Jia Nanfeng (ur. 256, zm. 300) – cesarzowa (290–306) z dynastii Jin, sprawująca faktyczną władzę w Chinach w latach 291 do 300.
Życiorys Była drugą córką (zm. 282), jednego z wczesnych popleczników rodu Sima, oraz (zm. 296), która miała jej później doradzać w jej politycznej karierze. Jia została wydana za następcę tronu Jin, Sima Zhonga (późniejszego cesarza Huia) w 272, kiedy miała 15 lat. Ze względu na ograniczone możliwości intelektualne Sima Zhonga cesarz Wu (266–290) zastanawiał się nad nominacją innego następcy tronu, jednak Jia broniła pozycji swojego męża, podobnie jak jego matka, , która twierdziła, iż tron należy się pierworodnemu synowi bez względu na jego zdolności. Pomimo wątpliwości takich dygnitarzy jak cesarz Wu ostatecznie zdecydował się nie wyznaczać innego następcy. Pewne znaczenie miał tutaj również fakt, iż Sima Zhong posiadał urodzonego przez konkubinę syna, , który wydawał się dobrym kandydatem na kolejnego władcę.
Po śmierci cesarza Wu w 290 Sima Zhong objął tron, a Jia została oficjalnie cesarzową, nie oznaczało to jednak przejęcia realnej władzy. Ostatnią dekadę swojego życia cesarz Wu poświęcił piciu wina i kobietom, podczas gdy sprawami państwa w jego imieniu zarządzał jego teść, . Przed swoją śmiercią cesarz postanowił ustanowić tymczasową administrację, która miała rządzić cesarstwem do czasu osiągnięcia dojrzałości przez Sima Yu, który w 290 miał trzynaście lat. W tym celu przygotował edykt wyznaczający na regenta swojego starszego wuja, księcia Runan (syna Sima Yi), który miał stać na czele rządu wspólnie z Yang Junem. Ten ostatni z pomocą córki, cesarzowej , doprowadził jednak do wydania przez znajdującego się na łożu śmierci cesarza edyktu mianującego go jedynym regentem. Sima Liang nie zdecydował się na otwartą konfrontację i usunął się ze stolicy, zaś Yang Jun objął rezydencję w Sali Najwyższej Granicy (太極殿, Taiji Dian), gdzie tradycyjnie sprawowano cesarską władzę. Według jedyną rzeczą, której miał się teraz obawiać, była cesarzowa Jia.
Cesarzowa Jia skonsolidowała wokół siebie członków klanu Jia i Guo, jak również różnych członków rodziny męża i grupę lojalnych urzędników, po czym 23 kwietnia 291, stojąc na czele gwardii pałacowej, doprowadziła do aresztowania Yang Juna, jego rodziny i zwolenników, którzy zostali oskarżeni o spiskowanie przeciwko cesarzowi i straceni. Cesarzową wdowę Yang uwięziono i zagłodzono na śmierć, zaś Sima Liang i (太保, taibao) zostali zaproszeni na dwór, by objąć regencję. Wydawało się, że cesarzowa działa zgodnie z testamentem cesarza Wu, w rzeczywistości jednak zaczęła spiskować przeciwko Sima Liangowi z księciem Chu, , który szukał dla siebie roli w stołecznej polityce. Sima Wei uzyskał od cesarzowej rzekomy cesarski rozkaz nakazujący usunięcie Sima Lianga i Wei Guana, po czym w dniu 25 lipca 291 zostali oni przez niego zabici. Niemal natychmiast po tym wydarzeniu, podążając za radą , cesarzowa aresztowała i straciła Sima Weia pod zarzutem sfałszowania cesarskiego edyktu.
Ten ostatni akt zdrady „zapewnił cesarzowej Jia pełną kontrolę nad stolicą i przez kilka następnych lat najwyższe pozycje na dworze znajdowały się w rękach jej rodziny i zwolenników”. Wysokie stanowiska otrzymali jej wuj ze strony matki oraz kuzyni i . Wspomniany już Zhang Hua został mianowany Wielką Ekscelencją ds. Robót (大司空, da sikong), Wang Rong Wielką Ekscelencją ds. Mas (大司徒, da situ), (zm. 291) Szefem , zaś Pei Wei Zastępcą Szefa . Przez pewien czas na czele cesarskiego sekretariatu formalnie stał książę Heijian, , jednak nie posiadał rzeczywistej władzy i w 296 powrócił do swoich włości. Ogólna administracja była sprawowana przez weterana Zhang Hua oraz młodego Pei Weia, podczas gdy kuzyn cesarzowej Jia Mi cieszył się poważnymi wpływami na dworze i był mecenasem literatury. Nadużycia popełniane przez członków kliki Jia miały zainspirować do napisania przypowieści Duchy Pieniędzy.
