thumb|240px|Kościół pw. św. Kazimierza thumb|240px|Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II thumb|240px|Kanał Górnonotecki w Łochowie thumb|240px|Śluza Łochowo thumb|240px|Zabudowa thumb|240px|Widok z Łochowa w kierunku Doliny Kanału Bydgoskiego Łochowo (niem. Lochowo) – wieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Białe Błota, na zachód od Bydgoszczy, przy drodze nr 1926 do Nakła.
W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Łochowo, po jej zniesieniu w gromadzie Białebłota. W latach 1950–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.
Położenie Łochowo jest wsią usytuowaną na zachód od Bydgoszczy, w gminie Białe Błota. Od zachodu graniczy z Łochowicami, od wschodu poprzez Kanał Górnonotecki z wsią Lisi Ogon, od południa z Puszczą Bydgoską, zaś od północy z Kanałem Bydgoskim.
Pod względem fizyczno-geograficznym Łochowo leży w obrębie Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionie Terasa Łochowska (IX terasa 66–69 m n.p.m.)Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996..
Charakterystyka Łochowo to wieś sołecka o bogatych tradycjach osadniczych sięgających XVI wieku. Obecnie ma charakter wsi podmiejskiej, położonej 2,5 km od granic Bydgoszczy. Miejscowość od lat 90. XX wieku wykazuje dużą dynamikę rozwoju, czerpiąc z bliskości Bydgoszczy znaczne impulsy rozwojoweGmina Białe Błota. Wczoraj – dziś – jutro. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Płotkowskiego. Urząd Gminy Białe Błota 1998. .. Dominujący sposób użytkowania to mieszkalnictwo wraz z zespołami handlu i usług nakierowanych na zaspokojenie potrzeb miejscowych. Zabudowa na terenach rolnych wzdłuż Kanału Bydgoskiego posiada walory historyczne i krajobrazowe.
Północną granicą wsi jest zbocze Doliny Kanału Bydgoskiego, a od południa przylega do Puszczy Bydgoskiej. Przez wschodnie obrzeża miejscowości przepływa Kanał Górnonotecki. Został on zbudowany w 1774 r. początkowo zasilając jedynie w wodę Kanał Bydgoski. Od 1882 r. jest również fragmentem kanału żeglownego łączącego jezioro Gopło z drogą wodną Wisła-Odra. W pobliżu Łochowa znajdują się dwie śluzy na kanale: VII Łochowo i VIII Lisi Ogon, o wysokości podnoszenia 3,1 m każda. Wieś przecina droga powiatowa łączącą Nakło nad Notecią z Bydgoszczą. W centrum znajduje się kościół rzymskokatolicki zbudowany w 1902 r., który jest siedzibą parafii św. Kazimierza.
Miejscowość dysponuje również Zespołem Szkół im. Jana Pawła II, ośrodkiem zdrowia, domem kultury, OSP, pocztą, sklepami oraz przedsiębiorstwami (np. Vitroflora). Działalność rolnicza posiada znaczenie drugorzędne. Na terenie Łochowa funkcjonuje tylko 7 gospodarstw rolnych powyżej 1 haZmiana Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania gminy Białe Błota. Urząd Gminy w Białych Błotach. maj 2010.. W miejscowości funkcjonują dwa kluby sportowe: KS „Łochowo” oraz Uczniowski Klub Sportowy. W klubach działają m.in. sekcje piłki nożnej, koszykowej i gimnastyki sportowej. Bazę sportowo-rekreacyjną stanowi boisko sportowe i sala gimnastyczna.
W Łochowie działa Wiejski Ośrodek Kultury, w którym spotyka się i działa zespół folklorystyczny „Łochowianie”. Wielopokoleniowy zespół folklorystyczny wraz z kapelą obchodził w 2002 roku jubileusz dwudziestolecia swojego istnienia. Zespół jest laureatem wielu nagród i wyróżnień na festiwalach regionalnych i krajowych. Potrzeby czytelnicze realizuje istniejąca od 1955 r. biblioteka.
W skład wsi wchodzą wyodrębnione przestrzennie części o nazwach: Za Kanałem i Nad Łąkami. Pierwsza z nich stanowi wybudowanie powstałe w okresie budowy Kanału Górnonoteckiego, a druga niewielką osadę o rolniczym charakterze.
Zabytki Wśród obiektów zabytkowych na terenie Łochowa można wymienić: kościół pw. św. Kazimierza (murowany z czerwonej cegły, zbudowany w 1902 r.), śluza „Łochowo”, cmentarz katolicki, zespół dworsko-parkowy oraz zespół folwarczny.
