Namaszczenie

mały|Namaszczenie króla Fryderyka VI podczas jego koronacji (1815) Namaszczenie – rytualny akt wylania aromatycznego oleju na głowę lub całe ciało człowieka.Encyclopædia Britannica, wyd. 9, t. 2, s. 90, 1878. Przez rozszerzenie termin ten stosuje się również do pokrewnych aktów kropienia, polewania lub smarowania osoby lub przedmiotu dowolnym pachnącym olejem, mlekiem, masłem lub innym tłuszczem.Encyclopædia Britannica, wyd. 11, t. 2, s. 79, 1911. Pachnące oleje są używane jako perfumy, a dzielenie się nimi jest aktem gościnności. Ich użycie w celu wprowadzenia boskich wpływów lub obecności jest odnotowywane od najdawniejszych czasów; namaszczanie było zatem używane jako forma medycyny, uważana za środek uwalniający osoby i rzeczy od niebezpiecznych duchów i demonów, które, jak wierzono, wywołują choroby.

We współczesnym użyciu "namaszczenie" jest zazwyczaj stosowane do błogosławieństw ceremonialnych, takich jak koronacja europejskich monarchów. Jest to kontynuacja wcześniejszej praktyki hebrajskiej, najbardziej znanej z namaszczeń Aarona na arcykapłana oraz zarówno Saula, jak i Dawida przez proroka Samuela. Koncepcja ta jest ważna dla postaci Mesjasza lub Chrystusa (hebr. i st.gr.James Strong, The New Strong's Exhaustive Concordance of the Bible (Nashville: T. Nelson, 1990) Heb. No. 4899 Gr. No. 5547. „Namaszczony"), którzy zajmują poczesne miejsce w judaizmie i teologii chrześcijańskiej oraz eschatologii. Namaszczenie – w szczególności namaszczenie chorych – bywa w chrześcijaństwie określane również łacińskim terminem unctio; namaszczenie umierających jako część ostatnich sakramentów (wiatyku i namaszczenia) w Kościele katolickim było dawniej nazywane „ostatnim namaszczeniem" (łac. extrema unctio).

Nazwa Obecny angielski czasownik anoint (namaszczać) pochodzi od przestarzałego przymiotnika anoint, będącego odpowiednikiem anointed (namaszczony)Oxford English Dictionary, 1. wyd. „anoint, v." Oxford University Press (Oksford), 1884.. Przymiotnik ten został po raz pierwszy poświadczony w 1303 r.W Handling Sin Roberta Manninga (1303): ...Þe prest þat ys a noynt... (l. 7417)., a wywodzi się ze starofrancuskiego enoint, imiesłowu biernego słowa enoindre, z łac. inung(u)ereOxford English Dictionary, 1. wyd. "† aˈnoint, adj." Oxford University Press (Oksford), 1884., wzmocnionej formy słowa ung(u)ere (namaszczać). Jest to zatem słowo pokrewne z ang. unction (namaszczenie). W języku polskim termin „namaszczenie" wywodzi się od słów maść, mazać.

Olej używany w ceremonialnym namaszczeniu nazywany jest „krzyżmem", od greckiego χρῖσμα (khrîsma) (namaszczenie)Oxford English Dictionary, 1. wyd. „chrism, n." Oxford University Press (Oksford), 1889..

Cel Namaszczanie służyło i służy trzem odrębnym celom: jest uważane za środek służący zdrowiu i przynoszący ulgę, za oznakę czci oraz za symbol konsekracji. Wydaje się prawdopodobne, że cieszono się jego właściwościami leczniczymi zanim stało się przedmiotem religii ceremonialnej, ale zwyczaj ten wydaje się poprzedzać historię pisaną i zapisy archeologiczne, a jego genezy nie da się z całą pewnością ustalić.

Zdrowie Stosowane w połączeniu z kąpielą namaszczenie olejem zamyka pory. Uważano, że przeciwdziała to wpływom słońca, zmniejszając pocenie się. Olejki aromatyczne naturalnie maskowały zapach ciała i inne nieprzyjemne wonie.

Stosowanie olejów i tłuszczów wykorzystywane jest również w medycynie tradycyjnej. Biblia odnotowuje, że oliwa z oliwek była stosowana u chorych i wlewana w rany.Por. Iz 1,6; Mk 6,13; Jk 5,14-15 (Biblia Tysiąclecia).M.G. Easton, Illustrated Bible Dictionary, wyd. 3, T. Nelson & Sons, Londyn, 1897. Znane źródła pochodzą z czasów, gdy namaszczanie spełniało już funkcję religijną; dlatego namaszczanie stosowano również w celu zwalczania złośliwego wpływu demonów w Persji, Armenii i Grecji. Namaszczanie rozumiano również jako „pieczętowanie" dobra i opieranie się zepsuciu, prawdopodobnie przez analogię z użyciem wierzchniej warstwy oleju do konserwacji wina w starożytnych amforach, którego zepsucie przypisywano zwykle wpływom demonicznym.Encyclopædia Britannica, wyd. 11, t. 2, s. 80, 1911.

