Pomnik napoleoński w Studniskach Dolnych – kamienny pomnik znajdujący się w Studniskach Dolnych, w gminie Sulików, w powiecie zgorzeleckim, w województwie dolnośląskim. Obiekt upamiętnia obecność wojsk napoleońskich w rejonie Studnisk Dolnych podczas zawieszenia broni w 1813 roku, w okresie wojen napoleońskich.
Pomnik stanowi przykład lokalnego upamiętnienia wydarzeń związanych z kampanią 1813 roku na pograniczu śląsko-łużyckim. Jego dzieje łączą się z obecnością wojsk napoleońskich w rejonie Studnisk Dolnych, Jerzmanek oraz wzgórza Pop. Współcześnie monument funkcjonuje jako materialny znak lokalnej pamięci historycznej związanej z przemarszami, kwaterunkami i pobytem oddziałów napoleońskich na obszarze Górnych Łużyc i pogranicza śląskiego.
Tło historyczne Rok 1813 należał do kluczowych etapów końcowej fazy wojen napoleońskich. Po klęsce wyprawy Napoleona na Rosję i odbudowie sił francuskich doszło do kolejnej fazy walk z państwami VI koalicji antynapoleońskiej. Obszar Saksonii, Śląska oraz Górnych Łużyc znalazł się wówczas w strefie przemarszów wojsk, koncentracji oddziałów, czasowych kwaterunków oraz działań wojennych.
Szczególne znaczenie dla historii pomnika miało zawieszenie broni z czerwca 1813 roku. Według karty ewidencyjnej zabytku ruchomego kampania została przerwana 5 czerwca, kiedy doszło do zawieszenia broni. Wstrzymanie operacji wojskowych miało obowiązywać przez dwa miesiące, do 15 sierpnia 1813 roku.
W czasie rozejmu siły napoleońskie kwaterowały w wielu miejscowościach łużyckich. Według dokumentacji konserwatorskiej w Studniskach stacjonowały saskie oddziały VII Korpusu generała Jeana Louisa Reyniera. Kwaterunki wojskowe stanowiły obciążenie dla lokalnej społeczności. W karcie ewidencyjnej odnotowano również, że działania wojenne wznowiono 13 sierpnia 1813 roku, czyli na dwa dni przed upływem terminu zawieszenia broni.
Okolice Bolesławca, Studnisk Dolnych, Jerzmanek i wzgórza Pop znajdowały się w obszarze związanym z przemieszczaniem się wojsk oraz ich czasowym rozlokowaniem. W dokumentacji dotyczącej pomnika wskazano, że w sierpniu 1813 roku był to rejon intensywnych walk w ramach kampanii napoleońskiej. Kampania ta zakończyła się klęską Napoleona pod Lipskiem, podczas tzw. Bitwy Narodów.
Pomnik w Studniskach Dolnych należy do materialnych śladów lokalnej pamięci o tych wydarzeniach. Jego znaczenie wynika nie tylko z samego faktu upamiętnienia pobytu wojsk napoleońskich, lecz także z powiązania obiektu z konkretnym miejscem, w którym według tradycji i inskrypcji miał znajdować się obóz wojskowy z 1813 roku.
Historia pomnika Pomnik został wystawiony w 1827 roku u podnóża wzgórza Pop, położonego na północ od Studnisk Dolnych. Według przekazu regionalnego oraz treści inskrypcji upamiętniał obecność wojsk napoleońskich w tej okolicy podczas zawieszenia broni w 1813 roku.
W karcie ewidencyjnej zabytku ruchomego wskazano, że monument został pierwotnie posadowiony u podnóża wzgórza Pop, znajdującego się na północ od Studnisk. W tej samej dokumentacji zaznaczono, że dokładna pierwotna lokalizacja słupa nie jest znana.
Inskrypcja pomnika odnosiła się do wydarzeń z 1813 roku. Według jej treści 13 czerwca 1813 roku w tym miejscu rozbito obóz wojskowy. Napis informował również o znajdującym się tam ołtarzu oraz o odprawieniu 10 sierpnia 1813 roku ostatniej katolickiej mszy świętej przed opuszczeniem obozu przez wojska.
Według karty ewidencyjnej pomnik stał w pierwotnym miejscu do końca II wojny światowej. Po wojnie zaginął. Następnie został odnaleziony przez Andrzeja i Wojciecha Tyców na polu w Studniskach. Po odnalezieniu przekazano go Stowarzyszeniu Miłośników Górnych Łużyc i ustawiono na skwerze przy Wieży Brackiej w Lubaniu.
