Artemisana thelda – gatunek motyla z rodziny Eupterotidae i podrodziny Janinae, jedyny z monotypowego rodzaju Artemisana. Zamieszkuje tropikalną Afrykę.
Taksonomia Pozycja filogenetyczna rodzaju względem rodzajów pokrewnych wg Takano (2026) Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1887 roku przez Herberta Druce’a na łamach „Proceedings of the Zoological Society of London” pod nazwą Chrysopoloma? thelda. Jako miejsce typowe wskazano Mongo-ma Lubah w Kamerunie.
W 1901 roku Christopher Aurivillius przeniósł omawiany gatunek do rodzaju Phasicnecus. W 1892 roku William Forsell Kirby umieścił go w rodzaju Stenoglene i tak też był klasyfikowany do drugiej dekady XXI wieku. W 2026 roku przeniesiony został przez Hitoshiego Takano do nowego, monotypowego rodzaju Artemisana na podstawie wyników molekularnej analizy filogenetycznej. Według tychże wyników zajmuje on pozycję siostrzaną względem kladu tworzonego przez rodzaje Neojana i Drepanojana. Nazwa rodzajowa nawiązuje zarówno do greckiej Artemis, jak i jej rzymskiej odpowiedniczki Diany (Jany).
Według wyników Takano między populacjami zachodnioafrykańską i środkowoafrykańską istnieją duże różnice genetyczne, jednak ze względu na brak różnic morfologicznych nie zdecydowano się na wyróżnianie w obrębie rodzaju dodatkowych gatunków.
Morfologia Motyl stosunkowo mały; u holotypu rozpiętość skrzydeł wynosi około 50 mm. Ciało jest brązowe, z wierzchu ciemniejsze niż od spodu, obficie upstrzone bladobeżowymi lub szarymi łuskami.
Głowa ma podwójnie grzebykowane czułki, przy czym u samic wypustki członów są znacznie krótsze niż u samców.
Skrzydło przednie jest trójkątne, o szczycie lekko zaostrzonym u samca i wystającym u samicy, zewnętrznej krawędzi zaś silnie zakrzywionej i nieco powrębianej. W jego użyłkowaniu występuje wspólny trzonek dla czwartej i piątej gałęzi żyłki radialnej. Wierzch tego skrzydła ma tło beżowe, upstrzone ciemnobrązowymi łuskami, a na nim kanciasty, czasem zanikły znak w komórce dyskalnej, ciemnobrązową, odgiętą, silnie powrębianą przepaskę zadyskalną wychodzącą z małego, trójkątnego znaku w połowie krawędzi kostalnej, ciemnoczekoladowe, porozrywane na maźnięcia i póksiężycowate plamki przepaski przedkrawędziowe wychodzące z ciemnobrązowego, trójkątnego znaku przed szczytem krawędzi kostalnej oraz brązową, równoległą do zewnętrznej krawędzi przepaskę przedkońcową z szewronowatą wypustką pośrodkową. Spód przedniego skrzydła jest ciemnożółty, u samicy ciemniejszy niż u samca, a na nim występuje ciemnobrązowe obrzeżenie zewnętrznej krawędzi, słabo zaznaczona przepaska zaśrodkowa przy krawędzi analnej oraz dostrzegalne jedynie przy krawędzi kostalnej przepaski przykrawędziowa i przedkońcowa. Tylne skrzydło jest jajowate z zaokrąglonym i silnie powrębianym brzegiem zewnętrznym. Jego wierzch ma ciemnobrązowe, powrębiane przepaski zaśrodkową i przedkrawędziową oraz zakrzywioną, rozbitą na kropki między żyłkami przepaskę za przepaską przedkrawędziową, przy czym zakończenia tych przepasek u krawędzi analnej zaznaczone są przez ciemnobrązowe elementy. Spód tego skrzydła jest ciemnożółty z podobnymi, ale słabiej wyrażonymi znakami oraz nieregularnie upstrzonym brązowymi łuskami polem nasadowym i obszarami między przepaskami. Strzępiny skrzydeł są długie.
Samcze genitalia cechują się szerokim tegumenem, silnie uwstecznionym, błoniastym gnatosem, oddzielonymi, podługowato-owalnymi wyrostkami pośrodkowymi, unkusem o zredukowanej części pośrodkowej i parze długich, delikatnie zwężających się ku szczytom wyrostków bocznych, wąskim, V-kształtnym winkulum, zaokrąglonym na wierzchołku sakusem oraz trójkątną walwą podzieloną na podługowato-trójkątną i na szczycie rozdwojoną część kostalną oraz dwukrotnie szerszą, prostokątną część sakularną z dwoma szerokimi, hakowatymi wyrostkami na szczycie, z których grzbietowy jest dłuższy. Smukły edeagus ma zaokrąglone cekum z wypustką u ujścia przewodu wytryskowego oraz wydłużoną wezykę z dwiema łatkami łuskowatych guzków.
Ekologia i występowanie Owad afrotropikalny, rozmieszczony głównie w gwinejsko-kongijskiej strefie równikowych lasów deszczowych. Zasiedla lasy oraz tereny z mozaiką formacji leśnych i sawannowych. Podawany jest z Sierra Leone, Liberii, Wybrzeża Kości Słoniowej, Nigerii, Kamerunu, Gabonu, Konga, DR Konga i Republiki Środkowoafrykańskiej.
Przypisy
Kategoria:Eupterotidae Kategoria:Motyle Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1887 roku