Pol Pot

Pol Pot, właściwie: Saloth Sâr, znany także pod pseudonimami Brat Numer Jeden oraz Wujek Sekretarz, także Pol, Pouk, Hay, PhemRobert S. Robins, Jerrold M. Post, Paranonoja polityczna.Psychopatologia nienawiści, s. 318, Książka i Wiedza, Warszawa 1999, .Adam W. Jelonek, Kambodża, s. 326, Trio, Warszawa 2008, / . (ur. najprawdopodobniej 19 maja 1925 w Prek SbauvWedług niektórych źródeł, m.in. oficjalnych akt kolonialnych, Pol Pot urodził się 25 maja 1928. Sam Pol Pot potwierdził datę wcześniejszą w wywiadzie udzielonym w 1997 Nate Thayer, por. David Chandler., zm. 15 kwietnia 1998 w Anlong Veng) – w okresie od 17 kwietnia 1975 do 7 stycznia 1979 roku dyktator Kambodży, członek Komunistycznej Partii Kambodży, przywódca Czerwonych Khmerówhistmag.org/Czerwoni-Khmerzy-i-ich-krwawe-rzady-w-Kambodzy-17627 i zbrodniarz komunistyczny. Zdaniem wielu badaczy oraz środowisk opiniotwórczych twórca najskrajniejszej formy totalitaryzmu w całej historii ludzkościRobert S. Robins, Jerrold M. Post, Paranoja polityczna. Psychopatologia nienawiści, s. 307–321, Książka i Wiedza, Warszawa 1999.Bestie XX wieku, cz. I: Pol Pot, „Fakty i Mity” nr 1 (618) 12 stycznia 2012, s. 12–13, Dobijanie Pol Pota, „Wprost”, 19 grudnia 2011 – 1 stycznia 2012, s. 92–94, . Z zawodu był nauczycielem.

Życiorys Dzieciństwo i nauka w Kambodży Wychował się w zamożnej rodzinie chłopskiej, jako ósme z dziewięciorga dzieci Saloth Pena i Sok Nem, którzy wyróżniali się spośród swojej społeczności wyjątkową pobożnością oraz prowadzili dającą wysokie zbiory farmę ryżową, natomiast sam Sar jako mały chłopiec był dzieckiem bardzo spokojnym i niestwarzającym problemów wychowawczych i nigdy nie zaznał ciężkiej pracy na farmieMiranda Twiss, Najwięksi zbrodniarze w historii, s. 166, Muza S.A. Warszawa 2004,2005 .Monika Warneńska, Śladami Pol Pota, s. 42–43, Warszawa 1999, , nr 2271..

Zanim został wysłany do zachodniej szkoły w Phnom Penh, jego rodzice postanowili że spędzi rok w klasztorze buddyjskim Wat Botum Vaddei, na południe od pałacu, gdzie uczniowie pobierali naukę czytania i pisania po khmersku. Latem 1935 roku, w wieku dziesięciu lat Sar opuścił klasztor i zamieszkał ze swoim bratem Suongiem, a we wrześniu rozpoczął naukę w szkole podstawowej „Ecole Miche” w Phnom Penh, do której chodził również jego przyjaciel Chhay. Szkoła była prowadzona przez francuskich księży, którzy nauczali w języku francuskim. Saloth Sar miał problemy z nauką – świadectwo ukończenia szkoły podstawowej uzyskał w 1943 roku, a powinien w 1941. Udało mu się to po dwukrotnym powtórzeniu roku, co było częstą praktyką we francuskim systemie edukacji, jeśli chodzi o dzieci które miały problemy w nauce. Udało mu się dostać do nowo powstałego internatu na poziomie gimnazjum College Preah Sihanouk w Kompong Cham.

W tym czasie wybuchła II wojna światowa, władzę nad Kambodżą zaczęła sprawować Francja Vichy. Pol Pot i jego rówieśnicy byli zmuszani w internacie do śpiewania pieśni ku czci marszałka Pétaina. Odmawiano też modlitwę, która była parodią modlitwy Ojcze Nasz, i w której wychwalano przywódcę Vichy.

Niedługo potem Tajowie zaczęli najeżdżać francuskie Indochiny. Sprawą postanowiło zająć się Cesarstwo Japońskie i nakazało Francji oddać Syjamowi większość terenów spornych. Ziemie Kambodży – prócz miasta Siem Reap i Angkor Wat – zostały opanowane przez Syjam. W Kambodży narodził się nacjonalizm, zaczęto wydawać gazetę „Nagaravattę”, która mniej więcej od 1940 roku przyjęła antykolonialny i antywietnamski charakter. Dochodziło do zamieszek, które nazwano „Rewoltą Parasoli”. Jednakże Pol Pot nie brał w niej udziału i prawdopodobnie nie był nawet jej świadkiem, choć przebywał wtedy w mieście, nie czytywał również Nagaravatty i podobnie jak jego znajomi, nie interesował się polityką.

