Łęki Wielkie – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie grodziskim, w gminie Kamieniec. Na południe od wsi przepływa Północny Kanał Obry.
Nazwa Wieś istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1298 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Lanki”, 1352 „Lanky”, 1394 „Løky, Laøky”, 1399 „Lanka Maior, Magnum Lanky”, 1423 (wg zachowanej kopii z lat 1488-1492) „Maior Lanky”, 1428 „Ląnky”, 1434 „Minora Lanky, Minor Langy”, 1445 „Lancky”, 1448 „Magna Lanky”, 1450 „Lanka”, 1462 „Wyelgelanky, Wyelgalanka”, 1476 „Maius Lanky, Magna Lanky”, 1493 „Magna Lankye”, 1493 „Lanky Wyelkye”, 1502 „Laky Vyelge”, 1502 „Laky Wyelge”, 1510 „Lankye, utraque Lankye”.
Nazwa wsi pochodzi zapewne od łąk znajdujących się w pobliżu, w dolinie Obry. Wcześniejsze nazwy to: Łąka, Lęky major, Lanki, Lanky, Lanczko.
Historia Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Archeolodzy zidentyfikowali grodzisko wklęsłe i ślady dwóch osad koło wsi Łęki Wielkie.
Początkowo wieś należała do lokalnego opola, które było reliktem przedpaństwowej wspólnoty rodowo-terytorialnej, a w późniejszym okresie stało się administracyjnym podokręgiem kasztelanii. W 1412 odnotowani zostali mieszkańcy tego opola zwani „opolnikami” z Łęk Wielkich (łac. „opolniczi lanczszczi”). Zostali oni zobowiązani przez sąd ziemski do usypania kopca narożnego i potwierdzić go przysięgą (łac. „iuramento aprobare”), pomiędzy posiadłościami Wincentego Łąckiego i Szczepana Rzeszotarzewskiego z Rzeszotarzewa (obecnie to Rostarzewo). Łęki Wielkie nie miały granicy z tą wsią i nie wiadomo jakiej wsi należącej do Rzeszotarzewskiego ten zapis dotyczył. Kolejny zapis z 1430 świadczący o przynależności do opola mówi o tym, że sąd wyznaczył termin zwołania starców opolnych (po 6 z każdej strony) dla wyznaczenia i zaprzysiężenia prawdziwych granic pomiędzy Łękami Wielkimi a wsią Prochy Małe.
Od średniowiecza miejscowość była wsią szlachecką w dobrach czarnkowskich należącą do lokalnej, wielkopolskiej szlachty z rodu Łąckich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Srockich, Sokołowskich, Zbąskich. Od XVI do XIX wieku Łęki Wielkie należały do Opalińskich, Gnińskich i Mielżyńskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1446 odnotowano ją w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1298 była siedzibą własnej parafii.
Pierwszy historyczny zapis o wsi pochodzi z XV wiecznych archiwów kościelnych. W 1298 biskup poznański Andrzej Zaremba w podziale diecezji poznańskiej wymienił parafię w Łękach Wielkich leżącą w archidiakonacie mniejszym - pszczewskim.
W 1304 odnotowany został jako świadek komes Andrzej z Łęk Wielkich w średniowiecznym dokumencie dotyczącym młyna zbożowego we wsi Ruchocina Gać koło Wolsztyna (obecnie to Ruchocki Młyn). W 1352 odnotowany został Bodzęta z Łęk -uczestnik konfederacji Maćka Borkowica, która była XIV wieczną konfederacją rycerstwa wielkopolskiego. Jednak historycy mają wątpliwości czy na pewno pochodził on z Łęk Wielkich czy z innej wsi o podobnej nazwie.
