Kościół św. Bassusa w Koprze (, ) – rzymskokatolicki kościół filialny położony przy placu Prešerena w historycznym centrum Kopru, w pobliżu bramy Muda i fontanny Da Ponte. Obecna jednonawowa budowla ma formę barokową, ukształtowaną podczas przebudowy przeprowadzonej w pierwszej połowie XVIII wieku. Świątynia jest związana z dawnym miejskim przytułkiem i szpitalem św. Nazariusza, funkcjonującym w tej części miasta od średniowiecza.
Kościół jest wpisany do słoweńskiego rejestru nieruchomego dziedzictwa kulturowego pod numerem EŠD 3767 i ma status zabytku o znaczeniu lokalnym.
Historia Średniowieczne początki Według Letizii Caselli kościół poświęcony św. Bassusowi mógł zostać wzniesiony już w XII lub XIII wieku. Znajdował się w pobliżu późniejszej bramy Muda, przy jednym z głównych wjazdów do miasta. Kult świętego, przedstawianego jako biskup i męczennik, był rozpowszechniony w miejscowościach położonych nad północnym i środkowym Adriatykiem, m.in. w Wenecji, na Istrii i w Marchii Ankońskiej.
W 1262 roku z inicjatywy komuny koperskiej utworzono w sąsiedztwie świątyni przytułek dla ubogich, pielgrzymów i przybyszów, określany początkowo jako Dom Boży. Instytucję tę później poświęcono św. Nazariuszowi, patronowi Kopru. Przytułek pełnił również funkcję pierwszego znanego miejskiego szpitala.
W 1454 roku zarządzanie szpitalem św. Nazariusza powierzono bractwu św. Antoniego Opata. Kościół św. Bassusa zachował odrębne wezwanie, lecz pozostawał funkcjonalnie związany z sąsiednim przytułkiem i jego kaplicą. Związek obu instytucji znalazł później odzwierciedlenie w wyposażeniu świątyni, w którym przedstawiano zarówno św. Bassusa, jak i św. Nazariusza.
Przekształcenia w XVII i XVIII wieku Aktualne materiały miejskie datują zasadniczy korpus budowli na XVI wiek. Możliwe, że w tym czasie wcześniejszą świątynię gruntownie przebudowano lub zastąpiono nowym obiektem, zachowując dotychczasowe wezwanie. W źródłach nie zachowały się jednak szczegółowe informacje o zakresie tej fazy prac ani nazwisku architekta.
W 1706 roku budynek został poświęcony jako kościół przez biskupa koperskiego Paola Naldiniego. Wydarzenie to wiązało się z uporządkowaniem jego funkcji sakralnej po okresie użytkowania części zespołu jako szpitala i przytułku.
Największą przebudowę przeprowadzono w 1731 roku z inicjatywy Luigiego de Tarsii, zarządcy szpitala św. Nazariusza. W wyniku prac świątynia uzyskała obecny, barokowy charakter. Rok później Natale Bertolini wykonał obraz głównego ołtarza przedstawiający świętych Nazariusza i Bassusa adorujących Trójcę Świętą. Inskrypcja na obrazie wymienia zarówno fundatora, jak i malarza oraz wskazuje, że dzieło sfinansowano z zebranych ofiar.
W XVIII wieku do kościoła przeniesiono z kaplicy szpitalnej romański krucyfiks otaczany miejscowym kultem. Od tego czasu świątynię określano niekiedy również jako kościół Cudownego Krucyfiksu. Przytułek św. Nazariusza został zlikwidowany na początku XIX wieku, natomiast kościół zachował funkcję sakralną.
Architektura Kościół jest niewielką jednonawową budowlą o zwartej bryle i prostokątnym rzucie. Wnętrze nakrywa płaski strop, a prezbiterium nie jest wyraźnie oddzielone od nawy rozbudowanym transeptem. Obecny wygląd świątyni jest rezultatem przebudowy z 1731 roku i reprezentuje uproszczony wariant miejskiej architektury barokowej.
Fasada została zwrócona w stronę placu Prešerena. Jej kompozycja jest symetryczna i stosunkowo oszczędna. Główne wejście ujęto kamiennym portalem, nad którym znajduje się okno doświetlające nawę. Elewację wieńczy trójkątny fronton. Forma zewnętrzna jest skromniejsza niż barokowe wyposażenie wnętrza.
Świątynia stanowi część historycznej zabudowy dawnego przedmieścia przy bramie Muda. Wraz z fontanną Da Ponte, pozostałościami bramy miejskiej oraz otaczającymi plac kamienicami tworzy zespół dokumentujący rozwój południowej części średniowiecznego i nowożytnego Kopru.
Wyposażenie Ołtarze W kościele znajdują się trzy marmurowe ołtarze barokowe. Najbardziej rozbudowany jest ołtarz główny, którego nastawa mieści obraz wykonany przez Natale Bertoliniego w 1732 roku. Przedstawia on klęczących świętych Nazariusza i Bassusa przed Trójcą Świętą. Święty Nazariusz został ukazany z modelem miasta, natomiast św. Bassus w szatach biskupich i z czerwonym paliuszem symbolizującym męczeństwo.
Na obrazie zachowała się inskrypcja fundacyjna wymieniająca Luigiego de Tarsię jako zarządcę szpitala oraz informująca o poświęceniu dzieła obu świętym. Niżej umieszczono podpis Natale Bertoliniego i datę wykonania obrazu.
W zakrystii znajduje się rzeźba św. Bassusa. Wyposażenie świątyni obejmuje ponadto elementy barokowe i późniejsze, związane z funkcjonowaniem kościoła jako kaplicy dawnego szpitala oraz miejsca kultu Cudownego Krucyfiksu.
Romański krucyfiks Najcenniejszym zabytkiem przechowywanym w kościele jest polichromowany drewniany krucyfiks datowany około 1120 roku. Należy do najstarszych zachowanych przedstawień Ukrzyżowanego w Słowenii. Chrystus został przedstawiony jako żyjący i triumfujący, z otwartymi oczami i wyprostowaną sylwetką, zgodnie z romańskim typem ikonograficznym .
Rzeźba była w późniejszych stuleciach przekształcana, m.in. przez nadanie jej części cech gotyckich i odnawianie polichromii. W lokalnej tradycji przypisywano jej cudowne właściwości, dlatego określano ją jako , czyli Cudowny Krucyfiks. Początkowo znajdowała się w kaplicy szpitala św. Nazariusza, a następnie została przeniesiona do kościoła św. Bassusa.
Krucyfiks poddano badaniom i konserwacji, których wyniki opublikowano w 2009 roku. Wykonano także kopie rzeźby, umożliwiające prezentację jej formy bez narażania oryginału na uszkodzenia.
Współczesne użytkowanie Kościół pozostaje jednym z obiektów sakralnych zarządzanych przez diecezję koperską i jest związany z parafią katedralną Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Koprze. Nie pełni funkcji samodzielnego kościoła parafialnego, lecz jest wykorzystywany jako świątynia filialna oraz przestrzeń nabożeństw, wystaw i wydarzeń religijnych.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Zabytki w Koprze Kategoria:Kościoły w Koprze Kategoria:Świątynie pod wezwaniem świętych Kategoria:Architektura barokowa w Słowenii