W późniejszym czasie pomnik został ponownie związany ze Studniskami Dolnymi. W karcie ewidencyjnej odnotowano, że w bieżącym roku, staraniem Gminy Sulików, obiekt powrócił do Studnisk Dolnych. W dokumentacji jako miejsce posadowienia wskazano plac przy remizie strażackiej. Współcześnie pomnik znajduje się jednak przy świetlicy wiejskiej w Studniskach Dolnych.
W dokumentacji konserwatorskiej nie odnotowano danych dotyczących przeprowadzonych prac konserwatorskich przy obiekcie.
Inskrypcja Na jednym z boków pomnika znajduje się inskrypcja w języku niemieckim. Napis odnosi się do obecności wojsk napoleońskich w rejonie Studnisk Dolnych podczas zawieszenia broni w 1813 roku. Zawiera informację o rozbiciu obozu wojskowego 13 czerwca 1813 roku, obecności ołtarza oraz odprawieniu 10 sierpnia 1813 roku ostatniej katolickiej mszy świętej przed opuszczeniem obozu.
W dolnej części inskrypcji widoczna jest data 1827, wskazywana jako rok wystawienia monumentu.
W przekazie dotyczącym pomnika zwrócono uwagę na błędy zawarte w inskrypcji. Napis miał wskazywać VI Korpus i marszałka Reyniera, podczas gdy w rzeczywistości chodziło o VII Korpus dowodzony przez generała Jeana Louisa Reyniera. Rozbieżność ta ma znaczenie dla krytycznego odczytywania treści dawnych upamiętnień, ale nie zmienia ogólnego charakteru pomnika jako świadectwa lokalnej pamięci historycznej.
Według karty ewidencyjnej zabytku ruchomego inskrypcja wymaga uczytelnienia.
Opis pomnika Pomnik ma formę kamiennego monumentu upamiętniającego obecność wojsk napoleońskich w rejonie Studnisk Dolnych. Został wykonany jako stojący prostopadłościan, nakryty stożkową czapą i zwieńczony krzyżem. Na jednym z boków umieszczono inskrypcję w języku niemieckim.
Według karty ewidencyjnej zabytku ruchomego pomnik wykonano z piaskowca przy użyciu technik kamieniarskich. Styl obiektu określono jako historyzm. Czas powstania wskazano na 1827 rok, natomiast autorstwo przypisano lokalnemu warsztatowi kamieniarskiemu.
Cokół pomnika jest nieznacznie wyróżniony i opracowany odmiennie od gładko fakturowanej części zasadniczej. Krzyż ustawiony na prostopadłościanie jest szerszy u dołu i zwęża się ku górze. Jego zakończenia mają formę trójliścia, którego środkowy element tworzy kąt ostry.
Wymiary monumentu wynoszą 115 cm wysokości do krzyża, 64 cm szerokości oraz 58 cm głębokości. Sam krzyż ma wymiary 45 × 31 cm.
Stan zachowania W karcie ewidencyjnej zabytku ruchomego stan techniczny pomnika określono jako dostateczny. W dokumentacji odnotowano mocne zabrudzenie kamienia oraz niewielkie ubytki mechaniczne. Wskazano również potrzebę uczytelnienia inskrypcji.
Brak danych dotyczących prac konserwatorskich oznacza, że w dostępnej dokumentacji nie wskazano szczegółowych informacji o ewentualnych wcześniejszych zabiegach konserwacyjnych, terminach ich wykonania ani osobach lub instytucjach odpowiedzialnych za ich przeprowadzenie.
Dane ewidencyjne W karcie ewidencyjnej zabytku ruchomego obiekt został opisany pod nazwą „Pomnik napoleoński”. Jako miejscowość wskazano Studniska Dolne, gminę Sulików, powiat zgorzelecki i województwo dolnośląskie.
Materiał i technikę wykonania określono jako piaskowiec oraz techniki kamieniarskie. Styl obiektu wskazano jako historyzm. Czas powstania określono na 1827 rok, a autora, szkołę lub warsztat jako warsztat lokalny. Liczbę obiektów określono na jeden.
Jako właściciela pomnika wskazano Gminę Sulików z siedzibą przy ul. Dworcowej 5 w Sulikowie. Kartę ewidencyjną opracowała Izabela Epa w październiku 2023 roku.
