św. Wojciech koło miasta Poznania. W latach 1419-1420 Mirosław i Nosala zostali pozwani przez swoją siostrę Szymkę, żonę Dziersława z Jabłkowa, koło Skoków w powiecie gnieźnieńskim, o 40 grzywien. W 1420 w imieniu uczciwej Szymki jej mąż skwitował Mirosława i Nosala z posagu i uwolnił od wszelkich innych spraw, w których pozywała ich niegdyś Szymka. W 1420 Mirosław pozwany został przez Piotra kmiecia z Wargowa o to, że jego matka Zofia Nienawiscka zabrała bezprawnie majątek Piotra o wartości 20 grzywien i osadziła tam Mirosława. W 1423 Mirosław i Dziersław niegdyś dziedzice w Nienawiszczy toczyli spór sądowy z Dobrogostem z Dąbrówki Ludomskiej o szkody. W 1424 Mirosław i Dziersław niegdyś dziedzice z Nienawiszczy przedstawili w sądzie dokument dotyczący nabycia Nowej Wsi w parafii Święty Wojciech koło Poznania.

W latach 1419-1421 odnotowana została Szymka siostra Mirosława i Nosali z Nienawiszczy, żona Dziersława z Jabłkowa. W 1421 uzyskała na mocy prawa bliższości od Wincentego z Potrzonowa dziedzinę Nienawiszcz i w ciągu 6 tygodni miała dać mu pieniądze lub zrezygnować z roszczeń. W latach 1422-1429 odnotowano Dobiesława Raczkowskiego z Nenawiszczy. W 1422 uzyskał on od Wincentego Potrzonowskiego dziedzinę Nienawiszcz z tytułu prawa bliższości i zobowiązał się zapłacić mu 200 grzywien. Wincenty zeznał jednak, że za Nienawiszcz zapłacił o 95 grzywien więcej czyli 295 grzywien. W 1427 woźny sądu ziemskiego Przesiecki zeznał przed sądem, że stracił listy poręczenia Dobrogosta Szamotulskiego za Maćka Potrzonowskiego i tegoż Dobiesława. W 1429 Dobiesław Raczkowski był w sporze z Bogusławem z Oleśnicy.

Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XV i XVI wieku. W 1471 Nienawiszcz Jana i Stanisława ze Słomowa znalazła się w wykazie wsi, które nie zapłaciły poradlnego i nie dopuściły do jego egzekucji. W 1475 część Słomowskiego we wsi znalazła się w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór z Nienawiszczy o nie ustalonym wymiarze. W 1510 pobór z części Mikołaja Gorzewskiego od 1,5 łana. W 1510 w Nienawiszczy wsi panów z Gorzewa znajdowały się 3 łany osiadłe, wiele łanów opustoszałych i trzech zagrodników. W 1563 miał miejsce pobór z Nienawiszczy. W latach 1577, 1580-1581 odnotowano pobór ze wsi należącej do Grzegorza Wojnowskiego. W 1581 pobrano opłaty od 4 zagrodników. thumb|150px|Krzyż ofiary Kurta Henkego

W 1563 właścicielem wsi był Grzegorz Wojnowski herbu Nałęcz. Nienawiszcz należała wówczas do parafii w Słomowie. W 1622 późniejszy wojewoda kaliski Andrzej Grudziński chcąc podnieść gospodarczo swoje dobra w Nienawiszczu osadził nowych osadników na prawie czynszowym - jednak znowu zostały opuszczone i popadły w ruinę. Dopiero osadnictwo z drugiej połowy XIX wieku przyczyniło się do rozwoju Nienawiszcza. Z tego też okresu pochodzi charakterystyczna zabudowa wsi. W 1841 wieś zamieszkiwało 221 osób, w 1931 225 w tym 152 Niemców.

8 września 1939 roku rolnik niemiecki Kurt Henke zastrzelił niezidentyfikowanego młodego człowieka lat około 20. Miejsce egzekucji upamiętnia krzyż.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

Przypisy

Bibliografia

"Rogoźno i okolice" wyd. Rogoźno Wlkp. 1998 Autor zbiorowy. Wydawca: Towarzystwo przyjaciół Rogoźna Muzeum Regionalne im. Wojciechy DUTKIEWICZ w Rogoźnie

Linki zewnętrzne

Kategoria:Rogoźno (gmina)