mały| (2018), popularyzatorka terminu „kobiet w lodówkach” Kobiety w lodówkach () – określenie zabiegu fabularnego, w którym postacie kobiece zostają zabite, okaleczone, pozbawione mocy lub doznają innych poważnych krzywd przede wszystkim po to, aby zmotywować męskiego bohatera do działania lub rozwinąć jego wątek fabularny. Tego rodzaju zabieg narracyjny określa się potocznie jako fridging.
Termin został ukuty w 1999 przez amerykańską scenarzystkę komiksową . W tym samym roku opublikowała ona na stronie internetowej Women in Refrigerators listę ponad stu postaci kobiecych, które padły ofiarą tego schematu fabularnego. Lista zapoczątkowała dyskusję na temat seksizmu w kulturze popularnej oraz amerykańskim przemyśle komiksowym.
Choć pojęcie wywodzi się z komiksów superbohaterskich, z czasem zaczęto odnosić je również do filmów, seriali telewizyjnych i innych utworów kultury popularnej. Jednym z najbardziej znanych dzieł inspirowanych tym zjawiskiem jest powieść autorstwa Catherynne M. Valente, stanowiąca literacki komentarz do sposobu przedstawiania kobiecych postaci w opowieściach o superbohaterach.
Historia Termin women in refrigerators został wprowadzony przez Gail Simone w 1999. Nazwa nawiązuje do historii Forced Entry, opublikowanej w zeszycie vol. 3 #54 z 1994, autorstwa . W komiksie główny bohater, , wraca do swojego mieszkania i odkrywa, że złoczyńca zamordował jego partnerkę, , a następnie ukrył jej ciało w lodówce.
Zdaniem Simone scena ta nie była odosobnionym przypadkiem, lecz przykładem szerszego zjawiska obecnego w komiksach superbohaterskich. Zauważyła ona, że postacie kobiece znacznie częściej niż męskie bywają zabijane, okaleczane, pozbawiane mocy, padają ofiarą przemocy seksualnej lub doświadczają innych tragedii, które trwale zmieniają ich życie. Jednocześnie wydarzenia te często nie służą rozwojowi samych bohaterek, lecz stanowią środek fabularny mający wpłynąć na rozwój męskiego protagonisty.
Simone zwracała również uwagę, że śmierć męskich superbohaterów jest zazwyczaj przedstawiana jako heroiczne poświęcenie i nierzadko okazuje się odwracalna, podczas gdy przemoc wobec bohaterek częściej ma charakter szokujący i prowadzi do nieodwracalnego usunięcia ich z fabuły. Z czasem taki sposób wykorzystywania kobiecych postaci zaczęto określać jako fridging.
Strona Women in Refrigerators W 1999 Simone opublikowała na stronie internetowej Women in Refrigerators listę obejmującą ponad sto postaci kobiecych, które padły ofiarą opisywanego schematu narracyjnego.
Stronę zaprojektował dziennikarz Beau Yarbrough, jej administratorami byli Rob Harris i John Norris, natomiast pierwszym gospodarzem serwisu został Jason Yu, który zaproponował opublikowanie listy w Internecie.
Na stronie publikowano również korespondencję z czytelnikami i twórcami komiksów. Część osób interpretowała listę inaczej niż jej autorka, jednak Simone podkreślała, że od początku chodziło jej przede wszystkim o zwrócenie uwagi na fakt, iż eliminowanie lub trwałe okaleczanie większości kobiecych postaci odbiera czytelniczkom bohaterki, z którymi mogłyby się utożsamiać. Jak stwierdziła: „Jeśli zniszczy się większość postaci, które lubią dziewczęta, to dziewczęta nie będą czytać komiksów. I właśnie o to chodziło.”
W 2000 kilka ogólnokrajowych gazet opublikowało artykuły poświęcone stronie Women in Refrigerators, co przyczyniło się do szerszej dyskusji na temat seksizmu w kulturze popularnej oraz amerykańskim przemyśle komiksowym. Zestawienie Simone było również wyorzystane w niektórych opracowaniach akademickich dotyczących analizy kultury popularnej.
Reakcje twórców Simone otrzymała liczne wiadomości e-mail zarówno od czytelników komiksów, jak i osób zawodowo związanych z branżą. Wiele z nich opublikowała na swojej stronie internetowej. Wśród autorów odpowiedzi znaleźli się między innymi scenarzysta Mark Millar, były dyrektor kreatywny (CCO) DC Entertainment Geoff Johns oraz Ron Marz, autor historii, od której pochodzi nazwa omawianego tropu.
W swojej odpowiedzi Marz napisał między innymi:
Marz wyjaśnił również:
Dead Men Defrosting W odpowiedzi na argumenty fanów, że postacie męskie również często giną, redaktor serwisu John Bartol opublikował artykuł zatytułowany Dead Men Defrosting. Twierdził w nim, że gdy męscy bohaterowie zostają zabici lub poddani znaczącym zmianom, zazwyczaj z czasem powracają do swojego wcześniejszego status quo.
Zdaniem Bartola większość postaci kobiecych po podobnych wydarzeniach: „nigdy nie otrzymuje – w przeciwieństwie do męskich bohaterów – możliwości powrotu do swojego pierwotnego heroicznego stanu. I właśnie tutaj zaczynamy dostrzegać różnicę.”
