Arthur Edward Gurney (ur. 1875 w Wielkiej Brytanii, zm. 26 października 1947 w Londynie) – architekt brytyjski, działający na ziemiach polskich w latach 1899–1915. Członek Królewskiej Izby Architektów w Londynie oraz Koła Architektów w Warszawie. Miał udział w powstaniu ważnych obiektów w Warszawie i na dawnych ziemiach Rzeczypospolitej pod zaborem rosyjskim, w tym wieżowca firmy Cedergren w Warszawie (tzw. PAST-y), Biblioteki Publicznej w Warszawie czy kolonii domków dla służby folwarcznej w Fabiankach. Charakterystyczne dla jego twórczości było wykorzystanie motywów zaczerpniętych ze średniowiecznej architektury warowno-obronnej, znajdował się też pod wpływem ruchu arts and crafts. Prowadził ożywioną działalność stowarzyszeniową i publicystyczną.
Życiorys Młodość Urodził się w Wielkiej Brytanii w 1875. W 1892 podjął studia w w Kassel w Niemczech. W 1895 był w Wielkiej Brytanii, gdzie praktykował w pracowni u w Bolton. W 1896 wrócił do Niemiec i podjął studia na Uniwersytecie Hanowerskim. W kolejnym roku ponownie przebywał w ojczyźnie, gdzie asystował architektowi Jamesowi Thoburnowi Cackettowi, prowadzącemu pracownię w Newcastle upon Tyne. W 1898 powrócił do Niemiec, gdzie był asystentem .
Działalność w Polsce thumb|Gmach Główny Politechniki Warszawskiej W 1899 Gurney wyjechał do Łodzi, jednak jego działalność w tym mieście pozostaje nieznana. Niedługo potem przeniósł się do Warszawy, gdzie został zatrudniony jako asystent w pracowni Stefana Szyllera. Pracował m.in. nad zespołem gmachów Instytutu Politechnicznego w Warszawie. W 1901 otworzył w Warszawie własną praktykę, podjął również krótkotrwałą współpracę z François Arveufem. thumb|Dom firmy Gebethner i Wolff w Warszawie
W 1902 został zatrudniony w firmie Biuro Architektoniczno–Budowlane Rogóyski, bracia Horn i Rupiewicz. Firma ta w krótkim czasie uzyskała pozycję największego biura architektoniczno-budowlanego w Warszawie, a Gurney piastował w niej stanowisko kierownika działu projektowego. Zajmował się głównie tworzeniem projektów wykonawczych oraz nadzorem nad pracami budowlanymi przy projektach innych architektów i budowniczych. Wniósł m.in. znaczny wkład w powstanie domu czynszowego firmy Gebethner i Wolff przy zbiegu ulic Zgoda i Siennej (1904–1906), gdzie nadzorował wykonanie wszystkich prac budowlanych poza konstrukcjami żelaznymi. Do jego najbliższych współpracowników należał współwłaściciel firmy, Bronisław Brochwicz-Rogoyski, z którym połączyła go długoletnia przyjaźń.
W 1905 Gurney tymczasowo wrócił do Wielkiej Brytanii, prawdopodobnie ze względu na zastój budowlany w Warszawie oraz swoje starania o członkostwo w . Podjął wówczas współpracę z architektem Edwardem Turnerem Powellem, tworzącym w ramach nurtu arts and crafts, który stanowił potem dla Gurneya inspirację. Gurney pełnił funkcję kierownika budowy zespołu stadniny, wzniesionej według projektu Edwarda T. Powella w latach 1906–1908 w miejscowości Zakoziel w guberni grodzieńskiej (obecnie Białoruś) na zamówienie rosyjskiej hrabiny . thumb|Budynek firmy Cedergren w Warszawie (PASTA)
Na początku 1908 architekt powrócił do Warszawy, gdzie przez kolejne dwa lata pracował przy projekcie i wykonawstwie nowej siedziby szwedzkiego Towarzystwa Telefonów Cedergren przy ul. Zielnej. Był to wówczas prawdopodobnie najwyższy wieżowiec w Europie (poza wieżami kościelnymi). W 1910 uzyskał licencję LRIBA (Licentiate of the Royal Institute of British Architects). Tytuł ten umożliwiał uzyskanie członkostwa Izby na podstawie udokumentowanej pięcioletniej praktyki w roli głównego projektanta architektom w wieku co najmniej 30 lat. Wkrótce po uzyskaniu licencji w Londynie, Arthur Gurney przyjęty został także do Koła Architektów w Warszawie. thumb|Kamienica firmy Drzewiecki i Jeziorański w Warszawie
