thumb|Majonez jako przykład koloidu żółtek jajka w oleju thumb|Przykład układu koloidalnego: dym we mgle Układ koloidalny, układ koloidowy, roztwór koloidalny, zawiesina koloidalna, potocznie koloid – niejednorodna mieszanina, zwykle dwufazowa, tworząca układ dwóch substancji, w którym jedna z nich jest rozproszona w drugiej. Rozdrobnienie (czyli stopień dyspersji) substancji rozproszonej jest tak duże, że fizycznie mieszanina sprawia wrażenie homogenicznej, jednak nie jest to wymieszanie na poziomie pojedynczych cząsteczek.
Właściwości W koloidach stopień dyspersji wynosi od 105 do 107 cm−1 – wówczas wielkość cząstek fazy rozproszonej sprawia, że ważne są zarówno oddziaływania pomiędzy nią a fazą rozpraszającą, jak i oddziaływania wewnątrz obu faz. Według IUPAC z układem koloidalnym mamy do czynienia, gdy rozmiary cząstek fazy rozproszonej (cząsteczek chemicznych lub ich agregatów) albo rozmiary nieciągłości układu koloidalnego są, przynajmniej w jednym kierunku, w przedziale od 1 nm do 1 µm.
Typowy układ koloidalny (tak zwany koloid fazowy) składa się z dwóch faz: fazy ciągłej, czyli substancji rozpraszającej, zwanej też ośrodkiem dyspersyjnym lub dyspergującym fazy rozproszonej, czyli substancji zdyspergowanej w ośrodku dyspersyjnym i w nim nierozpuszczalnej (liofobowej, hydrofobowej).
Inny rodzaj koloidów to koloidy cząsteczkowe, gdzie fazą rozproszoną są makrocząsteczki, na przykład polimery (żelatyna, skrobia, białka) – nie występuje wówczas wyraźna granica fazowa, bo cząsteczki rozpuszczalnika mogą wnikać do wewnątrz makrocząsteczki. Większość koloidów cząsteczkowych powstaje w sposób samorzutny w wyniku rozpuszczania w rozpuszczalniku (koloidy liofilowe, hydrofilowe). Niektóre ich właściwości są inne niż właściwości koloidów fazowych.
Rodzaje układów koloidalnych Większość układów koloidalnych nazywana jest zolami, przy czym pojęcie zolu jest niejednoznaczne (podobnie niejednoznaczne jest pojęcie aerozolu). Układy koloidalne z fazą ciągłą w postaci gazu to gazozole, natomiast z fazą ciągłą w postaci cieczy to liozole. Ciała stałe i ciecze przenikające się wzajemnie to żele.
Podział ze względu na fazy Ośrodek rozpraszający Substancja rozpraszana Rodzaj Przykład gaz gaz – * – * ciecz gazozol (aerozol) ciekły mgła ciało stałe gazozol (aerozol) stały dym ciecz gaz piana piana mydlana ciecz emulsja lakier do paznokci, mleko, majonez ciało stałe zawiesina koloidalna (roztwór koloidalny)pirozol srebro koloidalne w wodziezłoto w stopionym boraksie ciało stałe gaz piana stała pumeks, styropian, aerożel, nanożel ciecz emulsja stała opal ciało stałe zol stały szkło rubinowe * Nie występują układy koloidalne, w których gaz rozproszony jest w gazie (gazy tworzą wyłącznie roztwory właściwe).
Podział ze względu na sposób otrzymywania Ze względu na sposób otrzymywania można wyróżnić: Koloidy fazowe – otrzymywane poprzez rozdrobnienie substancji Koloidy asocjacyjne – micele powstają samorzutnie Koloidy cząsteczkowe – otrzymywane poprzez rozpuszczanie makrocząsteczek.
Przypisy