Wśród akt archiwalnych i źródeł ikonograficznych karta ewidencyjna wymienia serwis internetowy Powiatu Lubańskiego oraz publikację Waldemara Beny Polskie Górne Łużyce, wydaną w Zgorzelcu w 2005 roku.
Lokalizacja Pierwotnie pomnik znajdował się u podnóża wzgórza Pop, położonego na północ od Studnisk Dolnych. Miejsce to wiązano z obozowaniem wojsk napoleońskich podczas zawieszenia broni w 1813 roku.
W karcie ewidencyjnej zabytku ruchomego wskazano, że dokładna pierwotna lokalizacja słupa nie jest znana. Informacja ta oznacza, że dokumentacja potwierdza ogólne położenie pomnika u podnóża wzgórza Pop, ale nie wskazuje precyzyjnego punktu jego pierwotnego posadowienia.
Współcześnie pomnik jest posadowiony w Studniskach Dolnych przy świetlicy wiejskiej. W karcie ewidencyjnej jako miejsce posadowienia wpisano plac przy remizie strażackiej, jednak obecne położenie obiektu wiąże się z przestrzenią przy świetlicy wiejskiej.
Obecne usytuowanie pomnika należy odróżnić od jego lokalizacji pierwotnej, związanej z rejonem wzgórza Pop. Przeniesienie obiektu zmieniło jego bezpośredni kontekst przestrzenny, ale nie pozbawiło go znaczenia jako lokalnego upamiętnienia wydarzeń z 1813 roku. Monument pozostaje związany z pamięcią o obecności wojsk napoleońskich w rejonie Studnisk Dolnych i okolicznych miejscowości.
Status ochronny Pomnik napoleoński w Studniskach Dolnych został ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Ujęcie obiektu w ewidencji zabytków potwierdza jego znaczenie jako elementu dziedzictwa lokalnego i regionalnego. Dokumentacja ewidencyjna obejmuje podstawowe dane identyfikacyjne pomnika, informacje o jego materiale, technice wykonania, czasie powstania, autorstwie, właścicielu, lokalizacji, historii oraz stanie zachowania.
Znaczenie Pomnik napoleoński w Studniskach Dolnych stanowi przykład lokalnego upamiętnienia wydarzeń z okresu wojen napoleońskich. Jego znaczenie wiąże się przede wszystkim z pamięcią o obecności wojsk napoleońskich w rejonie Studnisk Dolnych podczas kampanii 1813 roku.
Obiekt łączy historię lokalną z szerszym kontekstem europejskim, obejmującym działania wojenne prowadzone po klęsce wyprawy Napoleona na Rosję oraz w czasie walk z VI koalicją antynapoleońską. Pomnik odwołuje się do okresu, w którym pogranicze śląsko-łużyckie znalazło się w strefie przemarszów, kwaterunków i działań militarnych.
Monument jest również świadectwem regionalnej pamięci historycznej. Upamiętnia nie tylko obecność wojsk, ale także funkcjonowanie miejscowego krajobrazu jako przestrzeni związanej z wydarzeniami wojennymi 1813 roku. W tym znaczeniu pomnik pozostaje jednym z materialnych znaków tradycji napoleońskiej w okolicach Sulikowa, Studnisk Dolnych, Jerzmanek i Lubania.
Znaczenie obiektu wzmacnia jego późniejsza historia. Zaginięcie po II wojnie światowej, odnalezienie na polu w Studniskach, czasowe ustawienie przy Wieży Brackiej w Lubaniu oraz powrót do Studnisk Dolnych pokazują, że pomnik funkcjonował nie tylko jako dawny monument pamiątkowy, lecz także jako przedmiot zainteresowania lokalnych środowisk regionalnych i samorządowych.
Przypisy
Galeria
Bibliografia Bena W., Polskie Górne Łużyce, Zgorzelec 2005. Epa I., Karta ewidencyjna zabytku ruchomego. Pomnik napoleoński, Studniska Dolne, gm. Sulików, pow. zgorzelecki, woj. dolnośląskie, październik 2023. Kulczycki J., Pomnik napoleoński ze Studnisk, „Przegląd Lubański”, Regionalny Portal Informacyjny, https://www.lubanski.eu/pomnik-napoleonski-ze-studnisk/ [dostęp 2026-05-02].
Linki zewnętrzne Pomnik napoleoński ze Studnisk w serwisie Powiatu Lubańskiego
Kategoria:Pomniki w województwie dolnośląskim Kategoria:Wojny napoleońskie Kategoria:Sulików (gmina)