Rekreacja Zapleczem rekreacyjnym Łochowa jest Puszcza Bydgoska otaczająca miejscowość od południa oraz rozlegle łąki w Dolinie Kanału Bydgoskiego. Ścieżki spacerowe wiodą również wzdłuż Kanału Górnonoteckiego.
Przez Łochowo przebiega szlak turystyczny „Nadnotecki” wiodący od bydgoskich Prądów przez Tur, Nakło nad Notecią i dalej na zachód wzdłuż Noteci.
W styczniu 2020 przystąpiono do budowy 6,22-km drogi rowerowej do Kruszyna Krajeńskiego przez Drzewce i Murowaniec, wraz z stalową kładką nad Kanałem Gónonoteckim między ulicami Laskową i Niedźwiedzią. Koszt inwestycji to prawie 7,8 mln złRowerzyści w gminie Białe Błota będą zadowoleni. Duża inwestycja. Ważąca 20 ton stalowa konstrukcja o długości 30 metrów zawisła nad kanałem 29 maja 2020Ostatni tydzień wakacji. Pomysł na kajak i na wycieczkę rowerową w Białych Błotach.
Również w 2020 otwarto przystań kajakową przy ul. Lamparciej, na Kanale GórnonoteckimWakacje 2020. Malownicza wycieczka kajakiem po Kanale Górnonoteckim.
Historia Prehistoria Ślady osadnictwa na terenie Łochowa pochodzą z okresu środkowej epoki kamiennej (6 tys. lat p.n.e.), wkrótce po ustąpieniu lodowcaSobecki Włodzimierz: Lisi Ogon, Łochowo – najdawniejsze ślady osadnicze. [w:] Kalendarz Bydgoski 2013.. Głównym zajęciem tutejszej ludności było rybołówstwo oraz kopieniactwo. O rybołówstwie świadczą narzędzia kultury maglemoskiej z wykopalisk koło Lisiego Ogona, które znajdują się w zbiorach Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy. Obozowiska zakładano nad brzegami rzek, na terenach podmokłych, co odpowiada warunkom topograficznym Łochowa, w tej epoce położonego nad zalaną wodami Pra-Wisły Doliną Kanału Bydgoskiego. Obfitość ryb uzasadniała dominująca rolę rybołówstwa w zaopatrzeniu w żywność ówczesnej ludności, z przewagą nad rolnictwem i myślistwem. Łowiono na ogół z dłubanych czółen za pomocą ości i innych ostrych narzędzi. Najbardziej pospolitą rybą poławianą w wodach śródlądowych był szczupak. W późniejszym okresie o wyżywieniu zaczęło decydować myślistwo, pasterstwo i rolnictwo.
Okres staropolski Wieś Łochowo, należąca do starostwa bydgoskiego została odnotowana w źródłach pisanych w 1520 rokuHładyłowicz Konstanty Jan: Zmiany krajobrazu i rozwój osadnictwa w Wielkopolsce od XIV do XIX wieku. Lwów 1932.. Wieś królewska starostwa bydgoskiego położona była w końcu XVI wieku w powiecie bydgoskim województwa inowrocławskiegoAtlas Historyczny Polski. Kujawy i ziemia dobrzyńska w drugiej połowie XVI wieku, część II komentarz, indeksy, Warszawa 2021, s. 149.. Istniał tu folwark, całkowicie zniszczony w czasie potopu szwedzkiego i jeszcze w 1673 r. niemal opuszczony. W 1681 roku we wsi mieszkało pięciu chałupników, którzy płacili czynsz roczny w kwocie 50 florenów oraz świadczyli pańszczyznę 24 dni w roku we żniwa. Przed wojną północną mieszkało w Łochowie 6 rodzin chłopskich, karczmarz i owczarz, który posiadał 600 owiec. Od 1712 do 1717 roku folwark całkowicie opustoszał. Ludność wiejska pod wpływem ciężarów spowodowanych wojną ratowała się ucieczką, bądź też pozostała na miejscu, ale była tak zrujnowana, że nie mogła płacić podatkówŻmidziński Franciszek: Przemiany w gospodarce wiejskiej starostwa bydgoskiego w latach 1661-1772. