Collegium Nobilium teatynów w Warszawie, także Collegium Varsoviense – elitarne kolegium prowadzone w Warszawie przez zakon teatynów w latach 1737–1783.
Historia Teatyni pojawili się w Warszawie w 1696 za sprawą biskupa warmińskiego Jana Stanisława Zbąskiego, który nabył dla nich rozległy pałac przy ul. Długiej (wówczas Szerokiej), wraz z ogrodem i zabudowaniami. Jeszcze przed utworzeniem Collegium Nobilium zakonnicy prowadzili tam działalność wychowawczą, a konwikt dla młodzieży szlacheckiej został ostatecznie zorganizowany przed 1720, prawdopodobnie w 1716. W 1737 zakonnicy przekształcili konwikt w pierwsze na terenie Rzeczypospolitej kolegium szlacheckie, wzorowane na elitarnych zakładach edukacyjnych Europy Zachodniej. Szkoła była przeznaczona przede wszystkim dla synów zamożnej szlachty i magnaterii. Zajęcia były prowadzone w dużej mierze w języku włoskim, a jej czesne wynosiło około 80–100 dukatów rocznie. Program nauczania obejmował między innymi naukę języka włoskiego, łaciny i francuskiego, a także rysunku, architektury, muzyki i malarstwa, natomiast z czasem poszerzono go o matematykę, fizykę i przyrodoznawstwo.
Organizację szkoły odróżniało od wcześniejszych modeli szkolnych między innymi tworzenie klas według wieku uczniów, co stanowiło odejście od praktyki indywidualnego nauczania każdego wychowanka. Kadra Collegium składała się przede wszystkim z Włochów, a w połowie XVIII wieku zajęcia prowadziło zwykle od trzech do sześciu profesorów, wśród których wymieniani są: Antoni Maria Portalupi, Józef Maria Tori, Józef Calaterra, Jan Chrzciciel Rotingo, Ignacy Rosetti, Kajetan Bellavita, Jerzy Laskaris i Gabriel Savanarolla. Portalupi około 1750 został rektorem kolegium i superiorem teatynów polskich.
Do grona wychowanków Collegium należeli: Stanisław i Michał Poniatowscy oraz inni przedstawiciele ich rodu.
Teatyni przywiązywali dużą wagę do teatru szkolnego, w którym wystawiano przede wszystkim utwory włoskiego dramatopisarza Pietra Metastasia. W 1747 Stanisław Poniatowski zagrał Aleksandra Wielkiego w jego tragedii Aleksander ad Indos. Collegium Varsoviense zajęło także ważne miejsce w historii polskiej edukacji geograficznej, ponieważ w 1737 geografia pojawiła się tam jako odrębny element programu nauczania.
Poziom nauczania w kolegium odnotował podczas podróży po Polsce w 1778 szwajcarski matematyk i astronom Johann Bernoulli.
Po powołaniu Komisji Edukacji Narodowej teatyni nie zgodzili się na jej wizytację i podporządkowanie programu szkolnego jej przepisom. Narastające problemy finansowe oraz spadek liczby uczniów doprowadziły do zamknięcia szkoły w 1783. W 1787 zabudowania teatynów przy Długiej nabył warszawski ławnik Antoni Chevalier.
Przypisy
Kategoria:Historia Polski 1697–1763 Kategoria:Historia Polski 1764–1795 Kategoria:Historia Warszawy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Kolegia szlacheckie w I Rzeczypospolitej Kategoria:Teatyni