Ze względów sanitarnych i religijnych, namaszcza się czasem ciała zmarłych.Por. Mk 14,8; Łk 23,56 (BT). W średniowiecznym i wczesnonowożytnym chrześcijaństwie praktyka ta była szczególnie związana z ochroną przed wampirami i ghulami, które w przeciwnym razie mogłyby wejść w posiadanie zwłok.

Gościnność Namaszczanie gości olejem jako znak gościnności i dowód czci odnotowano w starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie, a także w pismach hebrajskich. Był to powszechny zwyczaj wśród starożytnych HebrajczykówPor. 2 Sm 14,2; Ps 104,15; Łk 7,38-46 (BT). Zob. też M.G. Easton, Illustrated Bible Dictionary, 1897. i kontynuowany był wśród Arabów jeszcze w XX wieku.

Religia W magii sympatycznej powszechnej w religiach prehistorycznych i pierwotnych, tłuszcz z ofiar zwierzęcych i ofiar z ludzi jest często traktowany jako potężny amulet, ustępujący tylko krwi jako nośnik i siedlisko życia.W.R. Smith, Lectures on the Religion of the Semites. Arabowie w Afryce Wschodniej tradycyjnie namaszczali się tłuszczem lwa, aby zyskać odwagę i wzbudzać strach u innych zwierząt. Aborygeni australijscy nacierali się tłuszczem z sieci większej ludzkich ofiar, aby przejąć ich moce.

W religiach takich jak chrześcijaństwo, w których nie praktykuje się już ofiar ze zwierząt, powszechne jest konsekrowanie oleju podczas specjalnej ceremonii.

Egipt Według badaczy z początku XX wieku (Wilhelm SpiegelbergW. Spiegelberg, "Die Symbolik des Salbens im Ägyptischen," Recueil de travaux relatifs... (RT) 28 (1906): 184–85., BonnetH. Bonnet, Reallexikon der ägyptischen Religionsgeschichte, Berlin, 1952., CothenetE. Cothenet, "Onction," w: L. Pirot, A. Robert, H. Cazelles (red.), Dictionnaire de la Bible, Supplément, t. 6, Paryż, 1960., KutschE. Kutsch, Salbung als Rechtsakt, Berlin, 1963., Martin-PardeyE. Martin-Pardey, "Salbung," Lexikon der Ägyptologie, t. 5, kol. 367–69.) urzędnicy starożytnego Egiptu byli namaszczani w ramach ceremonii objęcia urzędu. Założenie to zostało zakwestionowane przez naukowców takich jak Stephen Thompson, którzy wątpią, by takie namaszczenie kiedykolwiek miało miejsce:S.E. Thompson, "The Anointing of Officials in Ancient Egypt," Journal of Near Eastern Studies 53/1 (1994), s. 25. DOI: 10.1086/373652.

Namaszczenie zwłok pachnącymi olejami było jednak dobrze potwierdzoną praktyką, stanowiącą ważną część mumifikacji.N.C. McCreesh, Ritual anointing: analyses of hair and coffin coatings in ancient Egypt, praca doktorska, University of Manchester, 2009. Dostępne: https://www.escholar.manchester.ac.uk/uk-ac-man-scw:161030

Indie mały|Dżinijska abhiszeka w Śravaṇa Beḷgoḷa W religiach indyjskich, m.in. w późnym wedyzmie wykształciły się rytuały obejmujące namaszczanie urzędników państwowych, czcicieli i posągów (idoli). Znane są one obecnie jako abhiszeka. Praktyka ta rozprzestrzeniła się na indyjskich buddystów. We współczesnym hinduizmie i dżinizmie namaszczenie jest powszechne, choć w praktyce używa się do niego zazwyczaj wody, jogurtu, mleka lub (szczególnie) masła od świętej krowy, a nie oleju. Wielu czcicieli jest namaszczanych w ramach konsekracji lub błogosławieństwa na każdym etapie życia, a rytuałom tym towarzyszą narodziny, rozpoczęcie nauki, inicjacja religijna oraz śmierć. Namaszcza się nowe budynki, domy i instrumenty rytualne, a niektóre bożki są namaszczane codziennie. Szczególną uwagę w takich rytuałach zwraca się na kierunek smarowania. Ludzi namaszcza się od stóp do głów, w dół. Woda może pochodzić z jednej ze świętych rzek lub być perfumowana szafranem, kurkumą lub naparami z kwiatów; można również użyć wody pozostającej po czyszczeniu niektórych bożków lub spisywaniu niektórych wersetów Pisma Świętego. Maści mogą zawierać popiół, glinę, sproszkowane drzewo sandałowe lub pasty ziołowe.

