Bogoczłowieczeństwo () – jedno z kluczowych pojęć w rosyjskiej filozofii religijnej nawiązujące do chrześcijańskiej teorii jedności boskiej i ludzkiej natury Jezusa Chrystusa według soboru chalcedońskiego. Bogoczłowieczeństwo i Bogoczłowiek to dwa rodzaje wcielenia: uniwersalne i indywidualne.

Bogoczłowieczeństwo jest terminem filozoficzno-teologicznym wyrosłym na gruncie chrześcijaństwa i specyficznym dla języka rosyjskiego (Богочеловечество, Богочеловечность) i tłumacząc go na inne języki, tworzy się zwykle neologizmy: Gottmenschentum, Gottmenschheit (j. niemiecki), Godmanhood, Godhumanity (j. angielski), divino-humanité (j. francuski) czy divino-umanità – (język włoski).

Wczesnym wariantem filozofii Bogoczłowieczeństwa była koncepcja Nikołaja Fiodorowa, u którego idea Bogo-ludzkiego współdziałania idzie w parze z przekonaniem, iż przeobrażenie świata, a wraz z nim człowieka, będzie zarazem jego przebóstwieniem. Koncepcja ta jest tam jednak zawarta implicite, a nie wprost rozwinięta. Nauka o Bogoczłowieczeństwie została explicite wypowiedziana w pracach Władimira Sołowjowa, u którego jest ono kluczową ideą religijno-filozoficzną. Zadanie chrześcijańskiej religii Sołowjow upatrywał w tym, aby . Wszystkie narody i rasy są organami w organizmie Bogoczłowieczeństwa. W celu wspomagania doskonalenia się człowieka Bóg wstąpił w ziemski proces historyczny jako Bogoczłowiek Jezus Chrystus. Bogoczłowiek jest jednak wyłącznie indywidualnym przejawem królestwa Bożego, podczas gdy celem historii świata jest realizacja królestwa Bożego „w całej ludzkości”. W Sołowjow opisuje obecne w człowieku dwa pierwiastki: „żywioł bytu materialnego, wiążący go ze światem naturalnym” oraz „idealną świadomość wszechjedności, wiążącą go z Bogiem” (Wykład dziesiąty). Człowiek może skłaniać się ku tej lub tamtej stronie. Ludzkość może być i zwierzoczłowieczeństwem, i bożoczłowieczeństwem. Proces historyczny stanowi długie i trudne przejście od jednego etapu do drugiego.

Ludzkość jako Bogoczłowieczeństwo jest najważniejszym wyrazem zasady wszechjedności. Lilianna Kiejzikw swoich analizach tego pojęca wskazuje, że poprzez kontemplację "przestrzeni Bogoczłowieczej" włącza się do rozważań Boga, który sam sobie nie wystarcza, jest postulatem tego, co Absolutne, tj. przekraczający wszystko, co czasowe, jednostkowe, przestrzennie ograniczone, konkretne, cząstkowe, korpuskularne. Również sam człowiek nie jest samowystarczający, natyka się na Absolut – pozaczasowy, transcendentny i wieczny, co nadaje sens marzeniom człowieka o nieśmiertelności. W takich rozważaniach włącza się też element trzeci – świat materialny – łącząc oba te elementy w całość.

Kontynuatorami idei Bogoczłowieczeństwa, w okresie po rewolucji roku 1917, byli Siergiej Bułgakow, Nikołaj Bierdiajew oraz późniejsi autorzy, m.in. Paul Evdokimov czy Olivier Clément. To za ich sprawą nastąpiła recepcja tej idei na Zachodzie.

Przypisy

Bibliografia polskojęzyczna

obcojęzyczna

А. П. Козырев. БОГОЧЕЛОВЕЧЕСТВО // Русская философия. Энциклопедия / Под общ. ред. М. А. Маслина. Сост. П. П. Апрышко, А. П. Поляков. – 2-изд, дораб. и доп.. – М., 2014.

Kategoria:Filozofia rosyjska Kategoria:Filozofia religijna