W 1910 brał udział w budowie kamienicy przy Al. Jerozolimskich wzniesionej na zamówienie Piotra Drzewieckiego. Była to pierwsza samodzielna realizacja Gurneya w Warszawie. We wspomnianym okresie Gurney zamieszkiwał i prowadził pracownię przy ul. Koszykowej 3548, dokąd przeniósł się około 1909 z poprzednio wskazywanego adresu przy ul. Kopernika 3549. W 1911 architekt stworzył projekt dwóch kamienic zrealizowanych na zamówienie braci Gustawa i Maksymiliana Hornów oraz Ignacego Rupiewicza przy ulicy Wielkiej (współczesny adres Lwowska 15 i 17). Wraz z ich ukończeniem przeprowadził się do kamienicy przy ul. Wielkiej 15, gdzie prowadził również biuro. W tym roku opracował także projekt konkursowy kościoła w Mąkoszynie uhonorowany drugą nagrodą, jak również projekt konkursowy kościoła we Włocławku. thumb|Kamienica Stanisława Rostkowskiego w Warszawie thumb|Biblioteka Publiczna przy ul. Koszykowej w Warszawie
W 1912 opracował zrealizowany w następnym roku projekt nadbudowy i rozbudowy kamienicy czynszowej na zamówienie Stanisława Rostkowskiego (współczesny adres Al. Jerozolimskie 99). W drugiej połowie 1912 Arthur Gurney podjął się opracowania projektu wykonawczego gmachu Biblioteki Publicznej przy ul. Koszykowej na zlecenie Eugenii Kierbedziowej. Projekt ten powstał na podstawie dwóch wcześniejszych projektów sporządzonych przez Jana Heuricha młodszego przy współudziale Władysława Marconiego. Kierowanie pracami budowlanymi zrealizowanego w latach 1912–1914 gmachu powierzono Gurneyowi i Marconiemu. Obiekt ten należał do najważniejszych warszawskich realizacji związanych z promocją polskiej kultury i oświaty przed wybuchem pierwszej wojny światowej.
W ostatnich latach przed wybuchem pierwszej wojny światowej Arthur E. Gurney wykonał również kilka projektów o charakterze wzorcowym. Jednym z nich była kolonia domków dla służby folwarcznej w miejscowości Fabianki pod Włocławkiem na zlecenie Pauliny Rychterman. Innym były projekty domów szeregowych sporządzone na zamówienie Towarzystwa Mieszkań Stałych i Przedmieść-Ogrodów w ramach wzorcowego przedmieścia ogrodu Nowa Warszawa na Młocinach pod Warszawą. Projekt osady Nowa Warszawa był jedną z prób wdrożenia angielskiej idei miast ogrodów w rejonie Warszawy przed 1914. Koncepcję urbanistyczną opracował szwajcarski architekt . Realizacja inwestycji nie doszła do skutku w związku z wybuchem pierwszej wojny światowej. Do innych projektów sprzed wybuchu pierwszej wojny światowej, w które zaangażowany był Gurney, należą m.in.: rozbudowa browaru Haberbusch i Schiele (1914), budowa drukarni Piotra Laskauera w Warszawie (1914), budowa centrali telefonicznej w Grodnie (1914).
Poza Polską Pomimo wybuchu pierwszej wojny światowej Arthur Gurney pozostał w Warszawie. Wiosną 1915, z uwagi na postępy wojsk niemieckich, jako obywatel Wielkiej Brytanii zmuszony był jednak opuścić miasto i powrócić do ojczyzny. Z początku zamieszkiwał przy Stenson Road w mieście Derby, skąd po kilku latach przeprowadził się pod adres 65 Alexandra Park Road 10 w Londynie. Jego nieobecność na Pierwszym Zjeździe Architektów Polskich w Warszawie w 1919 wskazuje, że co najmniej do 1920 nie odwiedzał Polski. W kolejnych latach najprawdopodobniej pozostawał w Wielkiej Brytanii, aczkolwiek w kalendarzu Królewskiej Izby Architektów w Londynie do 1925 znaleźć można było, obok londyńskiego, także jego warszawski adres przy ul. Wielkiej (obecnie Lwowskiej) 15. W 1921 Gurney uzyskał podstawowy tytuł członkowski Królewskiej Izby Architektów w Londynie (FRIBA, Fellow of the Royal Institute of British Architects) z numerem licencyjnym 178672. O jego dalszych osiągnięciach zawodowych wiadomo niewiele. Od około 1924 prowadził w centrum Londynu pracownię pod adresem 32 Craven Street, Strand, W.C.2 (Regent 4892). W 1925 zmienił adres zamieszkania na 17 Woodland Rise w dzielnicy Muswell Hill, uchodzącej za luksusową część Londynu.
