Jadvyga (Jadwiga) Tūbelienė z domu Chodakowska (Chodakauskaitė) (ur. 11 stycznia 1891 w Gawienianach (Gavenoniai) koło Pokroja, zm. 4 października 1988 w Putnam w Connecticut) – litewska działaczka społeczna, dziennikarka i dyplomatka. Siostra pierwszej damy Litwy Sofii Smetonienė i żona premiera Litwy Juozasa Tūbelisa.
Życiorys Pochodzenie Była córką Antoniego i Marii Chodakowskich – przedstawicieli szlacheckiej rodziny Chodakowskich herbu Dołęga, skoligaconej z Piłsudskimi. W domu na co dzień posługiwano się językiem polskim. Jadwiga miała trójkę rodzeństwa – siostrę Zofię, która została pierwszą damą Litwy oraz braci Romana (prokuratora wojskowego) i Tadeusza (burmistrza Poniewieża). W Gawenianach (Gavenoniai) gośćmi bywali m.in. Jonas Jablonskis, Petras Vileišis czy Antanas Smetona, korepetytor Zofii z języka litewskiego.
Nauka i działalność z ramienia Taryby Do 1905 roku uczęszczała do gimnazjum w Mitawie. Została z niego wydalona w okresie rewolucji 1905 roku za działalność narodową i podżeganie do rewolucji. Po tym wydarzeniu zamieszkała wraz z siostrą w Wilnie, gdzie w 1909 roku ukończyła prywatne gimnazjum. W tym czasie, przebywając wśród Smetonów, poznała wielu czołowych przedstawicieli litewskiego odrodzenia narodowego. Od 1909 do 1915 roku studiowała historię i filologię klasyczną na wyższych kursach dla kobiet w Akademii Bestużewa w Petersburgu, gdzie poznała Augustinasa Voldemarasa, który był wykładowcą historii.
W czasie I wojny światowej podjęła dodatkową pracę nauczycielki w gimnazjum, do którego trafiły dzieci litewskich uchodźców. Została także piotrogrodzką korespondentką gazety „Lietuvas Balsas”. W 1917 roku zdała egzaminy państwowe na Uniwersytecie Piotrogrodzkim i uzyskała dyplom ukończenia studiów. W 1917 roku po rewolucji bolszewickiej przez neutralną Szwecję wróciła na Litwę, gdzie powierzono jej kierowanie sekretariatem Taryby. Na zlecenie Rady stworzyła w Berlinie niemieckojęzyczną gazetę „Das Neue Litauen”, której zadaniem było informowanie opinii publicznej o sprawach litewskich; większość treści pisała lub tłumaczyła sama. Do Berlina przemyciła akt niepodległości Litwy, który wcześniej przetłumaczyła na język niemiecki, dzięki czemu mógł on zostać oficjalnie ogłoszony. W Niemczech zaaranżowała spotkanie pomiędzy Voldemarasem a księciem Wilhelmem von Urach (znanym potem jako Mendog II), którego deklarację w sprawię objęcia litewskiego tronu przemyciła na Litwę.
Służba dyplomatyczna W 1918 roku w czasie formowania państwa litewskiego została zatrudniona w jego służbie dyplomatycznej, tym samym stając się pierwszą znaną kobietą pełniącą funkcję dyplomatyczną w historii Litwy. Pod koniec 1918 roku wysłano ją z misją dyplomatyczną do szwajcarskiego Berna, gdzie zajmowała się sprawami litewskiego Biura Informacyjnego, a potem mianowano ją przedstawicielką litewskiego rządu w Szwajcarii. W Bernie ugościła swoją siostrę Sofiję i jej dzieci; dzięki jej wstawiennictwu uzyskali oni szwajcarskie wizy. W 1919 roku trafiła do Paryża, gdzie została członkiem nieoficjalnej litewskiej delegacji dyplomatycznej (na czele z Augustinasem Voldemarasem) na konferencję wersalską. Chodakowskiej powierzono kierowanie Biurem Prasowym, którego zadaniem było docieranie do francuskich dziennikarzy i promowanie propagandowego obrazu przyjaznego państwu litewskiemu. W 1919 roku wyjechała do Kowna, gdzie została kierowniczką jednego z departamentów Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
Działalność polityczna i społeczna W 1920 roku wyszła za mąż za ówczesnego ministra rolnictwa Juozasa Tūbelisa. Ślub, na którym jednym ze świadków był prezydent Smetona, odbył się w kowieńskiej katedrze, zaś wesele miało miejsce w Pałacu Prezydenckim.
