mały|Początek Pieśni Trzech Młodzieńców w języku łacińskim w modlitwach dziękczynnych po mszy świętej (kanon pontyfikalny w obrządku rzymskim) Pieśń Trzech Młodzieńców (łac. Canticum Trium Puerorum) – poetycki utwór zawarty w starotestamentowej Księdze Daniela, wykorzystywany w wielu liturgiach chrześcijańskich w całości lub podzielony na dwie części. Części te identyfikuje się nierzadko przy pomocy ich łacińskich incipitów: Benedictus es, Domine („Błogosławiony jesteś, Panie”; Dn 3, 52) i Benedicite, omnia opera Domini, Domino („Błogosławcie Panu, wszystkie dzieła Pańskie”; Dn 3, 57).
Tekst Księga Daniela składa się z fragmentów hebrajskich i aramejskich (protokanonicznych) oraz greckich (deuterokanonicznych). Pieśń Trzech Młodzieńców znajduje się w części greckiej (Dn 3, 52–90), choć najczęściej przyjmuje się na podstawie analizy jej stylu, że jest przekładem tekstu napisanego w języku hebrajskim. Podstawą tekstu łacińskiego jest przekład Teodocjona, który już na początku naszej ery praktycznie wyparł pierwotną wersję Septuaginty.
Jest to hymn o charakterze litanii, którego pierwsza część (Dn 3, 52–56) jest pochwałą samego Boga, a druga (Dn 3, 57–90) zwraca się do wszystkich stworzeń z wezwaniem do uwielbiania Go. Lista stworzeń pogrupowana jest w cztery działy: istoty niebieskie, stworzenia nieożywione, zwierzęta i ludzie.
Interpretacja Gerhard von Rad zwraca uwagę, że Pieśń Trzech Młodzieńców należy – obok na przykład psalmów 104 i 148 – do grupy dzieł poezji hebrajskiej, wyrażających zachwyt nad stworzeniem. To „upojenie pięknem”, dla określenia którego niemiecki teolog używa łacińskiego terminu delectari („znajdować w czymś przyjemność”), a przez które człowiek może już uczestniczyć w radości aniołów, zakłada jednak w sposób konieczny odniesienie przedmiotu satysfakcji estetycznej do jego Stwórcy. Akt uwielbienia oddaje Bogu chwałę, której On sam użyczył stworzeniu.
Użycie w liturgii chrześcijańskiej mały|Opracowanie pięciogłosowe Lassusa, partia basu (wydanie paryskie, 1571)
Obrządek rzymski i jego warianty Oficjum W oficjum rzymskim nazwa „Pieśń Trzech Młodzieńców” może odnosić się do dwóch różnych tekstów. Tradycyjnie (od V wieku) do do laudesów niedzielnych i świątecznych należy druga część Pieśni (3, 57–88.56), rozpoczynająca się od słów Benedicite, omnia opera Domini, Domino. Po reformach Piusa X do Brewiarza Rzymskiego wprowadzono także pierwszą część tej Pieśni (Dn 3, 52–57), która zaczyna się od słów Benedictus es, Domine, Deus patrum nostrorum. W księgach liturgicznych są one oznaczone tym samym tytułem Canticum Trium Puerorum, a w przekładzie Stanisława Wójcika mają oznaczenia „Pieśń Trzech Młodzieńców I” i „Pieśń Trzech Młodzieńców II”. mały|Początek hymnu Benedictus es, Domine z mszy soboty Suchych Dni w rękopiśmiennym graduale z 1515 W pierwotnej wersji tradycyjnego obrządku rzymskiego druga część Pieśni Trzech Młodzieńców była przeznaczona na laudesy wszystkich niedziel i świąt. W Brewiarzu Rzymskim według układu Piusa X pierwsza część pieśni przeznaczona jest na niedziele od Siedemdziesiątnicy do Niedzieli Palmowej, a druga część pieśni na wszystkie pozostałe niedziele oraz święta. W Liturgii Godzin pierwsza część pieśni jest przewidziana na niedziele tygodni II i IV schematu czterotygodniowego, a druga – na niedziele I i III tygodnia oraz święta.