Buddyzm Buddyjskie praktyki namaszczania wywodzą się w dużej mierze z praktyk indyjskich, ale bywają mniej rozbudowane i bardziej zrytualizowane. Buddyści mogą kropić zgromadzonych praktykujących wodą lub oznaczać posągi Buddy lub bodhisattwów masłem krowim lub masłem z jaka. Stosuje się również wodę o zapachu kwiatowym, wodę zabarwioną atramentem i „wodę szafranową" barwioną na żółto szafranem lub kurkumą.

Judaizm mały|Samuel namaszcza Dawida, Dura Europos, Syria, III wiek W starożytności użycie świętego oleju do namaszczania było istotne w konsekracji u Hebrajczyków kapłanówWj 29,7 (BT)., arcykapłana (Kohen Gadol)Wj 29,29; Kpł 4,3 (BT). i świętych naczyńWj 30,26 (BT).. ProrocyPor. 1 Krl 19,16; 1 Krn 16,22; Ps 105,15 (BT). i królowie izraelscy również byli namaszczani, ci drudzy z rogu.1 Sm 16,13 (BT). Namaszczenie krzyżmem przygotowanym zgodnie z ceremonią opisaną w Księdze WyjściaWj 30,22-25 (BT). uważano za udzielenie „Ducha Pańskiego". Namaszczenie zostało wykonane przez Samuela w miejsce koronacji zarówno Saula1 Sm 10,1 (BT)., jak i Dawida. Praktyka ta nie zawsze była przestrzegana i wydaje się, że była niezbędna tylko podczas konsekracji nowej linii lub dynastii.

Ze względu na jego znaczenie, arcykapłan i król byli czasami nazywani „Pomazańcem"Por. Kpł 4,3-5; 4,16; 6,20; Ps 132,10 (BT).. Termin ten – מָשִׁיחַ, Masziach – dał początek przepowiadanej postaci MesjaszaPor. Ps 2,2; Dn 7,13; 9,25-26 (BT). oraz długiej historii osób zgłaszających do niego pretensje.

Wyrażenie „namaszczanie tarczy", które pojawia się u IzajaszaIz 21,5 (BT)., jest powiązanym lub poetyckim użyciem, odnoszącym się do praktyki pocierania olejem skóry tarczy, aby utrzymać ją elastyczną i zdatną do walki. Praktyka namaszczania tarczy poprzedza namaszczanie innych przedmiotów w ten sposób, że „smarowanie" (hebr. masziach) tarczy odnawiało skórzane pokrycie drewnianej tarczy. Zwycięski żołnierz był podnoszony na swojej tarczy przez swoich towarzyszy po bitwie lub przy jego wyborze na nowego króla. Wywodzi się z tego idea ochrony i wyboru, która następnie rozszerzyła się na ideę „wybrańca", prowadząc w ten sposób do nowoczesnego pojęcia Mesjasza (hebrajski odpowiednik tego, który został namaszczony).

Chrześcijaństwo mały|Namaszczenie Jezusa, obraz Williama Hole'a, 1906

Chrześcijaństwo rozwinęło się z powiązania Jezusa z Nazaretu z żydowskimi proroctwami o „Pomazańcu"Twierdzenie to jest wyraźne w J 1,41; Dz 9,22; 17,2-3; 18,5; 18,28 (BT).. Jego epitet „Chrystus" jest formą greckiego odpowiednika tego hebrajskiego tytułu. Nie został namaszczony przez Arcykapłana zgodnie z ceremonią opisaną w Księdze Wyjścia, ale uważano, że został namaszczony przez Ducha Świętego podczas swojego chrztu.Iz 61,1 jest rozumiany przez chrześcijan jako mówiący, że Mesjasz zostanie namaszczony przez Ducha Świętego, a nie podczas formalnej ceremonii w Świątyni. Por. M.G. Easton, Illustrated Bible Dictionary, 1897. Dosłowne namaszczenie Jezusa nastąpiło również, gdy został obficie namaszczony olejkiem przez Marię z BetaniiJ 12,1-11; por. Mt 26,6-13; Mk 14,1-11; Łk 7,36-50 (BT).D. Fleming, "The Biblical Tradition of Anointing Priests," Journal of Biblical Literature 117/3 (1998), s. 401–414.. Wykonane z uczucia, namaszczenie to jest nazwane przez Jezusa przygotowaniem do Jego pogrzebu.

W Nowym Testamencie Jan opisuje „namaszczenie od Świętego"1 J 2,20 (BT). i pisze, że „Jego namaszczenie w was trwa"1 J 2,27 (BT).. Zarówno to duchowe namaszczenie, jak i dosłowne namaszczenie olejem są zazwyczaj kojarzone z Duchem Świętym. Kościoły prawosławne w szczególności przywiązują wielką wagę do oleju, o którym mówi się, że został pierwotnie pobłogosławiony przez Dwunastu Apostołów.