Chyżoskoczek stepowy (Stylodipus sungorus) – gatunek ssaka, gryzonia z rodziny skoczkowatych. Ma 58 chromosomów. Długość głowy i tułowia do 130 mm, ogon do 165 mm. Zwierzę ma piaszczystoszare lub płowe głowę i grzbiet, boki i brzuch białe, gruby ogon, owłosione stopy. Aktywny nocą, kopie w ziemi jamy. Rozmnaża się raz w roku, w lipcu. W miocie od 2 do 6 noworodków. Żyje w Mongolii i Sinciangu, zasiedla stoki gór pokryte grubym żwirem, stepy, półpustynie i pustynie. Zjada głównie zielone części roślin. Nie zagraża mu wyginięcie.

Genetyka Gatunek ten posiada w kariotypie diploidalną liczbę 58 chromosomów, podobnie jak czy chyżoskoczek gruboogonowy. Jest to więcej niż u większości skoczkowatych posiadających diploidalną liczbę chromosomów 48. Liczba fundamentalna chyżoskoczka stepowego wynosi 94 podobnie jak u obu wspomnianych chyżoskoczków.

Budowa IUCN określa gatunek jako małego skoczkowatego. Długość głowy i tułowia chyżoskoczka stepowego zawiera się wedle Handbook of the Mammals of the World w przedziale od 125 do 130 mm, wedle IUCN od 100 do 130 mm, czemu towarzyszy ogon długości od 150 do 165 mm bądź 132–163 mm. Podobne rozmiary osiąga również chyżoskoczek mongolski i chyżoskoczek gruboogonowy. Krótkie ucho chyżoskoczka stepowego mierzy od 18 do 20 mm. Stopa osiąga od 54 do 57 mm. Chyżoskoczek stepowy waży od 80 do 95 gramów. Chyżoskoczek mongolski może ważyć nieco mniej, a chyżoskoczek gruboogonowy zwykle waży mniej. Choć najcięższy ze swego rodzaju, jest jednak chyżoskoczek stepowy znacznie lżejszy od większych skoczkowatych, takich jak alaktaga duża ważąca nawet powyżej 400 g.

Chyżoskoczek stepowy ma piaszczystoszare głowę i grzbiet bądź też płowe. Nie ma na nich czerwonawych brązowych znaczeń. Boki i brzuszna strona ciała są białe. Ponadto występuje biała plama za uchem, dobrze wyrażona, lepiej niż u chyżoskoczka gruboogonowego. Podobnie dobrze wyrażona plama występuje u chyżoskoczka mongolskiego.

Wzór zębowy skoczkowatych obejmuje w szczęce pojedynczy siekacz, niekiedy pojedynczy przedtrzonowiec i 3 zęby trzonowe. Połówka żuchwy obejmuje pojedynczy siekacz, żadnych kłów ani przedtrzonowców i 3 trzonowce. Górne siekacze są zawsze gładkie. Przednie powierzchnie siekaczy są białe. Występuje pierwszy przedtrzonowiec szczękowy.

Badacze zwracają uwagę na ogon – gruby u osobników dorosłych, podobnie jak u chyżoskoczka gruboogonowego. Jest on nieznacznie spłaszczony na końcu, gdzie wedle niektórych autorów znajduje się kępka włosów, a wedle innych nie.

Stopy zwierzęcia pokryte są z dołu szczotkami względnie krótkich, miękkich włosów, na zewnątrz białych, w środku czarnych bądź ciemnobrązowych. Tylna stopa ma 3 palce, przy czym najdłuższy jest ten środkowy.

Systematyka thumb|left|Zwierzę należy do rodzaju chyżoskoczek (powyżej chyżoskoczek mongolski) Nowy gatunek ssaka opisany został pod obecną nazwą w 1987 przez Sokołowa i Szenbrota. Jako miejsce typowe autorzy ci podali 15 km na wschód od Tsarginu w ajmaku gobijsko-ałtajskim w Mongolii.

Przeprowadzono badania genetyczne opublikowane w 2015 roku. Wskazały one, że chyżoskoczek stepowy jest gatunkiem siostrzanym chyżoskoczka gruboogonowego. W rodzaju tym występuje jeszcze chyżoskoczek mongolski, który wydaje się gatunkiem bazalnym w tej trójce.

Rodzaj chyżoskoczek należy do podrodziny skoczków. Zaliczają się do niej także rodzaje skoczek, podskoczek, pustelniczek.