W tradycyjnym obrządku monastycznym kantyk Benedicite jest przewidziany na laudesy wszystkich niedziel i świąt. W obrządku monastycznym zreformowanym po Soborze Watykańskim II dwie części Pieśni Trzech Młodzieńców – kantyk Benedictus es i kantyk Benedicite – przeznaczone są na niedziele albo do wyboru (schematy A, B) albo na zmianę w cyklu dwutygodniowym (schematy C, D).
Msza Hymn złożony z fragmentów Pieśni Trzech Młodzieńców, rozpoczynający się od słów Benedictus es, Domine śpiewa się na specjalną uroczystą melodię w czasie mszy sobót Suchych Dni zimowych, wiosennych i jesiennych. Następuje on po piątym czytaniu z Księgi Daniela (3, 47–51). W sobotę Suchych Dni letnich po tym czytaniu następuje śpiew Alleluja z wersetem z Pieśni Trzech Młodzieńców (Dn 3, 52). W zreformowanym obrządku rzymskim hymn ten może zastąpić graduał uroczystości Trójcy Świętej.
Inne obrządki zachodnie W tradycyjnym obrządku ambrozjańskim kantyk Benedictus es, Domine codziennie rozpoczyna psalmodię matutinum (jako pierwszy kantyk w niedzielę, a przed psalmami nokturnów w tygodniu). Kantyk Benedicite, omnia opera Domini, Domino jest czwartym i ostatnim kantykiem niedzielnych laudesów (potem następują psalmy pochwalne). Oba kantyki są oznaczone jako Canticum Trium Puerorum. mały|Początek Pieśni Trzech Młodzieńców (siódmej ody) w greckim psałterzu liturgicznym (wydanie weneckie z 1864) W zanikłym w VIII wieku (i w związku z tym słabo znanym) obrządku gallikańskim regułą było śpiewanie kantyku Benedicite po epistole (drugim z trzech czytań mszalnych). Według opisu znanego jako Expositio antiquae liturgiae Gallicanae, niesłusznie przypisywanego Germanowi z Paryża, miało to miejsce na każdej mszy, a według lekcjonarza z Luxeuil tylko w niektóre dni. W zbliżonym do gallikańskiego obrządku mozarabskim istniała podobna praktyka – IV synod w Toledo (633) nakazał śpiewanie kantyku we wszystkich mszach uroczystych.
Liturgia luterańska W antyfonarzu luterańskim, opracowanym przez bractwo Michaelsbruderschaft z Ruchu Barnóweckiego, kantyk Benedicite jest przeznaczony na matutinum. Jest ono odprawiane na samym początku dnia (przed jutrznią), a kantyk znajduje się w jego części końcowej.
Obrządek bizantyjski W obrządku bizantyjskim Pieśń Trzech Młodzieńców jest siódmą odą psałterza. Ody, czyli pieśni biblijne śpiewa się podczas jutrzni w części zwanej kanonem. Oda grecka i cerkiewnosłowiańska nie odpowiada dokładnie tekstowi łacińskiemu, ponieważ ma początek wcześniej i kończy się wcześniej, zaczynając się od fragmentu zwanego Modlitwą Azariasza i obejmując następnie pierwszą część Pieśni Trzech Młodzieńców (Dn 3, 26–57), pomija natomiast jej część drugą.
Obrządek koptyjski W obrządku koptyjskim Pieśń Trzech Młodzieńców (odpowiadająca obu częściom tekstu liturgii rzymskiej) jest trzecim z kantyków (ϩⲱⲥ) śpiewanych w .
Inne (niem. Pieśń Młodzianków) jest dziełem niemieckiego kompozytora Karlaheinza Stockhausena, w którym połączono dźwięki elektroniczne i przetworzony zapis mowy ludzkiej. Utwór ten, skomponowany w 1956, jest istotny w historii muzyki elektronicznej.
Przypisy
Kategoria:Liturgia chrześcijańska