Pracując w ministerstwie, ujawniła aferę korupcyjną, w wyniku której szef resortu stracił stanowisko. W obawie przed polityczną zemstą i w związku z narodzinami niepełnosprawnej córki Mariji odeszła z dyplomacji i poświęciła się życiu rodzinnemu; nadal jednak pozostawała aktywną uczestniczką życia politycznego i działaczką Związku Narodowców. W 1926 roku poparła wojskowy zamach stanu, w wyniku którego prezydentem Litwy ponownie został jej szwagier Antanas Smetona.
W latach 1927–1928 redagowała tygodnik społeczno-literacki „Tautininkų balsas”, podczas gdy jej mąż objął tekę ministra finansów. Wraz z siostrą należała do najbardziej wpływowych krytyczek Augustasa Voldemarasa, którego w 1929 roku z funkcji premiera zdymisjonował Smetona. Po tym wydarzeniu funkcję premiera objął lojalny wobec prezydenta mąż Jadvygi Juozas Tūbelis. W tym okresie Jadvyga i jej siostra Sofija należały do jednych z najbardziej wpływowych postaci litewskiego życia politycznego – przypisuje im się wiele zakulisowych nacisków i decyzji personalnych dotyczących karier urzędników. Nieformalnym kowieńskim zwyczajem stało się szukanie u nich protekcji. Przeciwnicy rządów Smetony zarzucali siostrom i ich mężom stworzenie charakteryzującej się nepotyzmem siatki interesów i układu korupcyjnego, nazywanego przez nich ze względu na powiązanie rodzinne między tymi postaciami „republiką szwagrów”.
W przeciwieństwie do siostry jej status społeczno-polityczny nie wynikał z korzystnego małżeństwa, lecz z pozycji zdobytej w czasie wykonywania ważnych zadań dyplomatycznych. Opinia publiczna międzywojennej Litwy zarzucała nawet premierowi Tubelisowi, że jego awans wynikał z działalności Jadvygi i jej siostry.
Czynnie wspierała organizacje dobroczynne, przyczyniła się do poprawy opieki nad matką i dzieckiem, patronowała budowie szkół i przedszkoli. Między innymi dzięki jej staraniom udało się na Litwie ograniczyć śmiertelność dzieci i niemowląt. Pełniła funkcję przewodniczącej Litewskiego Związku Organizacji Opieki nad Matką i Dzieckiem. W 1928 roku współzakładała Litewską Radę Kobiet. Zaangażowała się w szerzenie idei udziału kobiet w samorządzie i życiu politycznym. Sama w 1934 roku uzyskała mandat radnej Rady Miasta Kowna. Udzielała się również w Związku Wyzwolenia Wilna.
Emigracja W 1938 roku wyjechała wraz z mężem na leczenie do Szwajcarii; utracił on funkcję premiera w tym samym roku. W 1939 roku przewodniczyła sekcji kobiet Czerwonego Krzyża i komitetowi koordynacyjnemu wsparcia okręgu wileńskiego. W 1940 roku wyjechała do Berlina, a potem dzięki wstawiennictwu znajomego ambasadora USA we Francji Williama Bullitta przez Portugalię i Argentynę dotarła do Stanów Zjednoczonych. Początkowo osiadła w Nowym Jorku, potem w Waszyngtonie, gdzie nauczała do emerytury na Akademii Języków Obcych Marynarki Wojennej USA. W 1950 roku uzyskała amerykańskie obywatelstwo i osiadła na Florydzie. Zmarła w Putnam w stanie Connecticut, gdzie została pochowana.
Życie prywatne W domu rodzinnym nauczyła się polskiego i niemieckiego, w młodości opanowała również litewski, rosyjski, francuski i angielski. Jej siostrą była pierwsza dama Litwy Sofija Smetonienė, której mężem był Antanas Smetona, natomiast bracia poświęcili się karierom samorządowym i wojskowym. Jej mężem był litewski polityk i premier tego kraju Juozas Tūbelis. Lubiła, gdy zwracano się do niej zdrobnieniem Jadzia lub litewskim Jadzė.
Odznaczenia W 1938 roku odznaczona Orderem Wielkiego Księcia Giedymina V klasy.
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1988 Kategoria:Absolwenci Petersburskiego Uniwersytetu Państwowego Kategoria:Litewscy dyplomaci Kategoria:Litewscy politycy Kategoria:Litewscy działacze społeczni Kategoria:Odznaczeni Orderem Wielkiego Księcia Giedymina Kategoria:Litewscy emigranci polityczni Kategoria:Chodakowscy herbu Dołęga