Ochrona przyrody w Belgii składa się z systemu prawnego, form ochrony i działań podejmowanych na terenie Królestwa Belgii. Jej cechą charakterystyczną jest podległość regionom federalnym Brukseli, Flandrii i Walonii. Łącznie 15,5% powierzchni lądowej i 38,1% morskiej państwa obejmują obszary chronione.
Historia mały|Jean Massart (1865-1925), belgijski botanik uchodzący za ojca idei ochrony przyrody belgijskiej. Belgia jest małym, gęsto zaludnionym, uprzemysłowionym i silnie zurbanizowanym krajem, dlatego idea ochrony przyrody dotarła do niej późno. Za jej początek uznaj się często książkę Jean Massarta „O ochronie przyrody w Belgii” (fr. Pour la protection de la Nature en Belgique) z 1912 r. Jednakże, długo działania na rzecz ochrony przyrody były podejmowane przez inicjatywy prywatne, a jedynym znaczącym wyjątkiem był utworzony w 1925 Park Narodowy Alberta na terenie Konga Belgijskiego. Na terenie Belgii właściwej działały organizacje takie jak powstałe w 1935 r. „Towarzystwo przyjaciół Fagne” (fr. Les Amis de la Fagne ASBL), które doprowadziło do powstania w 1957 r. rezerwatu Hautes Fagnes, a w 1971 r. transgranicznego parku krajobrazowego Hautes Fagnes-Eifel, czy powstałe w 1951 r. „Towarzystwo rezerwatów ornitologicznych Belgii” (Réserves Ornithologiques de Belgique ASBL), przekształcone w 1959 r. w „Towarzystwo rezerwatów przyrody i ornitologicznych Belgii” (Réserves Naturelles et Ornithologiques de Belgique), które wykupywało tereny cenne przyrodniczo w celu ich ochrony. We Flandrii w 1952 r. z inicjatywy hrabiego Leona Lippensa powstał rezerwat Zwin, najstarszy w kraju. Dopiero w latach 60. XX wieku zaproponowano powstanie państwowych obszarów chronionych, co poskutkowało uchwaleniem prawa o ochronie przyrody w 1973. W ramach niego przewidziano ochronę gatunkową, rezerwaty przyrody oraz parki przyrody (narodowe i regionalne). Wraz z postępującą federalizacją kraju, opiekę nad ochroną środowiska przejęły regiony. W Walonii zaczęto tworzyć od lat 80. XX wieku parki krajobrazowe (fr. parc naturel) wzorowane na modelu francuskim. Do dziś powstało ich 13, w tym czasie we Flandrii rozwinięto koncepcję „krajobrazów regionalnych” (nl. Regionale Landschappen). Pierwszy park narodowy na terenie królestwa powołano we Flandrii w 2006, kolejne pięć powstało w latach 20. XXI stulecia: dwa w Walonii i trzy we Flandrii, która stworzyła jednocześnie pięć parków krajobrazowych (nl. Landschapsparken). Szczególnym przypadkiem jest park transgraniczny Kalmthoutse Heide powołany w 2001, który zachował swój partykularny status zbliżony do parku narodowego i jest wspólnie zarządzany przez Flandrię i Holandię. Niektóre parki krajobrazowe też funkcjonują w ramach współpracy transgranicznej, np. Hautes Fagnes-Eifel na granicy belgijsko-niemieckiej.
Parki narodowe W Belgii aby uzyskać status parku narodowego terytorium musi się wyróżniać swoim charakterem naturalnym i turystycznym oraz mieć co najmniej 50 km². W 2026 funkcjonowało sześć parków narodowych na terenie kraju: Nazwa Nazwa francuska Nazwa niderlandzka Data utworzenia Region Prowincja Obszar [km²] Widok Park Narodowy Hoge Kempen Parc national de la Haute Campine Nationaal Park Hoge Kempen 2006 Flandria Limburgia 127,42 120px Park Narodowy Między Sambre i Mozą Parc national de l'Entre-Sambre-et-Meuse Nationaal Park Entre-Sambre-et-Meuse 2022 Walonia HainautNamur 221,29 120px Park Narodowy Doliny Semois Parc national de la Vallée de la Semois Nationaal Park Vallée de la Semois 2022 Walonia LuksemburgNamur 289,04 120px Park Narodowy Bosland Parc national du Bosland Nationaal Park Bosland 2023 Flandria Limburgia 50,32 120px Park Narodowy Doliny Skaldy Parc national de la vallée de l'Escaut Nationaal Park Scheldevallei 2023 Flandria Flandria WschodniaAntwerpia 83,6 120px Park Narodowy Lasów Brabanckich Parc national des Forêts du Brabant Nationaal Park Brabantse Wouden 2023 Flandria Brabancja Flamandzka 100,87 120px
Park transgraniczny mały|Krajobraz parku transgranicznego Kalmthoutse Heide Szczególnym przypadkiem jest park transgraniczny (nl. grenspark) Kalmthoutse Heide, który ma reżim ochronny zbliżony do parku narodowego i jest wspólnie zarządzany przez Flandrię i Holandię. Został on powołany w 2001 na obszarze 60 km².
Parki krajobrazowe mały|Krajobraz torfowisk parku Hautes-Fagnes-Eifel.
