thumb|Witraż Apostołowie (proj. 1895, montaż 1896), Katedra św. Mikołaja we Fryburgu
Apostołowie – witraż Józefa Mehoffera w katedrze św. Mikołaja we Fryburgu (Fryburg, Szwajcaria), pierwsze zrealizowane okno fryburskiego cyklu witraży artysty. Nagrodzony w międzynarodowym konkursie projekt z 1895 roku przesądził o zwycięstwie nieznanego wówczas malarza z Krakowa, a montaż okna w listopadzie 1896 roku zapoczątkował trwającą cztery dekady (1895–1936) współpracę Mehoffera z katedrą.
Geneza i konkurs Odnowę oszkleń ówczesnej kolegiaty św. Mikołaja zainicjowało w 1892 roku miejscowe Bractwo Najświętszego Sakramentu. Rozstrzygnięcie powierzono międzynarodowemu konkursowi (1895), gdzie doradcą jury był czołowy szwajcarski historyk sztuki Johann Rudolf Rahn. Uczestnicy mieli nadesłać projekt okna z czterema apostołami; jury najwyżej oceniło kompozycję Mehoffera, który zwyciężył m.in. przed Carlem Ule z Monachium. Pierwsze okno zamontowano w listopadzie 1896 roku, co rozpoczęło realizację całego cyklu.
Opis Okno jest dwudzielne i obejmuje cztery lancety, które Mehoffer potraktował jako jeden program, mimo że każdy lancet mieści osobną postać. Kompozycja każdego światła rozkłada się na trzy strefy: górną (symboliczną), środkową (figuralną) i dolną (cokołową, z imionami i atrybutami). Postacie ujęto pod późnogotyckimi baldachimami nawiązującymi do architektury katedry, lecz samą figurę poprowadzono już secesyjnym, ruchliwym rysunkiem.
Najistotniejszą cechą techniczną okna jest kloazonizm – mocny czarny kontur okalający jednolite pola barwne, w którym ołów i malatura konturowa pełnią funkcję rysunku. Mehoffer zastosował przede wszystkim szkło barwione w masie (szkło antyczne), modelunek czernią szklarską (Schwarzlot) oraz żółcień srebrową (Silbergelb); temperaturę barwną różnicował zależnie od stanu duchowego apostoła. Witraż wykonał fryburski warsztat Kirsch & Fleckner.
Ikonografia Od lewej przedstawiono Piotra, Jana Ewangelistę, Jakuba Większego i Andrzeja, każdego w odrębnym momencie duchowym: Piotr – po zaparciu się Chrystusa zakrywa twarz dłońmi; jego atrybuty to kogut i skrzyżowane klucze, a w tle skalny pejzaż z kopułą bazyliki św. Piotra i żaglowcem (metafora Kościoła w drodze). Jan – wskazuje unoszącą się nad nim wizję Apokalipsy; jego atrybutem jest orzeł. Jakub Większy – scena wedle Złotej legendy Jakuba de Voragine: u stóp apostoła czarnoksiężnik Hermogenes, nad nim anioł odpędzający demona. Andrzej – wznosi ramiona ku niebu w geście przyjęcia męczeństwa; jego atrybutem jest krzyż w kształcie litery X, a w strefie cokołowej biegnie inskrypcja O bona crux.
Recepcja i znaczenie Wczesna recepcja okna była przychylna; według literatury przedmiotu przychylnie wyrażał się o nim Ferdinand Hodler, uczący wówczas we fryburskiej szkole rzemiosł artystycznych. Jako pierwsze zrealizowane okno cyklu Apostołowie ustanowili formalny język całego zespołu i otworzyli secesyjną fazę fryburskich witraży, poprzedzającą zgeometryzowane okna prezbiterium z lat 20. i 30. XX wieku.
Zobacz też Witraże Mehoffera we Fryburgu Józef Mehoffer Katedra św. Mikołaja we Fryburgu
Przypisy
Bibliografia Tadeusz Adamowicz, Witraże fryburskie Józefa Mehoffera. Monografia zespołu, Wrocław: Ossolineum, 1982. Hortensia von Roda, Die Glasmalereien von Józef Mehoffer in der Kathedrale St. Nikolaus in Freiburg i. Üe., Bern: GSK, 1995, ISBN 3-7165-0969-8. Valérie Sauterel, Les vitraux de Józef Mehoffer, [w:] La cathédrale Saint-Nicolas de Fribourg. Miroir du gothique européen, Lausanne–Fribourg 2007, ISBN 978-2-88453-132-0, s. 166–180.
Kategoria:Witraże Józefa Mehoffera