Malachiasz Schönwiese OCist. (ur. 19 marca 1711 w Pilcach – zm. 3 grudnia 1767) – duchowny rzymskokatolicki, 45. opat cysterskiego opactwa w Krzeszowie, sprawujący ten urząd w latach 1763–1767Heimatbuch des Kreises Landeshut i. Schl., hrsg. von E. Kunick, Landeshut (dzisiejsza Kamienna Góra) 1929, s. 412-413..
Życiorys Życie i formacja zakonna Malachiasz Schönwiese urodził się 19 marca 1711 roku w Pilcach (obecnie powiat ząbkowicki) jako syn Johanna Josepha Friedricha i Rosiny Schönwiese. Do klasztoru w Krzeszowie wstąpił w 1729 roku, a rok później złożył śluby zakonneA. Rose, Kloster Grüssau, Stuttgart und Aalen 1974, s. 131-135.. Święcenia przyjmował kolejno: subdiakonat 28 lutego 1733 roku (na tytule ubóstwa), diakonat 19 czerwca 1734 roku, a prezbiterat 24 września 1735 rokuS. Jujeczka, H. Gerlic, W. Könighaus, Katalog duchowieństwa diecezjalnego i zakonnego na podstawie ksiąg święceń biskupów wrocławskich. 1650–1810/1812, Wrocław 2014, s. 504.. Przed objęciem urzędu opata pełnił szereg funkcji w zakonie. Został mianowany profesorem teologii przez opata Benedykta Seidla i funkcję tę sprawował przez ponad dziesięć lat. W 1741 roku towarzyszył opatowi podczas ucieczki przed wojskami pruskimi. Następnie pełnił urzędy prowizora i subprzeora, a od 1754 roku był przeorem w Wierzbnej.
Wybór na opata i warunki pruskie Sytuacja na Śląsku uległa gruntownej zmianie w wyniku wojen śląskich toczonych w latach 1740–1763. Po wkroczeniu wojsk pruskich na Śląsk w 1740 roku oraz zawarciu pokoju we Wrocławiu w 1742 roku, większość regionu znalazła się pod panowaniem Prus. Utrzymanie przez Prusy panowania nad Śląskiem zostało ostatecznie potwierdzone po zakończeniu wojny siedmioletniej w 1763 roku. Przejęcie Śląska przez Prusy wiązało się ze wzrostem kontroli państwa nad instytucjami kościelnymi oraz ich majątkamiSłownik geografii turystycznej Sudetów, red. M. Staffa: t. 8 – Kotlina Kamiennogórska, Wrocław 1997, s. 177-178. . W trakcie starań o zatwierdzenie wyboru Malachiasza Schönwiese na opata władze pruskie powróciły do tzw. „sprawy emigracji tkaczy” z dóbr klasztornych, wykorzystując ją jako argument w negocjacjach z konwentem oraz środek nacisku służący do narzucenia nowych zobowiązań osadniczych. Według formułowanych zarzutów emigracja ta miała obejmować nawet 1200 osób, jednak współczesne źródła wskazują, że w 1687 roku z Przedwojowa i Czadrowa wyemigrowało około 140 rodzin (ok. 760 osób), wśród których znajdowali się tkacze, choć nie wszyscy byli wykwalifikowanymi rzemieślnikami. Zjawisko to wiązało się z napięciami wyznaniowymi w dobrach opactwa krzeszowskiego w okresie kontrreformacji, kiedy część ludności protestanckiej Przedwojowa i Czadrowa nie zaakceptowała powrotu do katolicyzmu, co w konsekwencji doprowadziło do opuszczania miejscowości należących wówczas do dóbr opactwa krzeszowskiego oraz do przymusowego wysiedlenia tej ludności. Zgoda władz pruskich na wybór opata została uzależniona od spełnienia szeregu warunków. Klasztor musiał zobowiązać się do osiedlenia na swoich terenach 100–150 protestanckich tkaczy, zapewnienia im domów i ziemi oraz organizacji zbytu ich wyrobów. Ostatecznie pozwolenie uzyskano dopiero po przekazaniu ministrowi kwoty 1200 złotych monet. Wybór opata zatwierdzono 28 listopada 1763 roku. Król Fryderyk II Wielki mianował Malachiasza Schönwiese 45. opatem Krzeszowa 13 grudnia 1763 roku, natomiast uroczysta instalacja odbyła się 16 stycznia 1764 roku. W tym czasie konwent liczył 45 mnichów.