W gimnazjum Pol Pot był równie słabym uczniem, jak w szkole podstawowej. Grywał na skrzypcach w szkolnej orkiestrze, jednak niezbyt dobrze, później zaczął grać na tradycyjnym khmerskim instrumencie roneat. W gimnazjum wykształciło się jego zamiłowanie do poezji – jego ulubionym twórcą był Verlaine – oraz do muzyki. Grywał w piłkę nożną i wykazywał oznaki talentu, należał do szkolnego klubu koszykarskiego i pomagał inspicjentowi w trupie teatralnej.

Po przewrocie z 9 marca 1945 roku, gdy Japończycy dokonali w Kambodży zamachu stanu, a król ogłosił niepodległość, szkołę Sara zamknięto na przedłużoną przerwę noworoczną. Sam zamach stanu wywołał szok u Kambodżan, którzy zobaczyli jak nietykalni i niemal boscy Francuzi byli brani do niewoli, wielu Kambodżan przyznawało, że te wydarzenia zmieniły ich sposób myślenia. Jednak Saloth Sar miał inne priorytety, po zamknięciu szkoły razem z wieloma innymi uczniami wyruszył z trupą teatralną, aby zarobić na wyjazd do świątyni w Angkor Wat. Podczas pielgrzymki zdał sobie sprawę z dawnej potęgi kraju i zapragnął wyzwolić kraj spod okupacji francuskiej.

Po powrocie do gimnazjum, nowy nauczyciel Khvan Siphan zachęcił Sara do cięższej pracy, dzięki czemu jego wyniki w nauce faktycznie się poprawiły. W następnym roku przygotowywał się do egzaminu kończącego gimnazjum. Latem 1947 roku Sar zaliczył egzaminy końcowe i został przyjęty do liceum Lycee Sisowath. Dla ucznia o ocenach Pol Pota było to duże osiągnięcie, szkoła przyjmowała tylko 120 osób rocznie. Jednak Sar znowu opuścił się w nauce i latem 1948 roku nie zdał egzaminów do wyższych klas liceum, przez co naukę kontynuował w Szkole Technicznej w Russey Keo na północnych przedmieściach Phnom Penh. Sarowi udało się zdać, jednak nie wiadomo, czy jest to zasługa jego wzmożonej nauki, czy też przez to, że jego wietnamski nauczyciel każdemu wystawiał dobre oceny. Rok wcześniej rząd wprowadził stypendia pozwalające trzem najlepszym uczniom z Russey Keo na odbycie studiów we francuskich szkołach Inżynieryjnych, a w tym roku aż pięciu. Pol Potowi udało się załapać do pierwszej piątki, co zapewniło mu miejsce w wąskiej elicie – od początku XX wieku mniej niż 250 kambodżańskich uczniów mogło się uczyć za granicą.

Dzień przed wyjazdem król przyjął na audiencji stypendystów, w tym Sara. Następnego dnia rano, po audiencji, udał się z grupą do Sajgonu, skąd następnie drogą morską wyruszono do Francji. Wówczas Pol Pot nie interesował się jeszcze polityką, wpływ na niego i jego ideologię miał wywrzeć dopiero pobyt w Paryżu.

Nauka w Paryżu Saloth Sar dotarł do Paryża 1 października 1949 roku, po nocnej podróży z Marsylii. Dzięki bratankowi króla Monivonga, księciu Sisowatha Somonoponga, który również studiował w Paryżu i to w tej samej szkole co Pol Pot, udało mu się znaleźć dobre mieszkanie. Pomimo nauki we francuskiej szkole, Pot miał problem z językiem francuskim, potrafił jednak porozumiewać się nim w stopniu wystarczającym. Za namową bratanka króla Pol Pot wstąpił do Związku Studentów Khmerskich (AEK). Początkowo Pol Pot miał całkiem dobre oceny, jednak egzamin końcowy zdał dopiero za drugim razem.

Latem 1950 roku khmierskie czasopismo „Khemara Nisut” ogłosiło, że AEK oferuje możliwość wyjazdu za granicę podczas wakacji. Wycieczka do Szwajcarii kosztowała 70 dolarów amerykańskich, z kolei podróż do Jugosławii była darmowa. Pol Pot z powodu braku środków wybrał ten drugi wyjazd, gdzie pracował przy budowie autostrady; powrócił tam również w roku następnym. Dla wielu Khmerów było to niezwykłe przeżycie, gdyż zobaczyli wiarę ludzi i zjednoczenie wokół własnych przywódców.

W nowym roku szkolnym Samonopong wrócił do domu, przez co Saloth Sar nie miał gdzie mieszkać. Według Pol Pota to właśnie wtedy miał mieć kontakt z postępowymi studentami, którzy wywarli na niego duży wpływ. Jednym z nich był Ieng Sary. Poznał on szukającego mieszkania Pol Pota za pośrednictwem swojego przyjaciela. Dla Sary’ego niepodległość Kambodży była najważniejszą sprawą, ale po pewnym czasie zaczęła się splatać z komunizmem.