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 13. Prace Komisji Historii IX. Warszawa-Poznań 1973.. Odbudowa gospodarcza wsi rozpoczęła się ok. 1720 r. W 1744 r. z kontraktu wójta bydgoskiego, mieszkało tu 5 rodzin, owczarz oraz kołodziej. We wsi istniała karczma, w której szynkowano m.in. piwo bydgoskie oraz gorzałkę. Chłopi mieli obowiązek odprawiać szarwark 12 dni rocznie na rzecz wójta bydgoskiegoGuldon Romana, Guldon Zenon: Inwentarz wójtostwa bydgoskiego z 1744 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 10. Prace Komisji Historii VII. Bydgoszcz 1970.. W roku 1765 na 11 włókach było w Łochowie już 13 gospodarzy (olędrów), którzy dzierżawili wieś z kontraktu wójta bydgoskiego Maurycego BrühlaBartowski Krzysztof: Udział starostwa i wójtostwa bydgoskiego w kolonizacji holenderskiej. [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 1.. Tym samym nastąpiła częściowa parcelacja folwarku starościńskiegoKabaciński Ryszard: Inwentarze starostwa i wójtostwa bydgoskiego z lat 1753-1766 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Źródła do dziejów Bydgoszczy. Nr 9. Warszawa-Poznań 1977.. W kontrakcie mieli zastrzeżone prawo chowania inwentarza, budowania się i pobierania z lasów starościńskich drzewa na opał. Płacili rocznie czynsz, gajowe, pogłówne i hibernę, w sumie 953 zł polskich. W inwentarzu podane są także granice osady, które biegły „od folwarku Chwała Bogu zwanego po błota graniczne z Pawłówkiem, a dalej aż do granic z Gorzeniem, Murowaniem i krasińskiemi wsiami”.
Przejście Łochowa w 1772 roku pod władzę pruską z chwilą I rozbioru Polski, w sposób drastyczny ograniczyło przedłużenie kontraktów, a co za tym idzie, zamieranie osadnictwa olęderskiego.
Według informacji z katastru fryderycjańskiego z 1773 roku w Łochowie, określonym jako wieś wójtostwa bydgoskiego, mieszkało 110 osób, w tym 13 gospodarzy i 6 komorników, którzy za mieszkanie i wyżywienie pracowali u właściciela.
Okres zaborów W latach 1773–1774 na północ od wsi wybudowano Kanał Bydgoski, zaś na wschód od niej kanał zasilający. Materiały do budowy (np. kamienie) pozyskiwano m.in. z pól i lasów przylegających do Łochowa.
W 1816 r. wieś posiadała 21 domów i 121 mieszkańców. W latach następnych nastąpił rozwój Łochowa, większy niż sąsiednich wsi. Napływali bardzo licznie koloniści niemieccy, którzy korzystali z pomocy finansowej państwa pruskiego. W rezultacie postępowała niekorzystna z polskiego punktu widzenia zmiana oblicza narodowościowego ludności w całym zresztą regionie bydgoskim. Zamieszkujący Łochowo koloniści niemieccy nie przybywali tu bezpośrednio z Niemiec, lecz z terenów położonych w dolinie Noteci, głównie na południe od Łochowa, gdzie osadnictwo niemieckie pojawiło się wcześniej.
Łochowo w XIX wieku to wieś czynszowa otoczona od południa lasem, a od północy otwarta na rozległe łąki nad Kanałem Bydgoskim. W I połowie XIX wieku miejscowość składała się ze wsi, leśnictwa, osady i stolarni. Do 1858 roku dokonano uwłaszczenia gospodarstw chłopskich. We wsi najlepiej rozwijała się hodowla owiec, w mniejszym stopniu krów, świń, wołów i koni. W II połowie XIX w. hodowla owiec poważnie zmalała kosztem zwiększenia pogłowia trzody chlewnej i bydła rogatego. Jako siłę pociągową wykorzystywano woły, w mniejszym stopniu konie.
Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że we wsi mieszkało 177 osób (167 ewangelików, 10 katolików) w 25 domachVerzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833.. Według opisu Jana Nepomucena Bobrowicza z 1846 r. wieś Łochowo należało do rządowej domeny bydgoskiej. We wsi istniała filialna świątynia ewangelicka. Kolejny spis z 1860 r. podaje, że we wsi Łochowo mieszkało 293 osób (268 ewangelików, 25 katolików) w 36 domach. Dodatkowo w osadzie Patzerie mieszkało 12 ewangelików. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w BydgoszczyVerzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860.. Z kolei Słownik geograficzny Królestwa Polskiego dla roku 1884 podaje 661 mieszkańców, w tym 585 ewangelików i 31 katolikówhttp://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/675 dostęp 17-09-2014.. Przytłaczającą większość stanowiła ludność niemiecka, a około trzecią cześć mieszkańców stanowili analfabeci.