Technika pigmentowa – jedna z najtrwalszych historycznych technik fotograficznych. Jej rozwój rozpoczął się od odkryć w 1839 roku, dotyczących światłoczułości papieru pokrytego roztworem dwuchromianu potasu. Sam proces został wynaleziony przez Alphonse’a Poitevina w 1855 roku, a kluczowe udoskonalenia, które pozwoliły na jego szerokie zastosowanie komercyjne, wprowadził Joseph Wilson Swan w 1864 roku.
Chemia i zasada działania Podobnie jak w przypadku gumy dwuchromianowej, technika pigmentowa opiera się na zjawisku garbowania (sieciowania) koloidów pod wpływem soli chromu oraz promieniowania UV. Zasadnicza różnica polega na zastosowanym spoiwie: o ile w technice gumowej wykorzystuje się gumę arabską, o tyle w technice pigmentowej nośnikiem dla pigmentu jest żelatyna. Zasada procesu opiera się na światłoczułości mieszaniny żelatyny, pigmentu (historycznie najczęściej sadzy, stąd angielska nazwa ) oraz uczulacza (dwuchromianu potasu lub amonu). W miejscach naświetlonych (przez przezroczyste partie negatywu) żelatyna ulega zgarbowaniu, stając się nierozpuszczalna w ciepłej wodzie.
Kluczowy problem i proces transferu Ponieważ proces utwardzania żelatyny zachodzi od strony naświetlanej, w półtonach często pozostaje warstwa miękkiej, niezgarbowanej żelatyny pod utwardzoną powierzchnią. Próba bezpośredniego wywołania obrazu prowadziłaby do rozpuszczenia tych delikatnych partii. Aby zachować szczegółowość obrazu, stosuje się proces transferu: Przygotowanie papieru do przenoszenia: Mieszaninę żelatyny, pigmentu i substancji światłoczułej nanosi się na podłoże tymczasowe. Transfer: Po naświetleniu, papier do przenoszenia skałada się (przyciska na mokro) z docelowym podłożem. Wywoływanie: Całość umieszcza się w ciepłej wodzie (ok. 35–40 °C), co pozwala na rozpuszczenie niezgarbowanej żelatyny i oddzielenie tymczasowego podłoża.
W przypadku konieczności zachowania właściwej orientacji obrazu (np. przy napisach), stosuje się tzw. podwójny transfer, w którym obraz jest najpierw przenoszony na podłoże tymczasowe, a następnie na docelowe.
Cechy charakterystyczne odbitki pigmentowej Dla konserwatorów i badaczy istotne są następujące cechy identyfikacyjne: Fizyczna struktura (relief): Odbitka pigmentowa ma delikatny, lecz zauważalny relief. Ciemne partie obrazu, zawierające grubszą warstwę żelatyny, są fizycznie wyższe niż partie jasne. Połysk: Ciemne obszary obrazu są zazwyczaj bardziej błyszczące niż partie jasne, co wynika z wyższego stężenia żelatyny w tych miejscach. Trwałość: Odbitki wykonane tą techniką są niezwykle trwałe i odporne na blaknięcie, o ile zostały wykonane przy użyciu stabilnych pigmentów.
Zobacz też piktorializm polski cyjanotypia bromolej
Przypisy
Kategoria:Szlachetne techniki fotograficzne Kategoria:Techniki fotograficzne Kategoria:Historia fotografii