Diepkloof – stanowisko archeologiczne znajdujące się w południowo-zachodniej części Republiki Południowej Afryki, obejmujące dwie koleby skalne których warstwy archeologiczne datowane są na okres sprzed ponad 100 tys. lat.
Obiekt jest jednym z trzech komponentów (obok i jaskini Sibhudu) seryjnego dobra kultury o nazwie wpisanego w 2024 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Lokalizacja thumb|left|Wnętrze koleby Diepkloof (2014) Stanowisko archeologiczne Diepkloof znajduje się około 180 km na północ od Kapsztadu, między miejscowościami i na terenie gminy Cederberg, w dystrykcie West Coast, w Prowincji Przylądkowej Zachodniej, w południowo-zachodniej części Republiki Południowej Afryki. Obiekt obejmuje dwie koleby skalne (Diepkloof 1 i Diepkloof 2), które powstały w kwarcytowym twardzielcu, którego szczyt wznosi się na wysokość 151 m n.p.m. Położony jest około 10 km od wybrzeża Oceanu Atlantyckiego, w obrębie pasma Gór Przylądkowych, które mają charakter gór fałdowych uformowanych ok. 270–230 milionów lat temu. Stanowisko zajmuje obszar o powierzchni 2,1 ha otoczony strefą buforową liczącą 531 ha. Jego granicę tworzy poziomica 100 m n.p.m. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się mokradła .
Charakterystyka thumb|left|Fragmenty skorup jaj strusich odkryte w Diepkloof (2018) Diepkloof 1 tworzy niszę o wysokości 20 m, szerokości 35 m i głębokości 20 m. U wejścia do koleby stoi ogromny głaz, który – stanowiąc barierę przed erozyjnym oddziaływaniem wiatru i wody – przyczynił się do akumulacji osadów wewnątrz jaskini. Warstwy archeologiczne datowane są na okres sprzed ponad 100 tys. lat i zajmują znaczną część dna koleby; w ciągu ostatnich 1500 lat miejsce to było również wykorzystywane jako zagroda dla owiec (afr. kraal). Stanowisko Diepkloof 2 położone jest na południowy wschód od Diepkloof 1, mierzy 15 m wysokości, 20 m szerokości i 15 m głębokości i znane jest przede wszystkim z dzieł sztuki naskalnej.
W trakcie prac archeologicznych przeprowadzonych na stanowisku Diepkloof odkryto jedną z najbardziej kompletnych i ciągłych sekwencji osadów z paleolitu środkowego () w całej Afryce Południowej, których miąższość sięga 3 m. Datowane metodami optyczną (OSL) i termoluminescencyjną (TL) obejmują okres od 130 tys. do ok. 50 tys. BP i zaliczane są do kultur i . Szczególnym elementem świadczącym o rozwoju kultury na tym obszarze są fragmenty skorup strusich jaj udekorowane wyrytymi na nich geometrycznymi wzorami, których na stanowisku Diepkloof 1 odnaleziono ponad 400. Najstarsze z nich datowane są na okres sprzed około 109 tys. lat, choć większość pochodzi z warstw z okresu od 85 do 52 tys. lat temu. Skorupy te pełniły funkcję przedmiotów codziennego użytku i wykazują znaczne podobieństwo do pojemników na wodę używanych współcześnie przez przedstawicieli ludów San, którzy również oznaczają swoje przedmioty geometrycznymi grawerunkami, co umożliwia identyfikację właściciela.
thumb|Wizerunek antylopy na stanowisku Diepkloof (2014) Na terenie stanowiska archeologicznego odnaleziono także dowody na pojawienie się na tym obszarze bardziej zaawansowanych technik wytwarzania narzędzi kamiennych, świadczących o myśleniu abstrakcyjnym miejscowej ludności, takich jak odłupki poddawane dwustronnemu retuszowi naciskowemu, jednostronnie retuszowane groty ze śladami mocowania na trzonku czy bardziej precyzyjne narzędzia uzyskane w wyniku termicznej obróbki spoiw krzemionkowych. W warstwie sprzed fazy Stillbay odkryto kość długą, najprawdopodobniej elanda (Tragelaphus oryx), z wyrytymi liniami przecinającymi się w układzie romboidalnym, uznawanymi za przejaw początków symboliki graficznej i stanowiącymi jeden z najstarszych w Afryce Południowej przykładów abstrakcyjnego rytu geometrycznego z paleolitu środkowego.
Koleba skalna nigdy nie znajdowała się bezpośrednio nad oceanem, ale grupy ludzi pierwotnych zamieszkujących jaskinię prawdopodobnie korzystały z zasobów strefy przybrzeżnej w okresie, gdy poziom morza był wyższy bądź równy współczesnemu. Świadczyć o tym mogą dwa kręgi delfinie odkryte na stanowisku Diepkloof. Z okresów niższego poziomu morza pochodzą natomiast odnajdywane na tym terenie kości fok. Ślady precyzyjnych cięć na kościach karakali, żbików i lampartów świadczą z kolei o tym, że miejscowa ludność polowała na te zwierzęta w celu pozyskiwania ich skór.
Historia badań thumb|Prace badawcze na stanowisku (2009) Pierwsze wykopaliska w rejonie i , obejmujące stanowisko Diepkloof, rozpoczęli na przełomie lat 60. i 70. XX wieku oraz Cedric Poggenpoel z Uniwersytetu Kapsztadzkiego. Prace te miały na celu rozpoznanie przestrzennego rozmieszczenia stanowisk z epoki kamienia, m.in. nadbrzeżnych muszlowisk i schronisk (koleb) skalnych. W 1973 roku Parkington i Poggenpoel przeprowadzili pierwsze sondażowe badania w samej jaskini Diepkloof. Skupiały się one na najwyższych warstwach osadów, obejmujących pozostałości osadnictwa z paleolitu górnego () oraz najwyższy poziom paleolitu środkowego.
W latach 1998–2013 realizowano międzynarodowy, południowoafrykańsko-francuski projekt badawczy kierowany przez Johna Parkingtona oraz i Guillaume’a Porraza z i Centre national de la recherche scientifique. Głównym ich celem było zbadanie artefaktów z okresu paleolitu środkowego, ustalenie chronologii stanowiska oraz jego porównanie z innymi obiektami z tego okresu w Afryce Południowej. Równolegle prowadzono interdyscyplinarne badania paleoekologiczne obejmujące analizę fauny, flory oraz wahań poziomu morza. Podsumowaniem tych prac był m.in. specjalny tom czasopisma „” z 2013 roku, w całości poświęcony wynikom badań przeprowadzonych na stanowisku Diepkloof.
Uzupełnieniem prac w samej jaskini była prowadzona w latach 70. i 90. XX wieku inwentaryzacja sztuki naskalnej i stanowisk powierzchniowych na Wyżynie Weldów. Po 2000 roku otrzymane dane zdigitalizowano i wprowadzono do południowoafrykańskiego państwowego systemu informacji o dziedzictwie kulturowym SAHRIS (zarządzanego przez ).
Stanowisko Diepkloof jako obiekt dziedzictwa kulturowego szczebla prowincjonalnego () objęte jest ochroną, a jej zarządzaniem zajmuje się rządowa agencja .
Przypisy
Kategoria:Jaskinie w Południowej Afryce Kategoria:Stanowiska archeologiczne w Południowej Afryce Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Południowej Afryce Kategoria:Prowincja Przylądkowa Zachodnia