Wieża gichtowa w Palowicach – ceglana wieża wyciągowa wsadu wielkopiecowego huty żelaza Waleska z XIX wieku znajdująca się w Palowicach w powiecie rybnickim, wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.
Historia Wieża (gichta) została zbudowana w XIX wieku, w 1830 roku, 1835 roku lub w 2. połowie XIX wieku, należała do nieistniejącej współcześnie huty żelaza Waleska, której właścicielem był Franz von Winckler. Nazwano ją na cześć jego córki, Waleski von Tiele-Winckler. Huta znajdowała się w nieistniejącym obecnie przysiółku Łańcuch (dzisiejszy obszar leśny Gichta). Budowla służyła jako wieża wyciągowa wsadu wielkopiecowego dla dwóch wielkich pieców huty Waleska, które opalano węglem drzewnym. Wsad był transportowany wzwyż za pomocą ręcznego dźwigu, a następnie ręcznie przenoszony do wielkiego pieca. Wsad stanowiła ruda darniowa z węglem drzewnym oraz dodatkami topników. Huta zaprzestała działalności w 1855 roku lub w latach 70. XIX wieku, a jej zabudowania poza wieżą zostały wyburzone zapewne na początku XX wieku – jest to jedyna pozostałość po zabudowaniach tej huty.
Gichta znajdowała się w ruinie już w latach 60. XX wieku. W 1974 roku wieża została przykryta dachem krytym papą, a otwory wejściowe i okienne zostały zamurowane z inicjatywy Rybnickiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego. 17 marca 1966 roku budowla została wpisana do rejestru zabytków (nr rej. A/1015/22). W 1989 roku powstała klatka schodowa, planowano adaptować wieżę na obiekt noclegowy; wykonawcą pracy było Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, Miejskie Koło „Diament” w Żorach. Budynek należy do Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, podlega pod Nadleśnictwo Kobiór. Pozostaje nieużytkowany; jego stan zachowania oceniono w 1999 roku na średni.
Architektura Budowla w kształcie wieży mierząca 15 m wysokości. Została wzniesiona w stylu klasycystycznym, znajduje się w lesie, dawniej prowadziła tamtędy droga z Palowic do Żor, nad stawem Garbocz. Gichta na planie prostokąta o wymiarach 9,5 na 6 m (lub 8,70 na 6,85 m), murowana, pierwotnie gładko otynkowana, ma cztery kondygnacje. Kubatura wynosi 723 m³, a jej powierzchnia użytkowa to 48 m². Ściany mają grubość około 70 i 98 cm, są lekko nachylone do wewnątrz, kondygnacje zaznaczone gzymsami. Okna oraz wejścia są zamknięte łukiem pełnym. Wnętrze zostało podzielone podestami wspartymi na belkach, wyposażenie nie zachowało się. Od wschodu i zachodu znajdowały się zapewne pomosty do gardzieli wielkich pieców. Otwór technologiczny znajduje się na poziomie najwyższej kondygnacji.
Galeria
Zobacz też wieża wyciągowa w Porębie – podobna budowla z 1798 roku
Przypisy
wieża Kategoria:Obiekty zabytkowe na terenie miasta i gminy Czerwionka-Leszczyny Kategoria:Budynki przemysłowe i magazynowe w Polsce Kategoria:Wieże w Polsce