Tymczasem AEK nawiązał współpracę z lewicowym Francuskim Narodowym Związkiem Studentów (UNEF). Później odbyło się spotkanie 30 khmerskich studentów, które zorganizował Thiounn Mumm, wkrótce po nim indywidualnie namawiano do wstąpienia w struktury tajnej organizacji Cercle Marxiste, ich członkami stali się Ping Say, Chhopininto, a potem Saloth Sar. Nie wiadomo w jakim dokładnie czasie Pol Pot dołączył do Cercle Marxiste, która liczyła około 300 członków, ale przypuszcza się, że była to jesień lub zima 1951 roku. Tam Saloth Sar zapoznał się z dziełami komunizmu: „ABC komunizmu” Nikołaja Bucharina i Jewgienija Prieobrażenskiego, „Manifestem komunistycznym” Karola Marksa i Fryderyka Engelsa, oraz „O nowej demokracji” Mao Zedonga. Saloth Sar wyznał, że miał problemy ze zrozumieniem dzieł Karola Marksa, za to bardzo spodobał mu się stalinizm, który był oficjalną ideologią Francuskiej Partii Komunistycznej [FPK] – te zainteresowania zaczęły się objawiać zimą 1951 roku.

W międzyczasie Sar stracił zainteresowanie studiami. Jesienią 1951 roku zaczął myśleć nad swoim życiem i jego celem. W lecie nie zdał egzaminów na zakończenie drugiego roku studiów. To właśnie wtedy celem Pol Pota stała się rewolucja, postanowił związać się z FPK, która była antyintelektualna, więc z radością przyjęła do siebie Salotha Sara. Wtedy też zaczął czytać ich czasopismo Les Cahiers Internationaux. Podobnie jak inni członkowie Cercle, Pol Pot przeczytał „Historię Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii”, oraz „Krótki Kurs”, autorstwa Józefa Stalina. Według Pol Pota te dzieła były o wiele bardziej zrozumiałe niż Marksa. Z tej pierwszej Pol Pot poznał materialistyczną definicję narodu, która zaprzeczała temu, że naród jest rasową grupą, a nie wytworzoną historycznie wspólnotą ludzi. Druga praca była niczym elementarz dla partii komunistycznych po wielkim terrorze. Stalinizm wzbudził oddźwięk wśród Khmerów, jednak w tamtym okresie Saloth Sar był mniej radykalny niż Sary, który był typowany na rewolucyjnego przywódcę. Sam Pol Pot prowadził pogadanki i pomagał powielać gazetę „Reaksmei” oraz zaczął czytać „L’Humanité”, które ukazywało priorytety francuskiego stalinizmu. Dzięki tej gazecie poznał „herezję” Tito – wielu Khmerów z nim sympatyzowało, ponieważ poszedł własną drogą i przeciwstawił się Związkowi Radzieckiemu.

Inny wpływ na Salotha Sara miało wywrzeć przemówienie Mao Zedonga „O nowej demokracji”, gdyż zawierało plan rewolucji dla krajów kolonialnych. Według Mao rewolucje w takich krajach powinny być dwuetapowe, najpierw rewolucja demokratyczna przez przymierze różnych klas: chłopów, burżuazji i robotników – w tamtym okresie demokracja stała się synonimem komunizmu, dlatego potem Czerwoni Khmerzy nazwali swoje państwo „Demokratyczna Kampucza” – a dopiero potem rewolucja socjalistyczna. Tym stwierdzeniem Mao uznał, że kraje kolonialne nie muszą przechodzić przez etap burżuazji, oraz zachęcał, aby łączyć właściwości narodowe z marksizmem, oraz podobnie jak Stalin zachęcał, aby zniszczyć każdego kto sprzeciwia się partii. Nauki Mao spodobały się Pol Potowi i Khmerom, gdyż Kambodża była krajem kolonialnym, jednak stalinizm i maoizm „stwarzały problem”, który przeszkadzał rewolucjonistom, gdyż według tych ideologii do przeprowadzenia rewolucji jest potrzebny proletariat przemysłowy, którego Kambodża nie posiadała.

Jednakże ideologia Pol Pota została uzupełniona przez rewolucję francuską – pewnego razu znalazł książkę na straganach o tytule „Wielka Rewolucja Francuska 1789-1793”. Narodowa rewolucja która odbyła się we Francji najbardziej odpowiadała warunkom w Kambodży, bowiem była to rewolucja dokonana przez przymierze trzech klas: intelektualistów, burżuazji i chłopów.

Pol Pot drugi raz z rzędu nie zdał w Szkole Radioelektrycznej, przez co jego stypendium zostało wstrzymane. Wtedy 15 grudnia 1952 roku Sar zaokrętował się na SS „Jamaique” i wrócił do Kambodży.

Wstąpienie do ruchu khmerskiego