Umieszczenie podrodziny w odpowiedniej rodzinie bywało już kwestią problematyczną, ponieważ różni autorzy wyróżniali od jednej do sześciu rodzin skoczkowców. Część z nich optowała za podniesieniem każdej z podrodzin do rangi osobnej rodziny i wtedy należałby chyżoskoczek do rodziny obejmującej tylko wspomniane wyżej rodzaje. Inna część natomiast optowała za dużą rodziną skoczkowatych obejmującą także smużki i skoczomyszki. Najczęściej stosowany podział zalicza jednak chyżoskoczka do mniej licznej w gatunki rodziny skoczkowatych, czyniąc skoczki jedną z czterech podrodzin skoczkowatych, obok mikroskoczków, alaktag i skoczników. Pokrewieństwo pomiędzy nimi również nie jest jednoznaczne i było w literaturze przedmiotem różnych ujęć. Wydaje się jednak w każdym razie, że skoczkowate wyewoluowały w Azji Środkowej.

Nie wyróżnia się żadnych podgatunków.

Tryb życia O życiu chyżoskoczka stepowego nie ma wielu informacji. Aktywność zwierzęcia przypada na noc, podobnie jak w przypadku innych skoczkowatych. Inne skoczkowate za dnia ukrywają się w jamach, niekiedy długich, mających kilka korytarzy z komorą lęgową i niekiedy kilkoma komorami i dodatkowymi zapasowymi wyjściami. Zazwyczaj wiodą samotne życie, a wzajemne spotkania często bywają wrogie. Niemniej niektóre chyżoskoczki innych gatunków potrafią wspólnie żerować, nie robiąc sobie żadnej krzywdy.

IUCN szacuje długość pokolenia na 2–3 lata. Chyżoskoczek stepowy rozmnaża się w lipcu. Do rozrodu przystępuje samica, która przeżyła już poprzednią zimę. Rozmnaża się ona raz do roku, wydając miot liczący od 2 do 6 młodych, mniej, niż może wydać samica chyżoskoczka mongolskiego bądź gruboogonowego.

Rozmieszczenie geograficzne Skoczkowate pochodzą z Azji Środkowej. Chyżoskoczek stepowy zamieszkuje północny zachód Mongolii, mianowicie dżungarską pustynię Gobi, a także północny wschód Sinciangu, jednak jego występowanie w Chinach nie jest pewne. Zasięg szacuje się na 93 894 km².

Ekologia Siedliskiem chyżoskoczka stepowego są stoki gór pokryte grubym żwirem i pustynie. Żyje też na stepach i półpustyniach.

Zwierzę zasiedla tereny porośnięte roślinnością trawiastą bądź krzewiastą. Tereny te porastają zwłaszcza bylice, trawy Stipa, a także czosnek.

Gryzoń ten zjada w szczególności zielone części roślin, stanowiące 72% jego diety, licząc po objętości. Uzupełnia je korzeniami i bulwami, w sumie stanowiącymi 22% diety, a w mniejszej części również nasionami, które stanowią 6%. Nie odnotowano jeszcze, by spożywał owady, chociaż inne chyżoskoczki jedzą je rzadko.

Potrafi tworzyć skomplikowane jamy.

Zagrożenia i ochrona IUCN uznaje chyżoskoczka stepowego za gatunek najmniejszej troski. Pierwsza ocena pojawiła się w 1996, jeszcze w kategorii pod nazwą mniejszego ryzyka / najmniejszej troski, w kolejnej ocenie w 2008 już pod obecną nazwą. Ostatnią ocenę opublikowano w 2016. IUCN uzasadnia ją dużym zasięgiem występowania, obejmującym liczne tereny chronione.

Niemniej całkowita liczebność gatunku spada. Tempo spadku nie jest jednak duże.

Głównym zagrożeniem dla tego zwierzęcia jest brak wody z powodu susz i wysychania zbiorników. Nie rozstrzygnięto jednak dotychczas, czy za rzeczonymi procesami stoją przyczyny naturalne, czy zmiany klimatu wywołane działalnością człowieka. Niekorzystnie na siedliska chyżoskoczka działać może też nadmierny wypas zwierząt gospodarskich.

Zamieszkuje liczne tereny chronione. W Mongolii aż około 41% zasięgu zwierzęcia przypada na tereny objęte ochroną. Nie wdraża się natomiast działań zmierzających do ochrony specyficznie chyżoskoczka stepowego. Niemniej IUCN dostrzega konieczność dalszych badań. Lokalnie gatunek ujmuje mongolska czerwona księga – w 2006 został sklasyfikowany jako gatunek zagrożony, a w drugim wydaniu z 2025 – jako gatunek bliski zagrożenia.

Przypisy 29. Dzungarian Three-toed Jerboa, s. 97, w:

9. Great Jerboa, s. 85–86, w: 27. Mongolian Three-toed Jerboa, s. 96–97, w: 28. Thick-Tailed Three-toed Jerboa, s. 97, w:

Nazwy polskie za:

Kategoria:Skoczkowate Kategoria:Ssaki Azji Kategoria:Fauna Mongolii Kategoria:Fauna Chińskiej Republiki Ludowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1987 roku