Kęszyca

Kęszyca – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Międzyrzecz.

Położenie Kęszyca położona jest 6 kilometrów na południowy zachód od Międzyrzecza. Osada leży w urozmaiconym terenie i otoczona jest lasami. Obok wsi znajdują się pozostałości Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego i rezerwaty przyrody Nietoperek.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej pierwszej połowy XIV wieku. Wymieniona została po raz pierwszy w łacińskim dokumencie z 1328 pod zlatynizowaną staropolską nazwą „Gantzitz” (wg odpisu XIX wieku), w 1390 „Kanszyc” (wg zachowanej kopii XVIII wieku), 1405 „Kantzicz, Canszicze”, 1423 „Canszyca”, 1443 „Kaschycza”, 1446 „Chanzicze”, 1452 „Kasicza”, 1458 „Canszycza”, 1462 „Caszicze”, 1467 „Cansicze”, 1468 „Kanszicza”, 1480 „Kanszycze”, 1499 „Canszycze, Caszycza”, 1508 „Kanszycza”, 1510 „Canschicze”, 1512 „Cassicza”, 1517 „Kanzicze, Kashycze”, 1519 „Kansycza”, 1565 „Kesziczi, Kęsicza, Kęssiczi”, 1580 „Kęsicza”, 1622-1624 „Kesica”.

Według językoznawców nazwa pochodzi od staropolskiej nazwy osobowej „Kęsza” z dodatkiem sufiksu „-ice”. Od XV wieku zaczęła wykazywać ona tendencję do singularyzacji. Forma pluralna zanikła w XVI wieku.

Po rozbiorach Polski Prusacy używali zgermanizowanej nazwy w języku niemieckim, którą utworzono od nazwy polskiej. W XIX wieku notowano także historyczną, polską nazwę. W 1883 odnotowano dwie nazwy polską "Kęszyca" i niemiecką "Kainscht". W 1944 "Kainscht".

Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była wsią kościelną należącą do biskupstwa lubuskiego. Później stała się królewszczyzną własnością królów polskich, którą w ramach kasztelanii międzyrzeckiej zarządzali tenutariusze wywodzący się ze szlachty polskiej. Częściowo też była wsią szlachecką. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1505 miejscowość leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1405 była siedzibą własnej parafii .

W 1328 z nadania króla polskiego Władysława Łokietka stanowiła własność biskupa lubuskiego. W XIV wieku miejscowość leżała w kasztelanii międzyrzeckiej należącej do zamku w Międzyrzeczu. W 1390 odnotowany został sołtys wsi Jan. W 1480 odnotowano Stanisława z Kęszycy, który uzyskał stopień magistra na Uniwersytecie Krakowskim, który być może pochodził z miejscowości.

W 1462 sołtys wsi szlachcic Stanisław Berklocz dał Janowi Skrzydłowskiemu sołectwo w Kęszycy, otrzymując w zamian 4 łany roli koło folwarku wójta na przedmieściu Międzyrzecza oraz 15 grzywien. W 1467 sołtys ten w Kęszycy dał Michałowi i Janowi Skrzydłowskim sołectwo w Kęszycy, a otrzymał w zamian 4 łany roli pod Międzyrzeczem i 23 grzywien 8 groszy. W 1505 szlachcic Balcer (Baltazar Berkolcz) z Kęszycy osadzony na sołectwie kęszyckim zapisał swojej żonie Dorocie Bukowieckiej 100 złotych posagu. W 1512 pleban międzyrzecki pozwał szlachcica Bernarda Piaskowskiego sołtysa w Kęszycy o niezapłacenie dziesięciny pieniężnej, którą sołtys miał płacić jak inni kmiecie. Sołtys odpierał zarzuty, że nigdy nie płacił dziesięciny ani mesznego ze swego sołectwa, ani nie wie, by miejscowi kmiecie płacili dziesięcinę pieniężną.

Z 1517 pochodzi zezwolenie króla polskiego Zygmunta I Starego dla Krzysztofa Mostym na wykup wójtostwa wsi Kęszyca należącej do grodu międzyrzeckiego z rąk Jana i Kaspra synów zmarłego Baltazara Berkulcza. W 1517 szlachcic Krzysztof Meyshten sołtys w Kęszycy zapisał swojej żonie Małgorzacie, corce Henryka Hmirnyk (nazwisko niewyraźnie zapisane) po 150 złotych reńskich wiana i posagu na swej połowie sołectwa w Kęszycy. W 1519 szlachetni Jan i Kasper synowie zmarłego Baltazara Berkulcza sołtysa w Kęszycy sprzedali szlachcicowi Krzysztofowi Mestchin swe sołectwo w Kęszycy za 220 florenów. W 1565 sołectwo kęszyckie podlegało zamkowi w Międzyrzeczu i rozłożone było na 2,5 śladu, które “do zamku orzą”, a folwark miał 2 ślady sołeckie.

