Kościół św. Olafa w Jomali

Kościół św. Olafa w Jomali – świątynia należąca do Ewangelicko-Luterańskiego Kościoła Finlandii. Znajduje się w środkowej części głównej grupy Wysp Alandzkich – Fasta Åland. Poświęcona została św. Olafowi. Świątynię wzniesiono w latach 1275–1285, co czyni ją prawdopodobnie najstarszym zachowanym kościołem i budowlą kamienną na obszarze Finlandii. Obecny kształt kościół uzyskał podczas rozbudowy i renowacji w XIX wieku. Obok świątyni znajduje się cmentarzysko z epoki żelaza. Historia i architektura Monety znalezione podczas prac archeologicznych w tutejszym kościele w 1961 roku sugerują, że już w XIII wieku stała w tym samym miejscu drewniana budowla sakralna. Na podstawie między innymi analizy dendrochronologicznej, nawę, prezbiterium i wieżę kamiennego kościoła można datować na lata 1275–1285. Zakrystia i zbrojownia zostały prawdopodobnie dobudowane w XV wieku. Wieżę podwyższono w XVI lub XVII wieku, a obecny kształt uzyskała ona w 1749 roku, po zniszczeniu starej iglicy przez burzę.

Kościół przeszedł znaczącą przebudowę w XIX wieku. W latach 1820–1840 od północy i południa dobudowano transept, a średniowieczne prezbiterium, wschodnią ścianę nawy, a także zakrystię i zbrojownię zburzono. W 1843 roku obniżono ściany i dach nawy, a w 1884 roku zburzono średniowieczne sklepienia. Renowację ukończono w 1899 roku, wraz z dobudowaniem nowej zakrystii. Kolejne prace restauracyjne miały miejsce w latach 1961 i 1991.

Kościół w Jomali został zbudowany z lokalnego czerwonego granitu rapakiwi. W obecnej formie ma nietypowy plan litery T. Składa się z krótkiej i szerokiej nawy oraz szerokiego transeptu od wschodu. Wymiary nawy to 9,3 na 10,9 metra (szerokość przekracza długość). Do nawy od zachodu przylega 52-metrowa wieża, której parter połączony jest z wnętrzem kościoła ostrołukowym przejściem. Na wschodnim krańcu nawy znajduje się zakrystia z osobnym wejściem. Wieża i nawa mają średniowieczną konstrukcję i wyraźnie wyróżniają się spośród nowszych elementów, dodanych w XIX wieku. Kościół w Jomali jest jedynym kościołem w Finlandii, który można jednoznacznie zaklasyfikować jako romański. Oryginalny średniowieczny plan kościoła był również nietypowy, ponieważ proporcje nawy i wieży różnią się od proporcji w innych kościołach na Wyspach Alandzkich i w Finlandii.

Wnętrze mały|lewo|Wnętrze kościoła Średniowieczne części kościoła, wkrótce po jego ukończeniu, zostały ozdobione wysokiej jakości wczesnogotyckimi malowidłami al secco. Malowidła te zostały pobielone prawdopodobnie w XVII wieku, ale ponownie odkryto je w latach 30. XX wieku. Najlepiej zachowany jest cykl malowideł na ścianie między wieżą a nawą, przedstawiający historię syna marnotrawnego w czterech scenach. Prace archeologiczne w kościele odsłoniły liczne fragmenty średniowiecznych witraży, najstarszych znanych w Finlandii. Wśród średniowiecznych elementów architektonicznych kościoła znajduje się wapienna rzeźba z końca XIII wieku przedstawiająca ludzką twarz, zachowana na swoim miejscu, na ścianie między wieżą a nawą. Wapienna rzeźba przedstawiająca głowę człowieka w pysku lwa znajduje się obecnie w Muzeum Wysp Alandzkich.

W kościele znajduje się kilka cennych średniowiecznych rzeźb drewnianych, z których najstarszą jest gotlandzki krucyfiks z końca XIII lub początku XIV wieku. Rzeźba Maryi pochodzi z około 1300 roku. Została ona przekształcona na wizerunek św. Anny. Inna rzeźba Maryi z Dzieciątkiem Jezus na rękach, ma nieznane pochodzenie. Fragmenty późnośredniowiecznego ołtarza z XV wieku, przedstawiającego zdjęcie Chrystusa z krzyża, znajdują się na południowej i północnej ścianie wieży. W wieży stoi też chrzcielnica z XIII wieku pochodząca z Gotlandii. Ołtarz mieści obraz Alexandry Sält z 1900 roku, a widnieje na nim Jezus uciszający burzę na jeziorze. to model żaglowca, będący darem od marynarzy z Karlskrony, datowanym na koniec XVII lub początek XVIII wieku. W zbrojowni znajduje się nowoczesny witraż przedstawiający św. Olafa, podarowany kościołowi w 1968 roku przez jego twórcę, Amerykanina Ture Bengtza, którego przodkowie pochodzili z Jomali. W latach 70. XIX wieku Jens Alexander Zachariassen zbudował organy.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Strona miejscowej wspólnoty wiernych

Kategoria:Świątynie luterańskie w Finlandii Kategoria:Zabytkowe kościoły w Finlandii Kategoria:Kościoły na Wyspach Alandzkich Kategoria:Architektura średniowiecza