Walońskie parki krajobrazowe (parcs naturels) Parki regionalne w Walonii muszą mieć co najmniej 100 km², a ich celem jest ochrona dziedzictwa naturalnego i krajobrazowego, wsparcie rozwoju zrównoważonego na ich terytoriach, a także edukacja środowiskowa i organizacja turystyki. Do 2026 r. powołano następujące 13 parków: Pays des Collines Hautes-Fagnes–Eifel/Hohes Venn-Eifel Plaines de l'Escaut Hauts-Pays Viroin-Hermeton Vallées de la Burdinale et de la Mehaigne Deux Ourthes Haute-Sûre et de la forêt d'Anlier Vallée de l'Attert Sources Gaume Ardenne méridionale Cœur de Condroz mały|Krajobraz parku Vlaamse Ardennen
Flamandzkie parki krajobrazowe (landschapsparken) Flamandzkimi parkami krajobrazowymi zarządza Flamandzka Agencja Ziemska (Vlaamse Landmaatschappij, VLM). Parki muszą mieć co najmniej 100 km² powierzchni o wyróżniającym się charakterze, minimum 35% stanowią obszary cennego dziedzictwa krajobrazowego, nie mniej niż 15% stanowią obszary chronionej przyrody, nie mniej niż 70% stanowią otwarte przestrzenie, całość tworzy spójną całość, a rolnictwo i przyroda są blisko powiązane. W 2023 r. powołano pięć parków krajobrazowych: Vlaamse Ardennen Zwinstreek Hart van Haspengouw Grenzeloos Bocageland Maasvallei
Rezerwaty przyrody mały|Rezerwat przyrody Zwin Pierwsze rezerwaty przyrody (fr. réserves naturelles, nl. natuurgebieden lub natuurreservaaten) w Belgii powstały z inicjatywy prywatnej w latach 50. XX wieku, a zostały usankcjonowane prawnie w ustawie o ochronie przyrody z 1973. Jest to najsilniejsza forma ochrony na terenie kraju, mająca na celu ochronę cennych i rzadkich ekosystemów. Rezerwaty mogą podlegać ochronie ścisłej i czynnej, są powoływane na terenie państwowym, lub prywatnym. We Flandrii podlegają one agencji Natuur en Bos, która zarządza ponad 300 rezerwatami o powierzchni 710 km². W regionie stołecznym 14 rezerwatów przyrody (łącznie 1,3 km²), 2 rezerwaty leśne (1,12 km²) i 1 rezerwat archeologiczny (13 ha) podlegają agencji Bruxelles Environnement. Rezerwatami na terenie Walonii opiekuje się 11 różnych instytucji. W tym regionie wyróżnia się dodatkowo „cenne biologicznie obszary wilgotne” (fr. zones humides d’intérêt biologique), „cenne naukowo obszary podziemne” (fr. cavités souterraines d’intérêt scientifique). Łącznie w 2025 r. pod ochroną rezerwatów zarządzanych przez region było 145 km², inne jednostki 52,5 km², do tego 10,5 km² cennych biologicznie obszarów wilgotnych i 12 km² cennych naukowo obszarów podziemnych, łącznie obejmując 1,3% obszaru Walonii.
Obszary chronione na podstawie umów międzynarodowych mały|Logo obszarów Natura 2000
Natura 2000 Belgia posiada łącznie 310 unijnych obszarów Natura 2000, obejmujących 12,7% powierzchni kraju. Na terenie kraju znajduje się 317 gatunków oraz 59 siedlisk chronionych prawem europejskim.
Konwencja ramsarska Belgia należy do sygnatariuszy konwencji ramsarskiej, a na jej terenie wytyczono 9 miejsc o łącznej powierzchni 469,44 km².
Krajobrazy regionalne Flandrii Większość terytorium Flandrii jest podzielona na 18 krajobrazów regionalnych (Regionaale Landschappen), instytucji non-profit zajmujących się chronieniem i promocją znajdującego się na ich terenie dziedzictwa kulturowego, krajobrazowego, przyrodniczego, tożsamościowego i krajoznawstwa. Reprezentują one określony obszar o spójnym charakterze naturalnym i krajobrazowym, wspierając miejscową ludność w różnego rodzaju projektach, dążąc do zachowania wartości danego terytorium. Nie posiadają one żadnych kryteriów przynależności, dzięki czemu udział gmin jest powszechny. W ich skład wchodzą różne instytucje samorządowe i pozarządowe powiązane z celami i terytorium danego regionu. Wyróżnia się następujące krajobrazy:
Houtland & Polders (Flandria Zachodnia) Westhoek (Flandria Zachodnia) West-Vlaamse Hart (Flandria Zachodnia) Leie en Schelde (Flandria Zachodnia) Meetjesland en Leievallei (Flandria Wschodnia) Vlaamse Ardennen tot Dender (Flandria Wschodnia) Schelde-Durme (Flandria Wschodnia) de Voorkempen (Antwerpia) Rivierenland (Antwerpia) Kleine en Grote Nete (Antwerpia) Brabantse Kouters (Brabancja Flamandzka) Pajottenland en Zennevallei (Brabancja Flamandzka) Dijleland (Brabancja Flamandzka) Noord-Hageland (Brabancja Flamandzka) Zuid-Hageland (Brabancja Flamandzka) Lage Kempen (Limburgia) Kempen en Maasland (Limburgia) Haspengouw en Voeren (Limburgia)
Zobacz też Parki narodowe Europy Ochrona przyrody w Polsce
Przypisy
Linki zewnętrzne Parki krajobrazowe Walonii National parks Belgium
Kategoria:Parki narodowe w Belgii Kategoria:Listy parków narodowych