Rządy i polityka gospodarcza Prus Niemal od początku swoich rządów opat znalazł się pod silną presją pruskiej administracji, reprezentowanej przez ministra Ernsta Wilhelma von Schlabrendorfa. W latach 1764–1766 klasztor został zmuszony do realizacji centralnie planowanych przedsięwzięć gospodarczych, zgodnych z polityką merkantylną państwa pruskiego. Najważniejszym z nich była budowa tzw. fabryk tkackich, przeznaczonych do produkcji adamaszku i ozdobnych tkanin lnianych. Ośrodki te powstały m.in. w Chełmsku Śląskim, w Krzeszowie oraz w kolonii Schönwiese (Łąkta), na terenie dzisiejszego CzadrowaK. Michalik, Krzeszów - Dom Łaski Maryi, Krzeszów 2018, s. 22.M. Gabrowski, Dobra klasztoru cystersów z Krzeszowa opisane przez Friedricha Zimmermanna, Polkowice 2020, s. 94. . W ramach tych działań wzniesiono tzw. domy tkackie oraz osiedla dla sprowadzonych rzemieślników. Kolonia Schönwiese została nazwana od nazwiska opata, przy czym – według przekazów – nazwa ta miała charakter ironiczny i nawiązywała do wcześniejszych sporów związanych z emigracją tkaczy. Koszt budowy manufaktury tkackiej wyniósł około 9000 talarów, a w 1765 roku klasztor odnotował deficyt w wysokości 17 683 talarów. Rok później opat zapisał w annałach, że narzucona fabryka służy jedynie in monasterii ruinam – „ku ruinie klasztoru”. Klasztor zobowiązano do odbioru wyprodukowanych tkanin po odgórnie ustalonych cenach oraz do samodzielnego poszukiwania rynków zbytu. Sytuację pogarszał fakt, że Austria i Anglia bojkotowały śląskie płótno, jednocześnie oferując tańsze wyroby. W rezultacie sprzedaż produktów przynosiła straty sięgające rocznie kilku tysięcy guldenów. Władze pruskie ingerowały w funkcjonowanie klasztoru, wprowadzając liczne ograniczenia administracyjne i religijne, m.in. ograniczając przyjmowanie nowicjuszy, zakazując pielgrzymek poza granice państwa, zobowiązując proboszczów do przekazywania informacji o wiernych pod groźbą sankcji, narzucając zatrudnianie urzędników luterańskich oraz kontrolując wydatki klasztoru, w tym zakup materiałów na habity. Dodatkowo na klasztor nałożono szereg obciążeń finansowych, w tym nadzwyczajny podatek roczny w wysokości 6666 guldenów (tzw. pensję za zatwierdzenie wyboru opata), obowiązek utrzymywania inwalidów wojennych oraz realizację przymusowych inwestycji osadniczych. W ramach polityki gospodarczej zmuszano również do podejmowania licznych eksperymentów rolniczych i przemysłowych, takich jak uprawa winorośli, hodowla jedwabników, rozwój pszczelarstwa czy zakładanie bielarni, olejarni i cegielni. W warunkach górskich przedsięwzięcia te okazywały się jednak nieopłacalne, pogłębiając zadłużenie opactwa.
Śmierć i ocena Pomimo trudnej sytuacji finansowej Schönwiese kontynuował działalność charytatywną, jednak narastające obciążenia i ingerencje administracyjne doprowadziły do pogorszenia jego stanu zdrowia. Zmarł 3 grudnia 1767 roku w wieku 56 lat, prawdopodobnie na gruźlicę, i został pochowany w krypcie mnichów opactwa krzeszowskiego.
Bibliografia Gabrowski M., Dobra klasztoru cystersów z Krzeszowa opisane przez Friedricha Zimmermanna, Polkowice 2020. Heimatbuch des Kreises Landeshut i. Schl., hrsg. E. Kunick, Landeshut (dzisiejsza Kamienna Góra) 1929. Katalog duchowieństwa diecezjalnego i zakonnego na podstawie ksiąg święceń biskupów wrocławskich. 1650–1810/1812, Jujeczka S., Gerlic H., Könighaus W., Wrocław 2014. Michalik K., Krzeszów – Dom Łaski Maryi, Krzeszów 2018. Rose A., Kloster Grüssau, Stuttgart und Aalen 1974. Słownik geografii turystycznej Sudetów, red. M. Staffa: t. 8 – Kotlina Kamiennogórska, Wrocław 1997.
Przypisy
Kategoria:Cystersi (biografie) Kategoria:Urodzeni w 1711 Kategoria:Zmarli w 1767 Kategoria:Krzeszów (województwo dolnośląskie)