Skala Depresji Hamiltona (ang. Hamilton Rating Scale for Depression, HRSD, nazywana również HDRS lub HAM-D) – wielopunktowy kwestionariusz wykorzystywany w psychiatrii i psychologii klinicznej do oceny nasilenia objawów depresji oraz jako narzędzie monitorujące postępy w procesie powrotu pacjenta do zdrowia.
Kwestionariusz ten został opracowany i opublikowany po raz pierwszy w 1960 roku przez Maxa Hamiltona jako narzędzie do oceny nasilenia depresji u pacjentów psychiatrycznych. Narzędzie powstało w kontekście badań nad skutecznością leków przeciwdepresyjnych, dlatego w jego konstrukcji duży nacisk położono na objawy biologiczne i somatyczne. Kwestionariusz przeznaczony jest dla osób dorosłych i był wielokrotnie aktualizowany przez autora w latach 1966, 1967, 1969 i 1980. Jego zadaniem jest badanie takich obszarów jak: obniżony nastrój, poczucie winy, myśli samobójcze, bezsenność, pobudzenie lub spowolnienie psychoruchowe, lęk, utrata masy ciała oraz objawy somatyczne.
Metodologia i właściwości psychometryczne Badanie z wykorzystaniem skali HRSD ma formę wywiadu klinicznego, przeprowadzanego przez wykwalifikowanego specjalistę. Narzędzie koncentruje się przede wszystkim na obserwowalnych objawach somatycznych i psychoruchowych pacjenta. Procedura trwa zazwyczaj od 20 do 30 minut.
Pierwotna wersja z 1960 roku składała się z 17 pozycji (HDRS-17), jednak z czasem opracowano inne warianty narzędzia, zawierające do 29 pytań (HRSD-29). W klasycznej 17-punktowej wersji maksymalny możliwy do uzyskania wynik wynosi 52 punkty. Każdy z ocenianych elementów punktowany jest w skali 3- lub 5-punktowej (typu Likerta), w zależności od specyfiki badanego objawu.
Wynik w przedziale od 0 do 7 uznawany jest za stan prawidłowy (brak depresji), podczas gdy wynik wynoszący 20 lub więcej punktów jest często wymagany jako kryterium kwalifikujące pacjentów do udziału w badaniach klinicznych leków przeciwdepresyjnych. Pytania od 18 do 20 w klasycznym kwestionariuszu mogą być rejestrowane w celu uzyskania dodatkowych informacji klinicznych, jednak nie wlicza się ich do ostatecznego wyniku.
Skala HAM-D charakteryzuje się spójnością wewnętrzną (mierzoną współczynnikiem alfa Cronbacha) na poziomie od 0,70 do 0,79. Badania wskazują, że narzędzie to ma złożoną strukturę czynnikową, na którą składają się: czynnik depresyjny, lękowy, somatyczny oraz czynnik snu.
Ograniczenia i krytyka Skala Hamiltona bywa przedmiotem krytyki w środowisku medycznym. Główny zarzut dotyczy faktu, że narzędzie to kładzie niewspółmiernie duży nacisk na objawy takie jak bezsenność, marginalizując jednocześnie wagę poczucia beznadziejności, myśli i działań autodestrukcyjnych oraz skłonności samobójczych. Taka konstrukcja skali może prowadzić do zniekształceń w ocenie skuteczności farmakoterapii.
W badaniach klinicznych lek przeciwdepresyjny może wykazać skuteczność statystyczną wyłącznie dzięki poprawie jakości snu pacjenta, nawet jeśli w tym samym czasie nasileniu ulegną myśli samobójcze. Z drugiej strony, leki powodujące skutki uboczne w postaci dysfunkcji seksualnych lub dolegliwości żołądkowo-jelitowych mogą sztucznie podnosić wynik punktowy w skali, sprawiając, że preparat wydaje się mniej skuteczny w leczeniu samej depresji, niż ma to miejsce w rzeczywistości.
Sam Max Hamilton konsekwentnie zaznaczał, że jego skala służy wyłącznie do oceny nasilenia objawów i nie powinna być w żadnym wypadku traktowana jako samodzielne narzędzie diagnostyczne do rozpoznawania depresji W: P. Bech, A. Coppen (red.)..
Poziomy nasilenia depresji Interpretacja wyników opiera się na całkowitej sumie uzyskanych punktów. Brytyjski Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Klinicznej (NICE) określił poniższe progi nasilenia depresji na podstawie 17-punktowej wersji skali HRSD (w nawiasach podano dawniej stosowaną terminologię Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego) PMID: 22132433, id: NBK63748.:
0–7 punktów: Brak depresji 8–13 punktów: Depresja łagodna (stan subkliniczny) 14–18 punktów: Depresja umiarkowana (łagodna) 19–22 punkty: Depresja ciężka (umiarkowana) ≥23 punkty: Depresja bardzo ciężka (ciężka)
Inne skale oceny depresji W praktyce klinicznej i badawczej obok Skali Hamiltona stosuje się również inne standaryzowane narzędzia. Należą do nich między innymi:
Skala Oceny Depresji Montgomery-Åsberg (MADRS) – warto zaznaczyć, że wykazuje ona większą czułość na zmianę terapeutyczną niż HAM-D Inwentarz Depresji Becka (BDI-II) Skala Samooceny Depresji Zunga Skala Oceny Depresji Wechslera Skala Oceny Depresji Raskina
Przypisy
Kategoria:Psychiatria Kategoria:Psychometria Kategoria:Skale stosowane w medycynie Kategoria:Zaburzenia afektywne