Leman – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie kolneńskim, w gminie Turośl. Jest najstarszą wsią gminy Turośl i ośrodkiem kultury kurpiowskiej.
Położenie Leman leży na północnym skraju Równiny Kurpiowskiej, za którą zaczyna się zalesiona Równina Mazurska.
Podział administracyjny W skład wsi Leman wchodzi również część wsi Zapole. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Leman. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.
Środowisko naturalne Na północ od Lemana rozciąga się Puszcza Piska. Miejscowość leży na wysokości ok. 110–130 m n.p.m., nad niewielkimi ciekami wodnymi, w tym Turoślą wpływającą do Kanału Turośl. Na południowy wschód od wsi znajduje się leśny rezerwat przyrody „Ciemny Kąt” chroniący relikty naturalnych lasów Puszczy Zielonej.
Historia thumb|left|Kościół parafialny pw. św. Rocha w Lemanie thumb|left|Pomnik polskich żołnierzy poległych w bitwie pod Lemanem w 1920 Leman jest najstarszą wsią na terenie gminy; w przeciwieństwie do sezonowych osad Kurpiów Ruda Leman była wzmiankowana już w 1605 roku. Leman był wówczas dobrem starostwa kolneńskiego, a później przeszedł do dóbr królewskich. Miejscowość leżała blisko granicy z Prusami.
W 1827 roku Leman liczył 348 mieszkańców w 59 domostwach. Pod koniec XIX wieku było tu 65 domostw.
10 listopada 1863 roku powstańcy styczniowi pod dowództwem por. Szaniawskiego pokonali patrol rosyjski i zdobyli broń oraz konie. Pod koniec XIX wieku mieszkańcy mogli korzystać ze szkółki początkowej.
20 sierpnia 1920 roku pod Lemanem doszło do poważnych walk między wojskami 15 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty a bolszewickim 3 Korpusem Kawalerii Gaja Gaja. Schwytanych do niewoli żołnierzy kowieńskiego pułku strzelców kozacy zabili na miejscu. Ich grób znajduje się na starym cmentarzu w Kolnie i jest miejscem uroczystości patriotycznych.
W okresie międzywojennym miejscowość była siedzibą komisariatu Straży Celnej „Leman”, ulokowano tu placówkę Straży Celnej.
W latach 1921–1939 wieś leżała w województwie białostockim, w powiecie kolneńskim (od 1932 w powiecie ostrołęckim), w gminie Turośl.
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku wieś zamieszkiwały 583 osoby w 111 budynkach mieszkalnych. Wieś należała do miejscowej parafii rzymskokatolickiej. Podlegała pod Sąd Grodzki w Kolnie i Okręgowy w Łomży; właściwy urząd pocztowy mieścił się w m. Turośl, a z dostępem do telefonu w Kolnie.
W wyniku agresji Niemiec we wrześniu 1939 roku miejscowość znalazła się pod okupacją i do stycznia 1945 była przyłączona do III Rzeszy i znalazła się w strukturach Landkreis Scharfenwiese (ostrołęcki) w rejencji ciechanowskiej (Regierungsbezirk Zichenau) Prus Wschodnich.
Demografia 1827 − 348 koniec XIX wieku − 348 1921 − 583 2019 − 399 2021 − 374 2024 − 383
Transport Przez miejscowość przebiegają jedynie lokalne drogi.
Architektura Narodowy Instytut Dziedzictwa ujął w rejestrze zabytków drewniany kościół parafialny pw. św. Rocha z 1925 oraz przynależną drewnianą dzwonnicę (nr rej. A-535 z 21 grudnia 1994).
Ponadto we wsi zachowało się kilka wiekowych drewnianych domów: z 1777 roku (Leman 51), końca XIX wieku (Leman 65) i pocz. XX wieku (pod numerami 19, 71 i 80). W Lemanie jest też kapliczka z rzeźbą św. Rocha
Oświata i nauka W Lemanie znajduje się szkoła podstawowa im. Stanisława Krupki.
Turystyka W Lemanie jest kilka obiektów historycznych − kościół i stare zabudowania. Przez wieś przebiega szlak turystyczny pieszy – czerwony, która zaczyna się w Morgownikach, kończy w Wincencie. Szlak liczy około 67 km. Trasa ta została odnowiona na przełomie 2025/2026 roku.
Religia Pierwsza kaplica we wsi, o nieustalonej dacie powstania, spłonęła w 1837 roku. W 1861, 1863 lub 1867 roku w Lemanie wzniesiono kolejną kaplicę powiększoną w 1885 roku. We wsi rezydował odtąd wikariuszWnieśli o to u biskupa mieszkańcy Lemana: Tomasz Czyż, Adam Zadroga i Piotr Zajk. W miejscowości znajduje się siedziba parafii św. Rocha, która powstała w 1906 roku. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Kolno.
Uwagi
Przypisy Uchwała Nr XXII/120/13 Rady Gminy Turośl z dnia 3 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia herbu, flagi, flagi stolikowej, banneru i pieczęci Gminy Turośl oraz ustalenia zasad ich używania (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2013 r., poz. 4488), s. 8–9.
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Linki zewnętrzne Strona internetowa o Lemanie
*