Zmarł 26 października 1947 w Londynie, zostawiwszy owdowiałą żonę LilyAkt zgonu 54/1947 Londyn Wood Green, tom 05F, strona 421, United Kingdom General Register Office..
Działalność publicystyczna Wkrótce po powrocie z Polski do Wielkiej Brytanii Gurney napisał broszurę pt. The Population of the Polish Commonwealth, wydaną w 1916 w Londynie. Publikacja podejmowała zagadnienie przedstawienia czytelnikowi angielskojęzycznemu polskiej wspólnoty narodowej, rozdzielonej pomiędzy trzy państwa zaborcze, w kontekście etnicznym, społecznym, historycznym, geograficznym i ekonomicznym. Na ostatnich stronach autor stwierdził, że jeżeli Polska nie odzyska niepodległości w efekcie trwającej wojny, oznaczać to będzie porażkę Wielkiej Brytanii jako mocarstwa zdolnego do wsparcia ciemiężonych nacji. Uzupełnieniem do tekstu Gurneya był wstęp Ludwika Janowskiego, profesora literatury ruskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
W kolejnych latach Arthur Gurney napisał liczne artykuły publikowane między innymi na łamach czasopism Builder, Architect, Railway Gazette, Colliery Guardian, Engineering, Mining Journal, Architect’s Journal, Tramway and Railway World, Export World, Shipping World oraz Empire Mail.
Działalność stowarzyszeniowa Gurney niemal od początku swego pobytu na ziemiach polskich brał udział w działaniach licznych stowarzyszeń i organizacji społecznych. Jednym z nich było Warszawskie Towarzystwo Wioślarskie (WTW), w którym działał w latach 1900–1915. W ramach działalności WTW w lipcu 1900 brał udział w konkursie pływackim, w sierpniu 1905 w konkursie wioślarskim, w listopadzie 1913 w naradach delegatów jako członek delegacji sterniczej. W WTW aktywnie działał nawet po wybuchu pierwszej wojny światowej, uzyskując między innymi ponowny wybór na członka delegacji sterniczej w styczniu 1915.
Po wpisaniu na listę Koła Architektów, Gurney zaczął się również intensywnie udzielać w jego strukturach. W kolejnych latach przedstawił między innymi referat na temat relacji między architektem, przedsiębiorcą budowlanym i inwestorem w Anglii, omówił nowy materiał budowlany o nazwie Congo, wziął udział w pracach komisji do spraw opracowania warunków obowiązujących przy robotach budowlanych, poparł inicjatywę budowy nowej siedziby Teatru Rozmaitości, a także uczestniczył w roli sędziego w ogłoszonym wiosną 1913 konkursie na projekt budynku mieszczącego hotel, restaurację i kinematograf. Aktywnie wspierał też inicjatywy o charakterze edukacyjnym i kulturowym, takie jak budowa nowej siedziby szkoły im. Staszica w Warszawie.
Po 1910 czynnie udzielał się także w Towarzystwie Opieki nad Zabytkami Przeszłości, w ramach którego między innymi przedstawił sprawozdanie stanu technicznego zamku w Łęczycy po wycieczce z Józefem Piusem Dziekońskim, wziął udział w zjeździe miłośników ojczystych zabytków sztuki i historii w Krakowie, a także uczestniczył z Aleksandrem Ranieckim w delegacji oceniającej stan pałacu w Wolborzu.
Niewiele wiadomo o aktywności stowarzyszeniowej Gurneya w Wielkiej Brytanii. W 1925 został wpisany na listę członków kręgu korespondencyjnego loży wolnomularskiej Quatuor Coronatorum no. 2076 w Londynie.
Ważniejsze prace Dom firmy Gebethner i Wolff w Warszawie (1904–1905). Architektura budynku stanowiła połączenie elementów gotyku, renesansu, baroku oraz wątków zaczerpniętych z budownictwa obronnego. Formy te były charakterystyczne dla stylu głównego projektanta budynku, Bronisława Rogoyskiego. Gurney kierował budową na podstawie projektu, ale angielski charakter niektórych zdobień sugeruje, że mógł on mieć wpływ na ostateczny kształt kamienicy. Budynek zniszczony podczas drugiej wojny światowej i ostatecznie rozebrany około 1950. Zespół stadniny w Zakozielu (1906–1908). Składał się z trzech obiektów: stadniny oraz przylegających do niego domów woźnicy i leśniczego. Zespół charakteryzował się asymetryczną kompozycją elewacji z wykorzystaniem elementów estetyki arts and crafts, np. zdwojonymi szczytami, geometrycznymi podziałami balustrad czy dekoracyjnymi ceglanymi kominami. Zespół został zniszczony podczas drugiej wojny światowej.