Miejscowość wspominały historyczne dokumenty prawne, własnościowe i podatkowe. W 1446 w dokumencie odnotowującym transakcję wójtostwa w Przeczewie wymieniony został szlachcic Piotr dziedzic w Kęszycy. W 1452 Niemierza tenutariusz międzyrzecki był posiadaczem zastawu na grodzie i mieście Międzyrzecz oraz Skwierzyna, wraz z należącymi do nich wsiami Kęszycą, Nietoperkiem oraz Żółwinem. W 1499 wieś odnotowano jako zalegającą z podatkami. W 1563 odbył się pobór z 10 łanów oraz dwóch karczm. W 1580 pobór z 10 i 3/4 łana, od 10 zagrodników, 8 groszy od 4 komorników, po 2 grosze od 5 komorników, a także od pasterza wypasającego 90 owiec. W 1580 wieś należała do Andrzeja z Górki kasztelana międzyrzeckiego.

Miejscowość opisana została w 1565 podczas lustracji wsi starostwa międzyrzeckiego. Według niej wieś Kęszyca zamieszkana była przez 30 osiadłych kmieci, którzy posiadali 21 śladów gdzie obsiewali owies. Od każdego śladu płacili oni 3 złote 14 groszy czynszu, 6 ćwiertni owsa (z wyjątkiem 2 śladów na których go nie uprawiano), 2 kury, 15 jaj. We wsi było także dwóch karczmarzy: jeden płacił 52 groszy z roli oraz 1 złotego 2 grosze od karczmy, drugi natomiast płacił jednego złotego oraz dwa grosze. Odnotowano także 7 zagrodników. Sołtys posiadał 2,5 śladu, na których założono folwark dla zamku międzyrzeckiego. Folwark posiadał budynek z białą izbą, komorą, sienią i piwnicą murowaną, szopę, 3 chlewy, sołek (spiżarnię) z drewna, drewnianą owczarnię, a przy nim domek owczarski, dwie niewielkie stodoły. Na folwarku pracowała czeladź: rataj (sezonowy wyrobnik wiejski w XIV-XVII wieku) z żoną otrzymywał na rok cztery grzywny, drugi rataj dwie grzywny. Zatrudniano także dwóch chłopców poganiaczy bydła otrzymujących po sukni z sukna międzyrzeckiego, buty na lato oraz drugą parę na zimę. W 1565 opisano także zbiory rolne z folwarku: 24 kop żyta, 16 kóp pszenicy, 15 kóp jęczmienia, 19 kop owsa, 2 kopy tatarki. Wysiano tego roku: 9 ćwiertni żyta, 3 ćwiertnie pszenicy, 4,5 ćwiertni jęczmienia, 11 ćwiertni owsa, 0,5 ćwiertni tatarki. W 1565 cały dochód ze wsi wyniósł 124 złote 7 groszy oraz 9 denarów.

Wieś królewska należąca do starostwa międzyrzeckiego, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

Zabytki Szachulcowy kościół wzniesiono na miejscu wcześniejszej drewnianej świątyni w 1728 r. W 1886 r. dobudowano neogotycką wieżę. Na uwagę zasługuje wyposażenie świątyni przeniesione tu z innych kościołów i pochodzące z XVIII w. (obrazy, ołtarz, ławki i dzwon z 1591).

Komunikacja W miejscowości była stacja kolejowa Kęszyca.

Zobacz też Międzyrzecki Rejon Umocniony Rezerwaty przyrody Nietoperek inne miejscowości o nazwie Kęszyca: Kęszyca Leśna Kęszyca-Kolonia

Przypisy Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 242–243.

Bibliografia

Bohdan Kucharski, Informator Turystyczno-Krajoznawczy Województwa Gorzowskiego, Gorzów Wielkopolski, Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim, 1998, .

Linki zewnętrzne Kęszyca w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu”

Kategoria:Wsie starostwa międzyrzeckiego