Rządy cesarzowej Jia zapewniły Chinom niemal dekadę stabilności. Książęta Sima pogodzili się z zaistniałą sytuacją i pozostawali w swoich lennach. Jedynym poważniejszym zakłóceniem ogólnego spokoju była rebelia należącego do Qiangów , który ogłosił się cesarzem i wywołał bunty w prowincjach Qinzhou i . Jednak po trzech latach w 299 siły cesarstwa stłumiły te rebelie. Jedynym zagrożeniem dla rządów Jia wydawał się następca tronu , który w 297 osiągnął wiek dwudziestu lat. Pozostawał on w otwarcie wrogich stosunkach z Jia Mi i jeśli objąłby tron przyszłość frakcji Jia byłaby niepewna. Na początku 300 cesarzowa podstępnie uzyskała podpis Sima Yu na liście implikującym jego udział w spisku przeciwko cesarzowi, po czym ten został przekonany do pozbycia się następcy tronu, który został zdegradowany do statusu zwykłego poddanego. Uwięziono go w Xuchang i 27 kwietnia cesarzowa Jia ostatecznie doprowadziła do jego śmierci.
W reakcji na to morderstwo książę Zhao, , który był drugim obok Sima Yonga nadal żyjącym synem Sima Yi, zaczął spiskować przeciwko cesarzowej, zmierzając do wywołania buntu w cesarskiej gwardii (宿衛禁兵, suwei jinbing). 7 maja 300 Sima Lun i jego zwolennicy zajęli stolicę, uwięzili cesarzową, która kilka dni później popełniła samobójstwo, oraz zabili Jia Mi, Zhang Hua i Pei Weia. Przed skazaniem na śmierć Jia Nanfeng miała ostrzegać swojego męża, który według Księgi Jin aprobował wyrok, iż jej odejście oznacza również koniec jego rządów. Jej słowa okazały się prorocze, gdyż już już w następnym roku Sima Lun zmusił Sima Zhonga do abdykacji i sam ogłosił się cesarzem.
Biografia Jia Nanfeng w Księdze Jin przedstawia ją zgodnie ze stereotypem „tyrańskiej, uzurpatorskiej cesarzowej”, postępując za wzorem ustanowionym przez biografię cesarzowej Lü Zhi w Zapiskach historyka. W związku z tym przytacza wiele anegdot opisujących jej chorobliwą zazdrość, gwałtowność, rozwiązłość i okrucieństwo, których brak w innych źródłach. W rzeczywistości jej postępowanie ma precedens w podobnych przypadkach w epoce Han, kiedy to rodzina cesarzowej niejednokrotnie zdobywała podobną dominację w rządzie cesarstwa. Jednak w przeciwieństwie do dynastii Han w przypadku Jin książęta Sima posiadali duże lenna, zapewniające im kontrolę nad znacznymi siłami wojskowymi, i tym samym mieli wystarczające środki, by przywrócić supremację rodu cesarskiego.
Jednym z najbardziej znanych dzieł, które miałyby oceniać osobę cesarzowej są Napomnienia instruktorki dla dam dworu Zhang Hua. Jednak tradycyjna interpretacja, zgodnie z którą jego utwór jest krytyką cesarzowej Jia jest nielogiczna, ponieważ był on jej zwolennikiem. Prawdopodobnie w rzeczywistości Napomnienia były skierowane przeciwko cesarzowej wdowie Yang Zhi i jej ojcu, którzy manipulowali regencją przed śmiercią cesarza Wu. Pomimo to są one nadal szeroko odczytywane jako „lojalna krytyka” cesarzowej Jia, czemu sprzyja ich wizualna reprezentacja na słynnym obrazie Gu Kaizhi. Jia Nanfeng była bez wątpienia silną kobietą, która potrafiła radzić sobie w świecie polityki zdominowanym przez mężczyzn, jednak ponieważ ostatecznie przegrała „została skazana na zapamiętanie jako zazdrosna, okrutna, żądna krwi, uzurpatorska i tyrańska cesarzowa. Ten historiograficzny fakt więcej mówi o mizoginistycznej sile historycznej pamięci niż o jakiejkolwiek rzeczywistej ewaluacji jej osoby”.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Cesarzowe Chin Kategoria:Chińczycy epoki Jin (265–420) Kategoria:Urodzeni w 256 Kategoria:Zmarli w 300