Kołki

Kołki () – wieś sołecka w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie choszczeńskim, w gminie Choszczno.

W roku 2007 wieś liczyła 366 mieszkańców.

Geografia Wieś położona jest około 16 km na wschód od Choszczno, między Suliszewem a Brzezinami, przy drodze powiatowej nr 2222Z. Leży na wschodnim krańcu Pojezierza Choszczeńskiego, na pofałdowanym terenie polodowcowym, otoczona z trzech stron niewielkimi kompleksami leśnymi. Przez środkową część wsi przebiega kanał Kołki, uchodzący do rzeki Wardynki

Pierwotnie wieś miała formę owalnicy na osi wschód–zachód; pierwsze zwarte, szczelnie zabudowane, z dużym nasyceniem pełnorolnych gospodarstw. Współczesna zabudowa wykracza poza jej obręb, rozwijając się głównie na północ wzdłuż drogi powiatowej.mały|Kołki w centrum powiatu choszczeńskiego

Nazwa W księdze ziemskiej z 1337 r. została wymieniona wieś Rotersp, co zapewne oznacza skrót od Rotersbeck. Później pisano Roderbeck, Ruderbeck, a w 1569 r. mieszkańców nazwano Rotterbeckschen. Niemiecki historyk nie ukrywa, że nazwa pochodzi od słowa ruda, zapewne od rudy darniowej, wydobywanej w okolicy. Niemieckie słowo beck oznacza potok, strumień. Nazwa wsi pochodzi zapewne od rzeczki, która później zwała się Rotwasserbach (czerwona woda). Najbardziej na wschód położona miejscowość gminy.

Historia

Najstarsze ślady osadnictwa na obszarze dzisiejszych Kołek sięgają neolitu. Obecność ludności słowiańskiej Pomorzan we wczesnym średniowieczu (VII–XIII w.) potwierdzają badania archeologiczne; na tym terenie zarejestrowano około 20 stanowisk. Kolonizacja niemiecka w XII–XIV wieku często obejmowała obszary wcześniej zagospodarowane przez słowiańskie wspólnoty rodowe, co świadczy o ciągłości osadniczej oraz przemianach kulturowych i etnicznych zachodzących w średniowieczu.

Średniowiecze Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1337 roku, kiedy została odnotowana w księdze ziemskiej (Landbuch) jako opuszczona po zniszczeniach najazdu polsko-litewskiego na Nową Marchię w 1326 roku. W źródłach średniowiecznych występuje pod różnymi nazwami, m.in. Rotersp (1337), Roderbeck i Ruderbeck.

Na początku XIV wieku wieś liczyła 74 łany. Stanowiła własność rodu von Wedel, od którego w XV wieku część lenna dzierżawiła rodzina von Osten. W 1510 roku całe lenno Ruderbeck należało do Hassona von Wedel, a po jego śmierci w 1519 roku przeszło na jego syna Georga.

Nowożytność W 1536 roku Roderbeck wchodził w skład drawieńskiego lenna Georga Młodszego i jego kuzyna Georga Starszego. Lenno rodziny von Osten obejmowało w 1499 roku ośmiołanowy folwark, który w 1572 roku powiększono do 23 łanów, a dziesięć lat później o kolejne sześć, opuszczonych przez chłopów. W XVI wieku wieś przeszła na własność rodu von Osten; funkcjonowały tu wówczas trzy siedziby rycerskie, a w XVII wieku – dwie.

Przed wojna trzydziestoletnia wieś zamieszkiwało 22 chłopów i 7 zagrodników, gospodarujących na 47 łanach. Wojna nie spowodowała istotnych zmian demograficznych. W 1683 roku nie istniała już karczma, wcześniej należąca do miasta Choszczno.

Według spisu z 1718 roku wieś obejmowała 63 łany metrykalne i 58 realnych. W wyniku rugów własności chłopskiej liczba gospodarzy zmniejszyła się do 13 chłopów dwułanowych i 6 zagrodników; młynarz oraz krawiec stary i krawiec nowy posiadali po jednym łanie.

Grunty były częściowo piaszczyste i podzielone na trzy pola; jeden łan obejmował około 13 mórg (ok. 3,4 ha). Uprawiano głównie żyto, a także jęczmień, owies, groch i grykę. Hodowano konie, woły, krowy, owce, świnie i gęsi; część mieszkańców zajmowała się pszczelarstwem.

W ciągu następnych 50 lat areał ziemi chłopskiej zmniejszył się o kolejne 5 łanów. W latach 1714–1718 współwłaścicielami wsi byli Christoph Sigismund von der Osten i Hans Joachim von der Osten, a po jego śmierci – jego pięciu synów. Majątek obejmował wówczas 26,5 łana rycerskiego, 26 chłopskich oraz 2 zagrodnicze.

W czasie wojna siedmioletnia wieś została dwukrotnie zajęta przez wojska rosyjskie: w 1758 roku splądrowana, a w 1762 roku spalona; właściciele majątku, J. von Osten i jego żona, zostali zamordowani. W 1774 roku do szkoły uczęszczało 30 dzieci. W 1798 roku całość dóbr przeszła w ręce Friedricha Heinricha von Sydow.

XIX wiek Po jego śmierci w 1803 roku majątek przejęła wdowa, Ernestine Friederike Charlotte von Sydow. W latach 20. XIX wieku przeprowadzono ostateczne rozdzielenie własności chłopskiej i dworskiej; ich granicę wyznaczała rzeka Stobnica w północnej części wsi.