Duża ilość informacji o wsi zachowała się w historycznych archiwach sądowych. W latach 1416-1453 dziedzicami wsi byli synowie zmarłego Wincentego Łąckiego -Mikołaj Łącki oraz Jan Łącki notowany w latach 1416-1447 . W 1416 toczyli oni spór sądowy z Januszem Rzeczycą o 30 grzywien. W 1423 odnotowano kolejny spór z Jadwigą z Łęk Małych. W 1427 bracia zawarli umowę ze Szczepanem i Małgorzatą na podstawie której posiadacze Wolikowa mieli prawo do wyrębu drzew w lesie należacym do Łęk Wielkich. W 1434 bracia byli w sporze z Bieniaszką Wolikowską. W 1435 toczyli spór z Przedpełkiem z Lęk Wielkich. W 1435 natomiast prowadzili spory majątkowe pomiędzy sobą. W 1440 objęli prawo patronatu kościoła parafialnego w Lękach Wielkich.
Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi pochodzące z XVI wieku z lat 1530-1580. W 1530 miał miejsce pobór podatków od 6 łanów. W 1563 pobrano podatki od 10 łanów. We wsi produkowano wówczas piwo. Odnotowano dwie karczmy doroczne, w których karczmarze warzyli ten napój. W 1580 Piotr Opaliński zapłacił pobór od 5,5 łana, 3 zagrodników oraz karczmarza, który miał ogród i zagrodnika. Pobór zapłacił też Stanisław Gniński od 1,5 łana i od jednego zagrodnika.
Wieś należała do Łąckich, w II poł. XV wieku także Zbąskich, a potem ich spadkobierców, którzy posiadali również Łęki Małe. W końcu XV w. część Łęk Wielkich i Łęk Małych znajdowała się w rękach Gnińskich, herbu Trach. W 1580 roku wymieniani jako właściciele byli Piotr Opaliński i Stanisław Gniński. Od 1641 roku właścicielem był Samuel Gniński.
Zabory Polski Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Łęki Wielkie należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej. Łęki Wielkie należały do okręgu wielichowskiego tego powiatu i stanowiły część majątku Karczew (dziś Karczewo), który należał wówczas do Mikołaja Mielżyńskiego. W skład majątku Karczew wchodziły wówczas także: Jaskółki, folwark Plastowo oraz Wołkowo. Według spisu urzędowego z 1837 roku Łęki Wielkie liczyły 278 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 23 dymy (domostwa).
Pod koniec XIX wieku Łęki Wielkie (niemiecka nazwa Gross-Lenki) liczyły 39 domostw i 373 mieszkańców. Pod względem wyznaniowym przeważali katolicy (362) nad ewangelikami (6) i żydami (5). Miejscowa parafia należała do dekanatu grodziskiego.
II RP W 1936 roku folwark odziedziczył Maksymilian Kęszycki.
Okres powojenny W latach 1954–1968 wieś należała i była siedzibą władz gromady Łęki Wielkie, po jej zniesieniu w gromadzie Wolkowo, a po jej zniesieniu w 1971 w gromadzie Kamieniec. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie poznańskim. W 2011 Łęki Wielkie liczyły 273 mieszkańców.
Ludzie związani ze wsią W 1891 urodził się tutaj Jan Chylewski, podpułkownik artylerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej. W 1952 w Łękach Wielkich urodził Mieczysław Stachowiak, generał broni Wojska Polskiego, były I zastępca Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, w okresie od 10 kwietnia do 7 maja 2010 roku pełniący obowiązki Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.
Zabytki W rejestrze zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa umieszczono drewniany kościół pw. św. Katarzyny i Niepokalanego Serca Marii, zbudowany w 1776 roku z fundacji pisarza wielkiego koronnego Maksymiliana Mielżyńskiego. W 1904 kościół został przebudowany.
W odległości 2,5 km od wsi znajduje się pierścieniowate grodzisko, którego wał liczy 5 m wysokości, a obwód 110 m. Grodzisko zarosły stare drzewa: wiązy i dęby.
Przez wieś przebiega żółty pieszy szlak turystyczny z Wilkowa Polskiego do Konojadu.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Łęki Wielkie