Podobne stanowisko zajął administrator strony Rob Harris, który jako przykład podał losy Flasha i Supergirl:
Omawiając stronę Women in Refrigerators w książce Dangerous Curves: Action Heroes, Gender, Fetishism and Popular Culture, profesor Jeffrey A. Brown z zauważył, że męscy bohaterowie komiksowi zwykle giną w sposób heroiczny, a następnie zostają w cudowny sposób przywróceni do życia. Natomiast postacie kobiece częściej bywają przypadkowo, lecz nieodwracalnie okaleczane lub zabijane, nierzadko w sposób nacechowany seksualizacją.
Na poparcie tej tezy Brown przywołał historię, w której Joker dla własnej rozrywki łamie kręgosłup oryginalnej Batgirl, w wyniku czego postać przez ponad dekadę funkcjonowała jako osoba poruszająca się na wózku inwalidzkim. Wspomniał również o torturach i zabójstwie z rąk złoczyńcy .
W kulturze popularnej mały|Christopher Nolan (2026) był wielokrotnie krytykowany za używanie schematu „kobiet w lodówkach” w swoich filmach Poza medium komiksowym zarówno Marvel Entertainment, jak i Marvel Studios były krytykowane za dalsze wykorzystywanie tego tropu w swoich filmowych i telewizyjnych franczyzach. Jako przykłady wskazywano między innymi śmierć Gwen Stacy w filmie Niesamowity Spider-Man 2 (2014), śmierć Friggi, matki Thora, w Thor: Mroczny świat (2013), a także los Peggy Carter w filmie Kapitan Ameryka: Wojna bohaterów (2016), gdzie bohaterka umiera poza kadrem po chorobie Alzheimera. Jej śmierć staje się jednym z czynników motywujących działania Steve’a Rogersa (Kapitana Ameryki), choć postać ponownie pojawia się później w Filmoweym Uniwersum Marvela w filmie Avengers: Koniec gry (2019), gdy Kapitan Ameryka cofa się w czasie, aby spędzić z nią życie.
Wśród innych przykładów wymienia się śmierć Meredith Quill, matki , w filmie Strażnicy Galaktyki (2014), śmierć Gamory w Avengers: Wojna bez granic (2018) – która została następnie wykorzystana jako wydarzenie motywujące Petera Quilla również w Strażnicy Galaktyki vol. 3 (2023) – a także śmierć Natashy Romanoff w Avengers: Koniec gry (2019), Marii Hill w serialu Tajna inwazja, cioci May w Spider-Man: Bez drogi do domu (2021) oraz królowej Ramondy w Czarna Pantera: Wakanda w moim sercu (2022).
Historia Gamory spotkała się ponadto z krytyką ze względu na sugerowanie, że jej oprawca, Thanos, darzył ją uczuciem mimo stosowanej wobec niej przemocy.
W pierwotnej wersji filmu Deadpool 2 (2018) dziewczyna głównego bohatera, Vanessa, ginęła na początku filmu, a jej śmierć służyła wyłącznie jako środek fabularny motywujący Deadpoola. Po negatywnych reakcjach widzów podczas nakręcono dodatkową , w której dzięki podróży w czasie Vanessa zostaje uratowana, co pozwoliło uniknąć zastosowania omawianego tropu. Mimo to śmierć żony i córki nadal pełni funkcję wydarzenia motywującego rozwój jego wątku fabularnego.
Recenzując odcinek miniserialu Falcon i Zimowy Żołnierz z 2021, Brian Tallerico z portalu Vulture skrytykował śmierć Lemara Hoskinsa jako przykład tzw. racial fridging, argumentując, że śmierć czarnoskórego bohatera została wykorzystana przede wszystkim do rozwinięcia historii białego bohatera, Johna Walkera, a nie jako przykład seksistowskiej odmiany tego tropu.
Redaktorka portalu , Courtney Enlow, uznała śmierć Kathy Stabler, żony detektywa z serialu Prawo i porządek: sekcja specjalna, za przykład „wyświechtanego, seksistowskiego” tropu.
Za wielokrotne wykorzystywanie tego schematu w swoich filmach krytykowano również reżysera Christophera Nolana.
The Refrigerator Monologues Autorka Catherynne M. Valente przyznała, że sposób przedstawienia śmierci Gwen Stacy w filmie Niesamowity Spider-Man 2 (2014) wzbudził w niej frustrację i stał się inspiracją do napisania powieści The Refrigerator Monologues, której tytuł częściowo nawiązuje do tropu kobiet w lodówkach.
Komentując sposób ukazania śmierci bohaterki, Valente stwierdziła:
Powieść przedstawia losy pośmiertne bohaterek, które zginęły w wyniku swoich związków z męskimi superbohaterami. Jej protagonistki stanowią parodie znanych postaci z komiksów DC i Marvela, które padły ofiarą tropu fridging.
W grudniu 2018 portal Deadline Hollywood poinformował, że rozpoczęło prace nad telewizyjną adaptacją powieści pod roboczym tytułem Deadtown. Fabuła koncentruje się na pięciu niedawno zmarłych kobietach, które spotykają się w miejscu przypominającym czyściec, zwanym Deadtown, gdzie odkrywają, że całe ich życie – łącznie z ich śmiercią – służyło jedynie jako emocjonalne tło dla historii męskich superbohaterów.
Zobacz też
good girl art
Przypisy
Kategoria:Amerykańskie komiksy Kategoria:Zabiegi narracyjne Kategoria:Seksizm