Rejestr Brätriga wykazywał w Kołkach 35 łanów ziemi i 48 domów. Wieś zamieszkiwało 13 chłopów, 6 zagrodników i 10 komorników; funkcjonowały tu również kuźnia, młyn wodny oraz leśnictwo obejmujące 300 mórg (ok. 76,5 ha) lasu.

W 1834 roku majątek za 44 000 talarów nabył Johann Karl Friedrich Heldberg, który dziesięć lat później sprzedał go za 131 000 talarów Karolowi Gustawowi Bartholdy’emu. Następnie właścicielem był Göhrke, a 26 listopada 1849 roku dobra zakupił Otto von Schuckmann, powiększając je w kolejnych latach.

XX wiek 28 lutego 1903 roku zarządzanie majątkiem przejął Bruno von Schuckmann. Po jego śmierci, 6 czerwca 1919 roku, majątkiem od 25 lipca 1919 roku zarządzał Siegfried von Schuckmann.

8 lutego 1945 roku wieś została zajęta przez oddziały 61. Armii Radzieckiej. Kościół poświęcono 3 października 1945 roku, a dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec.

Po 1945 roku Po wojnie nazwa miejscowości była nieustabilizowana (m.in. Rosnowo, Rożnowo, Łęki, Zalesie). W 1946 roku oficjalnie wprowadzono nazwę Kamieniec. W 1948 roku potwierdzono istnienie gminy Kołki, przekształconej w 1954 roku w gromadę Kołki, którą zniesiono w 1961 roku, włączając miejscowość do gromady Suliszewo.

W latach 1945–1954 Kołki były siedzibą gminy. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa gorzowskiego.

W lutym 2020 roku Rada Miejska Gminy Choszczno podjęła uchwałę o wydzieleniu z sołectwa Kołki nowego sołectwa Krzowiec, w wyniku czego obszar i liczba mieszkańców uległy zmniejszeniu; według spisu powszechnego z 2021 roku wieś liczyła 288 mieszkańców.

Zabytki thumb|250px|Kościół pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest: Kościół pod wezwaniem św. Teresy od Dzieciątka Jezus z 1870 r. Kościół filialny, rzymskokatolicki należący do parafii pw. Nawiedzenia NMP w Brzezinach, dekanatu Drawno, archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej, metropolii szczecińsko-kamieńskiej. Inne zabytki:

Park pałacowy, druga połowa XVIII/XIX wieku w którym rosną: cisy, modrzewie, jodła biała, sosna wejmutka, lipy, jesiony, olsze, dęby czerwone i kasztanowce. Cmentarz ewangelicki (obecnie komunalny), połowa XIX wieku Cmentarz ewangelicki, połowa XIX wieku

Demografia Dane o ludności miejscowości KołkiDziennik ziemi lubuskiej pod redakcją Jerzego Zysnarskiego przy współpracy Zbigniewa Milera.: Opis Liczba mieszkańców1808 r. 2591936 r. 4701939 r. 4401958 r. 3001970 r. 3851978 r. 3322004 r. 4402006 r. 4202021 r.288

Ochotnicza Straż Pożarna Założona w 1949 roku czynna Jednostka Ochrony Przeciwpożarowej należąca do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.

Historia Po pożarze polnej wiaty w 1948 roku, która spaliła się w okolicach Kołek, Mieczysław Ogrodowicz już w następnym roku założył Ochotniczą Straż Pożarną Kołki. Został on pierwszym naczelnikiem, a jednostka liczyła 35 członków. Jednostka mieściła się w budynku z 1937 roku. Pierwszy pożar strażacy z Kołek gasili w 1949 roku w Malczewie, do którego pojechali zaprzęgiem konnym z ręczną pompą. W latach 1965–1970 jednostka brała udział w częstych pożarach lasów oraz w pożarze pomieszczeń gospodarczych PGR Kołki. W 1965 roku OSP Kołki brała udział w akcji gaśniczej przy pożarze kościoła w Suliszewie. W tym samym roku OSP brała udział w trzech akcjach gaśniczych, dwa razy na terenie PGR-u oraz w Krzowcu przy pożarze mieszkania.

W 1979 roku OSP Kołki została zmieniona w Zakładową Ochotniczą Straż Pożarną przy Państwowym Gospodarstwie Rolnym w Kołkach. Od 1986 roku jednostka nawiązała współpracę ze szkołą podstawową w Kołkach organizując Turnieje Wiedzy Pożarniczej dla jej wychowanków, oraz tworząc dwie drużyny HDP (chłopców i dziewcząt). Od roku 1993 jednostka została przekwalifikowana z zakładowej na terenową typu M1. OSP Kołki rozpoczęła budowę nowej remizy z zapleczem i jednym boksem garażowym oraz świetlicą. Budowa trwała pięć lat, a samo wykończenie trzy lata, wszelkie prace wykonywano z młodzieżą do 1996 roku. OSP dostała samochód dostawczy Nysa.

11 września 1999 roku jednostka OSP Kołki obchodziła 50 lat istnienia, a prezydium zarządu głównego nadało Srebrny Medal Za Zasługi dla Pożarnictwa Ochotniczej Straży Pożarnej w Kołkach.

W 2014 r. jednostka zostaje włączona do KSRG. W 2019 roku obchodziła jubileusz 70-lecia swojego istnienia.

Osoby znane urodzone w Kołkach (1733–1795), pruski starosta w powiecie arnswaldzkim (dzisiejszym choszczeńskim) (1740–1819), pruski generał dywizji i szef 12 Pułku Smoków Bruno von Schuckmann (1857–1919), niemiecki prawnik i dyplomata

Przypisy

Bibliografia Grzegorz Jacek Brzustowicz: Przewodnik po gminie Choszczno, Bydgoszcz, 2003.

Kategoria:Choszczno (gmina)